MUKAMMALSIZLIK KUCHI
farkhodmd
Uyqusizlik xronikasi
Bu his sizga tanishmi? Soat kechki 02:00. Zulmat. Sukunatni faqat muzlatgichning g‘o‘ng‘illashi va aynan hozir "Qiyomat kuni"ning bosh repetitsiyasini o‘tkazishga qaror qilgan o‘z xayollaringiz buzib turibdi.
Ertaga og‘ir kun. Ehtimol, butun insoniyatdan nafratlanib ketadigan darajadagi navbatchilik bordir. Yoki talabalarni evolyutsiyaning achinarli xatosi deb hisoblaydigan professorda imtihon kutib turibdi. Siz uxlashingiz kerak. Organizmingiz melatonin so‘rab faryod qilmoqda.
Ammo uyqu o‘rniga miyangiz o‘zining sevimli kinosini qo‘yishni boshlaydi. Janr: tragikomediya elementlariga ega psixologik triller. Bosh rolda — siz. Syujet: "Uch kun oldingi o‘sha sharmandalik".
Siz yana o‘sha yerdasiz. Formalin va eski qog‘oz hidi kelib turgan o‘sha kafedrada. Siz yana o‘sha dotsent qarshisida turibsiz, u esa sizga xuddi Petri idishidagi bakteriyaga qaragandek qarayapti. Farmakologiyadan imtihon. Yoki terapiya bo‘limidagi "obxod". Yoki ma’ruzadagi o‘sha vaziyat. Sizga nohaq gapirishdi. Sizni koyishdi. Yoki, undan ham alamlirog‘i, siz ahmoqona xatoga yo‘l qo‘ydingiz va yuzlaringiz hamon uyatdan yonmoqda.
Va mana, tungi soat ikkida ko‘rpada yotib, nihoyat ideal javobni topasiz. — Unga "The Lancet" jurnalidagi maqoladan iqtibos keltirishim kerak edi! — deb o‘ylaysiz yostiqni g‘azab bilan mushtlab. — Buni unga Doktor Xausning sarkazmi bilan aytishim kerak edi!
O‘z xayolingizda, soat 02:15 da siz g‘alaba qozonasiz. Siz dahosiz, o‘tkir zehnlisiz va tengsizsiz. Siz raqibingizni auditoriya qarsaklari ostida chilparchin qilasiz. Siz o‘z haqiqatingizni isbotlaysiz. Lekin bitta muammo bor. Soat 07:00 da budilnik chalinadi. Siz xuddi tuni bilan vagonlab ko‘mir tushirgandek, ezilgan holda uyg‘onasiz. Haligi dotsent-chi? U bu vaqtda siz uning ustidan mental jangda g‘alaba qozonganingizni xayoliga ham keltirmay, mazza qilib uxlab yotgan edi...
Tibbiyot — g‘alati fan. Biz sfinkter qanday innervatsiya qilinishini va Krebs sikli qanday ishlashini bilamiz (to‘g‘risi, buni kim eslaydi o‘zi?). Bizni skalpel kabi aniq va spirt kabi qattiqqo‘l bo‘lishga o‘rgatishadi. Bizga tana anatomiyasini va uni qanday davolashni o‘rgatishadi.
Ammo hech kim, hech qaysi kafedrada bizga vaqt anatomiyasini va undan o‘z foydamizga qanday foydalanishni o‘rgatmaydi. Alamli xotiralarni qanday amputatsiya qilishni va yaralangan "ego"ga qanday chok qo‘yishni hech kim tushuntirmaydi.
Biz o‘tmishni o‘zgartirib bo‘lmaydigan qotib qolgan granit deb o‘ylashga o‘rganib qolganmiz. Kelajak esa — o‘z taqdirimizni ko‘ra olmaydigan tuman. Ammo o‘tmishni o‘zgartirish mumkin bo‘lsa-chi? Va aynan shu — kelajakda biz orzu qilgan shifokor bo‘lishning yagona yo‘li bo‘lsa-chi?
Men ushbu maqolani motivatsion spiker sifatida emas, balki hamkasb sifatida yozdim. Bu — o‘tmishdagi alamlarimiz va o‘rganilmagan saboqlarimiz kelajagimizni qanday o‘g‘irlashini tushunishga urinishdir. Shuningdek, nafaqat o‘tmishga sayohat qilish, balki uni o‘zgartirish haqida...
Tutashuv nuqtasi
Keling, biroz falsafa qilaylik. Dedlaynlarni bir soniyaga unutib, Vaqtni tasavvur qilaylik. Biz uni o‘q sifatida chizishga o‘rganganmiz: chapda o‘tmish, o‘ngda kelajak. Lekin menga qum soat tasviri ko‘proq yoqadi. Bu ancha romantik va aniqroq.
Yuqorida — milliardlab qum donalariga to‘la ulkan idish. Bu — sizga ushbu hayotda ajratilgan vaqt va sizning Kelajagingiz. U yerda siz kim bo‘lishingiz mumkinligi haqidagi barcha variantlar yotibdi: Bax musiqasi ostida hayotlarni saqlab qolayotgan genial neyroxirurg; tuman poliklinikasidagi charchagan sinik; yoki "medpred"likka ketib qolgan "kuygan" inson.
Pastda — tushib ulgurgan qum tog‘i. Bu O‘tmish. Bu beton faktlar. Topshirilmagan imtihonlar, janjallar, bolalik, uch kun oldingi xatolar.
O‘rtada-chi? U yerda tor, mikroskopik bo‘g‘iz bor, u yerdan bir lahzada faqat bitta qum zarrasi o‘tadi. Bu — Hozirgi on.
Aynan shu yerda, shu tutashuv nuqtasida sehr sodir bo‘ladi. Bu Koinotdagi yagona joyki, siz tiriksiz. Nafas ola olasiz, kofe ta’mini seza olasiz va qaror qabul qila olasiz.
Lekin ko‘pchilik shifokorlarning fojiasi shundaki: biz bu "bo‘g‘iz"da yashamaymiz. Biz xayolan pastki idishda o‘tiribmiz. Biz uch kun oldin (yoki uch yil oldin, farqi yo‘q) tushib bo‘lgan qumni titkilayapmiz.
Tasavvur qiling: ma’ruzada o‘tiribsiz. Professor diagnostikaning yangi usullari haqida gapiryapti. Bu bilim — sizga qarab uchayotgan kelajak qum zarrasi. Lekin siz "uyda yo‘qsiz". Siz bandsiz. Siz xayolan o‘sha janjalni qayta o‘ynayapsiz. Bilim zarrasi yoningizdan uchib o‘tadi. Jarang! Tushdi. Siz uni o‘tkazib yubordingiz...
Siz "vaziyatni tahlil qilyapman" deb o‘ylaysizmi? Yo‘q, do‘stlarim. Siz sharpalarni boqyapsiz. Siz ayni damda sodir bo‘layotgan hayotni tutish o‘rniga, eski alamlarning murdalarini tiriltirishga urinyapsiz. Hozirgi on — bu bifurkatsiya (ajralish) nuqtasi. Ssenariyni qayta yozish mumkin va kerak bo‘lgan yagona joy.
Sharpalar bilan jang
Keling, og‘riq haqida ochiq gaplashaylik. Talaba-medikning o‘sha o‘ziga xos og‘rig‘i haqida — qachonki siz o‘zingizni kasalxonadagi eng huquqsiz mavjudotdek his qilasiz.
Sizga chorasiz g‘azab hissi tanishmi? Siz hammasini yodladingiz. Siz nafaqat darslikni, balki PubMed’dagi oxirgi maqolalarni ham o‘qidingiz. Siz topshirishga kirasiz, kayfiyatga qarab ishlaydigan o‘qituvchi esa sizga deydi: "Safsata. 1985-yilgi metodichkada boshqacha yozilgan. Ikki".
Shu on ichingizda nimadir uziladi. Siz auditoriyadan chiqasiz va Jang boshlanadi. Siz uyga ketayotib dialog olib borasiz: "Qanaqasiga? Axir u nohaq-ku! U kompetent emas! Men unga isbotlayman! Keyingi safar men..."
Bu dialog yillar davomida cho‘zilishi mumkin. Men 40 dan oshgan shifokorlarni bilaman, ular bir qadah sharob ustida hamon 15 yil oldin davlat imtihonida ularni qanday "yiqitishgani"ni eslab o‘tirishadi.
To‘xtang. O‘zingizga savol bering: Siz buni kimga isbotlayapsiz? O‘qituvchi allaqachon uyda, choy ichyapti va eshik yopilgan zahotiyoq ismingizni unutgan. Siz-chi? Siz hamon o‘sha yerdasiz, o‘sha auditoriyada qolib ketgansiz.
Siz o‘tmish bilan jang qilar ekansiz, kelajakni boy beryapsiz. Energiya cheksiz emas. Miya operativ xotirasining hajmi chegaralangan. O‘tmishga bo‘lgan alam bilan band qilingan har bir megabayt — bu kelajakdagi professional kompetensiyangizdan olib qo‘yilgan terabaytdir. Yaralangan "ego" uchun bu juda qimmat narx emasmi?
O‘tmishni o‘zgartirish
— Lekin men shunchaki unuta olmayman-ku! — deysiz siz. Unutish kerak ham emas. Unutish — bu muammoni ongsizlikka haydash degani, u yerdan u bir kun kelib nevroz yoki psixosomatika bo‘lib chiqib keladi.
O‘tmishni voqea sifatida o‘zgartirib bo‘lmaydi. Biz uch kun orqaga qaytib, "zachotka"dagi bahoni to‘g‘rilay olmaymiz. Ammo o‘tmishni emotsional jihatdan o‘zgartirish mumkin va kerak.
Hozirgi on — bu linza. Hozir linzaning burchagini o‘zgartirib, biz oldin bo‘lgan voqeaning tasvirini o‘zgartiramiz.
Eksperiment o‘tkazib ko‘ring. O‘sha muvaffaqiyatsizlik yoki nohaqlik vaziyatini eslang. Endi esa unga bo‘lgan munosabatingizni o‘zgartiring.
O‘rniga: "Meni kamsitishdi, dunyo adolatsiz, men jabrlanuvchiman". Bunday deb ko‘ring: "Mayli, bu qattiq trenajyor bo‘ldi. Hayot menga ko‘rsatdiki, ba’zan hatto haq bo‘lsang ham, seni eshitmasliklari mumkin. Bu shifokor uchun muhim dars. Ertaga men qarindoshlariga yomon xabarni aytishimga to‘g‘ri keladi, ular esa menga baqirishadi. Menga noadekvat hamkasblar bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. Bu o‘qituvchi — mening dushmanim emas, u stressga chidamlilik bo‘yicha mening bepul murabbiyim. Unga rahmat. Dars o‘zlashtirildi. Oldinga ketdik".
Farqni sezyapsizmi? Voqea o‘zgarishsiz qoldi. Lekin siz jabrlanuvchi bo‘lishni to‘xtatdingiz. Siz o‘quvchiga aylandingiz. Hozirgi onda munosabatni o‘zgartirishingiz bilan o‘tmish sizning kuchingizni so‘rishni to‘xtatadi. U iflos yukdan — yonilg‘iga aylanadi.
Nazorat halqasi
"Nazorat dixotomiyasi" degan tushuncha bor. Stoitsizmda bu baza, shifokor uchun esa — aqlini saqlab qolishning asosiy qonuni.
Dunyoda ikki turdagi narsalar bor:
- Biz nazorat qila olmaydigan narsalar.
- Biz nazorat qiladigan narsalar.
Ro‘yxat tuzamiz. Biz nazorat qila OLMAYMIZ:
- Qaysi oilada tug‘ilganimizni.
- Genetikani.
- Sog‘liqni saqlash tizimi va byurokratiyani.
- O‘qituvchi yoki boshliqning kayfiyatini.
- Bemorning xarakterini.
- O‘tmishni (hatto u 5 daqiqa oldin bo‘lgan bo‘lsa ham).
Biz nazorat QILAMIZ:
- Fikrlarimiz va voqealarni interpretatsiya qilishimizni.
- Ayni soniyadagi harakatlarimizni.
- Bo‘layotgan voqeaga munosabatimizni.
- O‘qishga sarflayotgan kuchimiz miqdorini.
Ko‘pchilik insonlarning fojiasi shundaki, ular hayotiy kuchining 90 foizini birinchi ustunni o‘zgartirishga sarflashadi. Ular tizimdan g‘azablanishadi. Ota-onalaridan xafa bo‘lishadi. Ular o‘tmish bilan urushishadi. Bu xuddi yomg‘irga qarab, yog‘ishdan to‘xtashini talab qilib baqirish bilan barobar.
Kuch — diqqatni ikkinchi ustunga qaratganingizda paydo bo‘ladi. Siz o‘qituvchini xolis bo‘lishga majburlay olmaysiz. Lekin siz o‘z tayyorgarligingizni nazorat qilishingiz mumkin. Siz o‘z reaksiyangizni nazorat qilishingiz mumkin: isterikaga tushmasdan, o‘z qadr-qimmatingizni saqlab qolish va o‘z ustingizda ishlash.
Aynan shu ko‘nikma — senga bo‘ysunadigan narsaga diqqat qaratish — qo‘rquvga tushgan talabadan haqiqiy professionalni yasaydi.
Kelajak a’lochini emas, Shaxsni kutmoqda
O‘zingizni 10 yildan keyin tasavvur qiling. Siz operatsiya xonasidasiz, yoki kabinetda, yoki voqea joyida. Qarshingizda yordamga muhtoj inson turibdi.
Menga ishoning, bu insonga diplomingiz qanday rangda ekanligining mutlaqo farqi yo‘q. Gistologiya kafedrasidagi Marya Ivanovna sizni yoqtirmagani unga baribir. Ikkinchi kursda yostiq quchoqlab necha marta yig‘laganingiz unga qiziq emas.
Unga faqat bitta narsa muhim: SIZ HOZIR KIMSIZ? Qaror qabul qila olasizmi? Agar biror narsa noto‘g‘ri ketsa, xatongizni tan olib, o‘zingizni ayblab qotib qolmasdan, uni tezda tuzata olasizmi?
Agar siz 6 yillik o‘qishni cheksiz alamlar va butun dunyoga o‘z haqiqatingizni isbotlash bilan o‘tkazgan bo‘lsangiz, bu bemorning oldiga bo‘m-bo‘sh holda kelasiz. Siz karyerangiz boshlanmasdanoq "kuyib bo‘lgan" bo‘lasiz.
Ammo hozirgi onda o‘tmishning har qanday loyini tajribaga aylantirishni o‘rgansangiz — sizni sindirib bo‘lmaydi.
Men talabalik paytimda o‘zlashtirgan va hayotimdagi eng muhim voqea deb hisoblaydigan darsim shu: O‘z mukammalsizligini tan olish — bu kalit. O‘ziga shunday deyish: "Ha, men xato qildim. Ha, men ideal emasman. Ha, uch kun oldin menga nisbatan yomon ish qilishdi. Lekin bu meni kimligimni belgilamaydi. Meni aynan hozir nima qilishim belgilaydi".
Yakun
Kelajakni o‘zgartirish mumkinmi? Ha. Lekin u ertaga o‘zgarmaydi. U bugun o‘zgaradi. Tungi soat 02:00 da.
O‘tmishdagi alamlar bilan xayoliy "geshtalt"ni yopgan oningizda. O‘zingizga rahm qilishni to‘xtatgan oningizda. Faqat o‘z qo‘lingizda bo‘lgan narsalar uchun javobgarlikni olib, qolganini qo‘yib yuborgan oningizda.
O‘tmish bilan bahslashishni to‘xtating. U allaqachon o‘ldi. Oynaga qarang. U yerda siz o‘zgartira oladigan yagona inson turibdi. Va kelajakdagi bemorlaringizning hayoti bog‘liq bo‘lgan yagona inson.
"Hozir" nuqtasidan harakat qiling. O‘tmishingiz langar emas, balki tramplin bo‘lsin. Agar doim o‘tmishda yashasangiz, bu o‘tmish sizning hoziringizga, keyinroq esa sizning va bolalaringizning kelajagiga aylanadi...
Farhod
Boshqa maqolalarim:
YORDAM BERISH UCHUN TAVALLUD TOPGANLAR, LEKIN O‘ZLARI YORDAMGA MUHTOJ SHIFOKORLAR
https://telegra.ph/YORDAM-UCHUN-TAVALLUD-TOPGANLAR-01-19
JAZOLOVCHI TIBBIYOT, YOKI QANDAY QILIB ANALIZLARNI EMAS, ODAMLARNI DAVOLASH