QASHSHOQLIK QASAMYODI

farkhodmd

Titanik: Kinematografiyaning eng katta yolg‘oni

O‘sha mashhur filmni eslang. Yo‘q, Di Kaprio okean o‘rtasida muzlab qolgan sahnani emas, balki hikoyaning tuzilishini. Hissiyotlarimizning mohir manipulyatori Jeyms Kemeron urg‘ularni juda aniq qo‘yib, men "Titanik sindromi" deb ataydigan holatning mukammal tasvirini yaratgan.

Birinchi klass qanday ko‘rsatilganiga e’tibor bering. Billur qadag‘lar, smokinglar, siyosat haqidagi dimog‘dor suhbatlar, sovuq muloyimlik va yashirin shafqatsizlik. Rozaning boy kuyovi Kaledon Xokli — bu yovuzlik timsoli. U takabbur, u zo‘ravon, u qo‘rqoq va yakunda qutqaruv qayig‘idan o‘ziga joy sotib olishga urinadi. Ekran orqali bizga shunday deb hayqirishadi: "Qarang! Pul odamlarni yirtqichga aylantiradi! U yerda, yuqorida hayot yo‘q, faqat soxtalik bor".

Endi kamera pastga, tryumga — uchinchi klassga tushadi. U yerda nimani ko‘ramiz? U yerda haqiqiy hayot qaynaydi! Irlandcha raqslar, terli, ammo samimiy xursandchilik, arzon pivo daryo bo‘lib oqyapti, odamlar esa oxirgi burda nonini ham bo‘lishishga tayyor. Qashshoq rassom Jek Douson erkinlik, olijanoblik va erkaklik g‘ururining etaloni sifatida ko‘rsatilgan.

Bolalikdan miyamizga quyishadi: Kambag‘al bo‘lish — romantika. Bu halollik. Bu "haqiqiy" yashash. Bizni shunga o‘rgatishadiki, axloqiy sifatlar bank hisobidagi raqamlarga teskari proporsional emish. Agar boy bo‘lsang — demak, aniq qayerdandir o‘g‘irlagansan, kimnidir aldagansan yoki vijdoningni sotgansan. Agar kambag‘al bo‘lsang — avtomatik ravishda yuksak axloq, ma’naviyat va "keng qalb" egasiga aylanasan.

Lekin keling, televizorni o‘chirib, derazadan tashqariga qaraylik. Qattiq reallikka.

Hayotda hammasi ko‘pincha buning aksidir. Qashshoqlik — bu kema tryumidagi skripka sadolari ostidagi quvnoq raqslar emas. Qashshoqlik — bu surunkali stress. Bu sifatli ta’lim va tibbiy yordam ololmaslikdir. Bu rejalashtirish ufqining torligi: 10 yildan keyin dunyoni qanday o‘zgartirishni emas, ertaga kommunal to‘lovlarni nima bilan to‘lashni o‘ylashdir. Qashshoqlik odamni badjahl qiladi. U resurslar uchun talashishga, hasad qilishga va aybdorlarni qidirishga majbur qiladi. Tirik qolish rejimida yuksak narsalar haqida o‘ylash juda qiyin. Miyangiz yegulik (yoki unga pul) topish bilan band bo‘lganda, empatiya va olijanoblikka javob beradigan bo‘limlar energiya tejash maqsadida ko‘pincha o‘chib qoladi.

Xo‘sh, boylik-chi? Reallikda o‘ziga to‘q odam ko‘pincha muloqotda ancha yoqimli, xotirjam va... saxiy bo‘lib chiqadi. U genetik jihatdan yaxshiroq bo‘lgani uchun emas. Balki uning bazaviy ehtiyojlari qondirilgani uchun. Unda mehribon bo‘lish uchun resurs bor. O‘z ustida ishlashga, kitob o‘qishga, yaqinlariga g‘amxo‘rlik qilishga vaqti bor. Pul — bu yomonlik emas. Pul — bu shunchaki kuchaytirgich. Agar zavod sozlamalariga ko‘ra iching qora bo‘lsa, pul seni katta va ta’sirli yaramasga aylantiradi. Lekin agar yaxshi odam bo‘lsang, pul senga sanoat miqyosida yaxshilik qilish imkonini beradi.

Nega men aynan shundan boshladim? Chunki biz, shifokorlar, bu "Titanik sindromi"ning asosiy qurbonlarimiz.

Biz Oliy o‘quv yurtlariga aynan shu "dastur" bilan kirib kelamiz: "Men azob chekaman, men kambag‘al bo‘laman, lekin men katta harflar bilan yoziladigan Qahramon bo‘laman". Biz ongsiz ravishda puldan qo‘rqamiz, to‘kinlikka intilish oq xalatimizga dog‘ tushiradi deb hisoblaymiz. Bizga tuyuladiki, agar ko‘p pul topa boshlasak, o‘sha birinchi klassdagi Kaledonga aylanib qolamiz, shifokorlik ruhimizni yo‘qotamiz.

Bu — bizning sog‘lig‘imiz, asablarimiz, bemorlarimizga esa sifatli davolanish narxiga tushadigan yolg‘ondir. Chunki qashshoq Jek Douson sizni albomga chiroyli qilib chizishi mumkin, ammo u ko‘p yillik qimmat o‘qishni va xotirjam, to‘q aqlni talab qiladigan murakkab operatsiyani o‘tkaza olmaydi.

Biz halol odam uchun yagona munosib joy shu deb hisoblab, tryumda qolib ketdik. Eng qo‘rqinchlisi shundaki, tibbiy ta’lim tizimi bu lyukni tashqaridan qulflab qo‘yish uchun qo‘lidan kelgan barcha ishni qilmoqda.

Universitetdagi zombilashtirish: "O‘zgalarga nur taratib, o‘zim yonaman"

Birinchi kursdagi 1-2 sentyabrni eslaysizmi? Yelkaga hali kattalik qiladigan o‘sha kraxmallangan xalat hidi. O‘sha yonib turgan ko‘zlar. Biz shunchaki o‘qishga emas — biz Qutqarishga kelgandik. Biz har qanday shaklga solsa bo‘ladigan ideal loy edik.

Va tizim shakl berishni boshladi...

Deontologiya va tibbiyot tarixidagi eng birinchi ma’ruzalardanoq miyamizga eng xavfli virusni — qurbonlik tushunchasini singdira boshlashadi.

Har bir tibbiyot institutida, har bir kafedrada o‘sha chiroyli lotincha shior osilgan yoki yangraydi: Aliis inserviendo consumor — "O‘zgalarga nur taratib, o‘zim yonaman". Juda dabdabali, qahramonona, etni jimirlatib yuboradigan darajada jaranglaydi, to‘g‘rimi? Bizni bu jumlaga shifokor hayotining oliy maqsadi sifatida qarashga o‘rgatishadi.

Lekin negadir ma’ruzada hech kim qo‘l ko‘tarib so‘ramaydi: "Kechirasiz, professor, nega men yonishim kerak? Kuyib kul bo‘lgan shifokor kimga kerak? Bir siqim kul tashxis qo‘ya olmaydi. Shamning qoldig‘i reanimatsiya qila olmaydi".

Bu — professional Stokgolm sindromining boshlanishi. Tushunchalarni almashtirishadi. Bizga aytishadi: tibbiyot — bu ish emas. Bu hunar emas. Bu — Xizmat. Bu — Oliy chaqiriq. Bu so‘z qanday jaranglashini eshityapsizmi? "Oliy chaqiriq". Bilasizmi, bu so‘z ma’muriy tildan oddiy tilga qanday tarjima qilinadi? "Biz senga munosib maosh to‘lamaymiz, biz senga normal ish sharoitini ta’minlab bermaymiz, biz seni sutkalab uyqusiz ishlashga majbur qilamiz, chunki sen — o‘zgachasan. Sen bu yerda pul uchun emassan, sen oliy maqsad uchunsan".

"Oliy chaqiriq" so‘zi — bu sohadagi qashshoqlikni oqlash uchun ideal manipulyatsiya. Bankir yoki muhandisga borib, "sen tekinga ishlashing kerak, chunki raqamlarni hisoblash — sening oliy chaqirig‘ing", deb ko‘ring-chi. U barmog‘ini chakka chakkasiga niqtaydi. Shifokor esa boshini egib, xo‘rsiniy va navbatdagi tekin navbatchilikka ketadi.

Bizni moddiy narsalardan hazar qilishga o‘rgatishadi. Talaba pul haqida og‘iz ochganda o‘qituvchilarning (ularning ko‘pini ham tizim sindirib bo‘lgan) o‘sha qarashlarini eslang. "Hamkasb, axir siz Qasamyod qilgansiz!"...

O, o‘sha Qasamyod. Shantajning eng mashhur quroli. Oddiy odamlar va ma’murlar Gippokrat qasamyodini (aytgancha, uni hech kim asl nusxada bermaydi, hamma o‘z mamlakatining shifokori qasamyodini ichadi) universal "og‘iz yopgich" sifatida ishlatishadi. — Ovqat yemoqchimisan? Axir qasam ichgansan-ku! — Uxlashni xohlaysanmi? Axir qasam ichgansan-ku! — Qabul bo‘limida seni kaltaklashlarini xohlamaysanmi? Axir qasam ichgansan-ku!

Oliy o‘quv yurtida bizdagi mehnat va mukofot o‘rtasidagi bog‘liqlikni tizimli ravishda yo‘q qilishadi. Bizga bemordan pul olish — gunoh ekanligini singdirishadi. Yuqori maoshni xohlash — bu tijoratchilik va "oq xalat"ga nomunosib ish deb uqtirishadi. Bizni yaxshi shifokor — och, charchagan, ko‘zlari osti ko‘kargan, ammo "qalbi olijanob" bo‘lishi kerakligiga o‘rgatishadi.

Agar sen tetik, chiniqqan ko‘rinsang va yaxshi mashinada kelsang — senga shubha bilan qarashadi. "Aniq, farmkompaniyalarga sotilgan. Shifokor emas, tijoratchi bu". Agar sen poyabzaling yeyilib ketgan, ko‘zlaring so‘ngan va quruq yegulik yeyaverishdan oshqozon yarasi orttirgan bo‘lsang — ana, mana shu haqiqiy doktor! Bizning odam!

Oltinchi kursga kelib, biz og‘ir kognitiv buzilish bilan o‘qishni bitiramiz. Biz hayot va o‘lim haqida noyob bilimlarga ega professionalmiz, lekin yaxshi yashashni istaganimiz uchun o‘zimizni aybdor his qilamiz. Biz dunyoga shunday ustanovka bilan chiqamiz: "Men hammaga qarzdorman, menga esa hech kim qarz emas".

Bizni cho‘kmas kemalar qurishga o‘rgatish o‘rniga, "Titanik" tryumidagi, kema bilan birga mahzun musiqa ostida olijanoblik bilan cho‘kib ketadigan qahramonlar bo‘lishga tayyorlashadi.

Zombilashtirish yakunlandi. Diplom olindi. Do‘konda olijanoblik evaziga non sotilmaydigan reallikka xush kelibsiz.

Oq xalatdagi Maslou piramidasi

Keling, lirikani yig‘ishtirib, fiziologiyani ishga solaylik. Shifokor — avvalo, biologik organizm. Oqsil shaklidagi hayot. Bizga anatomiya o‘rgatilgan, ammo biz eng muhim qoidani unutdik: tirik qolish bilan ovora bo‘lgan miya hamdardlikka (empatiyaga) qodir emas.

Maslou piramidasini eslang. Uning asosida — ovqat, uyqu, xavfsizlik turadi. Cho‘qqisida esa — o‘zini namoyon qilish, davolash san’ati va odamlarga yordam. Poydevor bo‘lmasa, tom qurib bo‘lmaydi. Quruq "insof" bilan havoda muallaq turib bo‘lmaydi.

Shifokor ipotekani qanday to‘lashni o‘ylab tursa yoki oylikkacha tiyin sanasa, uning organizmi surunkali stress holatida bo‘ladi. Kortizol darajasi "shkaladan" chiqib ketadi. Kortizol nima qiladi? U ongni toraytiradi. U organizmni "ur yoki qoch" rejimiga o‘tkazadi. Bunday holatda bemor ongsiz ravishda yordamga muhtoj inson sifatida emas, balki shifokorning oxirgi resurslarini tortib olayotgan qo‘shimcha xavf sifatida qabul qilinadi.

Shu yerdan o‘sha "qo‘pollik" va mashhur tibbiy tsinizm kelib chiqadi. Shifokor qabul bo‘limida kampirga o‘shqirayotgani uning yovuzligidan emas. Balki uning psixikasi faryod urayotganidan: "Mening o‘zimda kuch qolmadi! Meni tinch qo‘yinglar! O‘zim zo‘rg‘a yashayapman!"

Qashshoqlik odamni o‘tmaslashtiradi. Bu isbotlangan ilmiy fakt: moliyaviy xavotir kognitiv (fikrlash) qobiliyatlarni pasaytiradi. Kambag‘al shifokor — bu charchagan, xavotirli va "tunnel ko‘rish" sindromiga ega odam. U ko‘proq xato qiladi. U simptomlarni o‘tkazib yuboradi. Uning birovga achinishga holi yo‘q, uning hissiy baklari bo‘m-bo‘sh.

Xulosa shafqatsiz, lekin haqiqat: Shifokorning qashshoqligi — bu uning shaxsiy ishi emas. Bu bemor hayotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tahdiddir. Och, burchakka taqalgan doktor — qahramon emas. Bu kimningdir hayotiga zomin bo‘lishi mumkin bo‘lgan xavf omilidir.

Nega boy shifokor — eng yaxshi shifokor?

Bu yerda eng asosiy stereotipni sindirish kerak: shifokorning puli — hashamat emas, bu diagnostika qurolidir.

Tibbiyot — har kuni yangilanadigan fan. Bilimlarning yaroqlilik muddati bor. 10 yil oldin o‘rgatilgan narsa bugun eskirgan yoki hatto zararli bo‘lishi mumkin. Zamonaviy davolash uchun pul to‘lash kerak. Xalqaro ma’lumotlar bazalariga obuna (UpToDate), chet el konferensiyalari, aktual adabiyot — bular yiliga minglab dollarni tashkil etadi. Kambag‘al shifokor o‘tgan asrning rangi o‘chib ketgan metodichkalari bo‘yicha davolashga majbur. Uning o‘z miyasini "apgreyd" qilishga byudjeti yo‘q. Boy shifokor esa o‘ziga investitsiya kiritadi, demakki — sizning sog‘lig‘ingizga investitsiya kiritadi.

Ikkinchi jihat — mustaqillik. Kim sizga farm-vakildan keladigan sariq chaqalik foiz uchun foydasiz dori ("fuflomitsin") yozib beradi? Kvartira pulini to‘lashga imkoni yo‘q odam. Moliyaviy mustaqil shifokor halol bo‘lish imkoniyatiga ega. Unga mayda poralar yoki "otkat"lar kerak emas. U bemorni keraksiz analizlarga majburlamaydi, chunki uning farovonligi bir lahzalik foydaga bog‘liq emas.

Va nihoyat, detallar. Yaxshi fonendoskop, sifatli optika, 12 soatlik operatsiyada kiyiladigan qulay ortopedik poyabzal. Bu "pont" (o‘zini ko‘z-ko‘z qilish) emas. Bu shifokorga yurakdagi shovqinni eshitish, mikroskopik o‘zgarishlarni ko‘rish va belidagi og‘riqqa chalg‘imasdan o‘z ishini mukammal bajarish imkonini beradigan narsalardir.

Shifokorning boyligi — bu sizning xavfsizligingiz. Bu sizning qarshingizda o‘zini qadrlaydigan va sizni maksimal darajada samarali davolash uchun resursga ega professional turganining belgisidir.

Paradigma o‘zgarishi: Sog‘lom egoizm

"Fidoiylik" va "Sifatli ish" o‘rtasiga yog‘li chiziq tortish vaqti keldi. Fidoiylik — bu qullik. Xizmat ko‘rsatish — bu ikki voyaga yetgan insonning professional shartnomasidir.

Yangi etikaning birinchi qoidasi: "Avval kislorod niqobini o‘zingizga, keyin — bemorga taqing". Aviatsiyadagi bu qoida qon bilan yozilgan va tibbiyotda ham xuddi shunday ishlaydi. Bu egoizm emas, bu xavfsizlik texnikasi. O‘z ehtiyojlarini inkor qilgan shifokor — sinadi. Singan asbob foydasizdir. Agar siz operatsiya xonasida ochlikdan hushdan ketsangiz, bemorni o‘ldirib qo‘yasiz.

O‘ziga g‘amxo‘rlik qilish — bu sizning professional majburiyatingiz. Yaxshi uxlash, mazali ovqatlanish, ta’tilga chiqish — bu ishning bir qismi va ko‘p yillik ta’lim uchun to‘lovdir. Bu sizning asosiy aktivingiz — miyangiz va qo‘llaringizga texnik xizmat ko‘rsatishdir.

Keling, "Porshe" mingan o‘sha shifokorga tik qaraylik. Jamiyat "O‘g‘irlagan!" deb vishillashga o‘rgangan. Aslida esa shunday o‘ylashi kerak: "Bu mutaxassis shu qadar zo‘rki, minglab hayotni qutqargan va dunyo uning mahoratini munosib baholagan". Yuqori daromad — bu sizning kompetensiyangiz uchun jamiyatning olqishidir.

O‘z komfortingizdan uyalishni bas qiling. Agar siz birovlarning hayotini qutqarayotgan bo‘lsangiz, o‘zingizning hayotingiz ham o‘ta go‘zal bo‘lishi shart. Aks holda, bularning barchasi nima uchun kerak?

Mana, maqolaning yakuniy qismi. Juda ta’sirli va kuchli xulosa bo‘ldi.

Xulosa. Yo‘lovchining tanlovi

Keling, hikoyamiz boshlangan o‘sha kema palubasiga qaytaylik. Kinoda bizga skripka sadolari ostida, o‘z g‘ururini saqlagan holda o‘lish qanchalik olijanob ekanligini chiroyli ko‘rsatishgan. Bu — buyuk sahna. Ammo real hayotda — operatsiya xonasida yoki reanimatsiyada — bizga o‘lik qahramonlar kerak emas. Bizga tirik professionallar kerak.

Qashshoqlikni romantikaga aylantirish — bu jamiyatimiz tizimning mukammal emasligi og‘rig‘ini bosish uchun foydalanadigan eng xavfli giyohvand moddadir. Bizga qashshoq shifokorni "avliyo" deb atash, dahshatli haqiqatni tan olishdan ko‘ra osonroq: qahramonlik va o‘zini qurbon qilishga asoslangan tizim halokatga mahkumdir. Qahramonlik har doim professionallik, resurslar yoki tashkilotchilik yetishmagan joyda kerak bo‘ladi. Bu — kemaning teshilgan korpusiga qo‘yilgan "yamoq"dir.

Boy shifokor bo‘lish — bu illat emas. Bu shunchaki huquq ham emas. Xohlasangiz, bu — mas’uliyatning yangi shakli. Chunki tibbiyotdagi boylik — bu oltin unitazlar emas. Bu — erkinlikdir. Ertangi kundan qo‘rqmaslik erkinligi. Eng zo‘rlardan o‘rganish erkinligi. Qo‘pol odamlarga rad javobini berish va ma’muriy bosimga qaram bo‘lmaslik erkinligi. "Shunday qilish kerak"ligi uchun emas, balki o‘zingda kuch-quvvat yetarli bo‘lgani va uni chin dildan bo‘lishishni istaganing uchun mehribon bo‘lish erkinligi.

Bo‘sh ko‘zadan suv quyib bo‘lmaydi. Agar o‘zingiz suyak-suyagingizgacha muzlab qolgan bo‘lsangiz, boshqani isita olmaysiz. O‘ziga g‘amxo‘rlik qilgan, qorni to‘q, usti but va kelajakka ishonchi bor shifokor — bu kasalliklarga qarshi eng kuchli quroldir. Uning qo‘llari charchoqdan qaltiramaydi, aqli esa tiniq ishlaydi.

"Titanik" o‘yinini bas qilish vaqti keldi. Qashshoqlik — halollikning sinonimi emasligini, boylik esa — gunoh emasligini tan olish vaqti keldi. Bu shunchaki masala shartlari. Hayotni qutqarish masalasini muvaffaqiyatli yechish uchun esa shartlar ideal bo‘lishi kerak.

Keyingi safar bemor yoki hamkasb sifatida o‘z mehnatini qadrlaydigan, munosib haq talab qiladigan va o‘z muvaffaqiyatidan uyalmaydigan shifokorni ko‘rsangiz, uni hukm qilishga shoshilmang. O‘zingizga bitta oddiy va halol savolni bering:

Agar ertaga sizning yoki farzandingizning hayoti qil ustida tursa, kimning qo‘llarini his qilishni xohlaysiz? Ikki sutka uxlamagan, kreditlarini o‘ylayotgan va zanglagan asbob bilan ishlayotgan tryumdagi "olijanob qahramon"ning qo‘llarinimi? Yoki zamonaviy fan ixtiro qilgan eng yaxshi narsalarga ega bo‘lgan va miyasi Shveytsariya soatidek aniq ishlaydigan, o‘ziga ishongan "birinchi klass"dagi mutaxassisning qo‘llarinimi?

Javob aniq. Shifokorning boyligi — bu bizning hayot sifatimiz kafolatidir. Va toki buni tushunmas ekanmiz, orkestrning mahzun musiqasi ostida chiroyli kemada o‘z aysbergimiz tomon suzishda davom etaveramiz.

Ushbu maqolani ijtimoiy tarmoqlaringizda va akkauntlaringizda maksimal darajada repost qilsangiz (ulashsangiz) minnatdor bo‘lardim. Sizning repostingiz — bu mening mehnatim uchun eng yaxshi rahmatdir. Tashakkur.

Farhod

Telegram: https://t.me/farkhodmd

Instagram: https://www.instagram.com/farkhodmd