plant stem, shoot
رشد ونمو رویشی
در بررسی ریخت شناسی گیاهی(Plant morphology) پیچیدگی گیاهان باغبانی و گوناگونی آن هارا می توان در اندام های(Organs) مختلف گیاه که تغییرهای زیاد رانشان می دهند مشاهده کرد هر اندام یک یا چند وظیفه را به عهده دارد واز بافت های (Tissues) مختلف تشکیل شده است گیاهان دارای سه نوع اندام اولیه هستند ریشه ها، ساقه ها و برگ ها که رشد رویشی گیاه به آن وابسته است
شناخت ریخت شناسی برگ های درخت ها در بونسای اهمیت ویژه دارد زیبایی آنها در تغییرات رنگ خزان پذیر ها در فصول سال وشناسایی گونه های درخت وریز بودن ومینیاتوری وریزشدن در گونه های متفاوت برای پرورش بونسای بسیار مهم است
شاخساره (Shoot)
شاخساره عبارتست از مجموعه ساقه وبرگ های گیاه که بخش هوایی گیاه را تشکیل می دهد ودر برابر بخش زیر خاکی گیاه یا ریشه است
شوت -Shoot
این واژه انگلیسی درباغبانی به دو معنی به کار برده می شود
الف : شاخساره یعنی مجموعه شاخه ها وبرگ های گیاه
ب: شاخه : یعنی شاخه برگدار گیاه بنابراین باید در کاربرد صحیح آن بسته به موضوع مورد بحث توجه نمود
ساقه (Stem) = تنه (Trunk)
ساقه یا محور اصلی گیاه ، نگهدارنده جوانه ها وبرگ ها است ووظیفه هایی که به عهده دارد عبارت از استوار نگه داشتن قسمت هوایی (برگ ها، گل ها،ومیوه ها) ، انتقال مواد غذایی (در زمان سبز بودن) ساختن مواد غذایی (دربرخی ازگیاهان) ذخیره موادغذایی وکاربرد در گیاه افزایی به عنوان قلمه،می باشد .جوانه هایی که روی ساقه قرار دارند. نقطه های مریستمی می باشند که در گیاهان چند ساله در حالت خفتگی هستند
بخش های ساقه
ساقه از سه قسمت اصلی : پاهنگ (طوقه) (Crown) , گره (Node) وجوانه (Bud) تشکیل شده است
پاهنگ (طوقه) [یقه] (Crown)
محل پیوستگی ساقه به ریشه را طوقه نامیده می شود . شاخت این محل ،در پیوند زدن ونشا کردن نهال ،اهمیت زیادی دارد.
گره (Node)
برآمدگی های روی ساقه جوان گیاه را که برگ ها از آن خارج می شوند ، گره نامیده می شود وفاصله بین دو گره پی درپی ، میانگره (Internode) گفته می شود.
جوانه (Bud)
جوانه در واقع ساقه بسیار جوان وکوچکی است که توسط فلس های بسیار سخت و محکمی پوشیده شده است .فلس ها به دلیل وجود جدار کوتینی وغیر قابل نفوذ خود ، بافت های داخلی جوانه را از تغییر های محیط به ویژه سرما محافظت می نمایند .جوانه دارای انواع مختلف از جمله جوانه انتهایی (Terminnal bud) و جوانه جانبی (محوری) (Lateral (axillary) bud ) می باشد.
جوانه انتهایی (Terminnal bud)
جوانه ای که در انتها ساقه قرار دارد .جوانه انتهایی نامیده می شود که مسئول کشیده شدن ساقه یعنی رشد ونمو طولی آن می باشد
جوانه جانبی (Lateral bud )
جوانه های جانبی در کنار برگ ها قرار داشته ،دربیشتر درختان میوه ،مسئول تولید ساقه،برگ وگاهی گل می باشند در گیاهانی مانند هلو وبادام ،جوانه جانبی تولید کننده گل وتولید کننده شاخه ،جداگانه بوده، در حالی که جوانه ،درسیب ،گلابی وانگور ابتدا شاخه تولید می کنند وسپس روی این شاخه گل آذین پدیدار می شوند.
اصطلاحات باغبانی هرس:
جوانه انتهايی (Apical bud (apex) : نوك ساقه، يا بالاترين جوانه موجود بر روی ساقه را گويند.
جوانه چوب: جوانهای كه در اثر رشد آن شاخه توليد میشود.
جوانه گل: جوانهای كه مولد گل يا خوشه گل است.
زاويه برگی: زاويه بين يك برگ و ساقهای كه بر روی آن قرار دارد.
جوانه راكد(Dormant bud):جوانهای است كه در زاويه برگی قرار گرفته اما فعال نيست، مگر اينكه شاخهها صدمه ببينند.
شاخه پيشاهنگ(Leader shoot): شاخهای كه رشد فعال داشته و به صورت انتهايی قرار دارد و هر ساله بر رشد آن افزوده میشود.
شاخه جانبی(Lateral shoot): شاخهای كه از رشد جوانه جانبی موجود در زاويه برگی ساقه ايجاد میشود.
شاخه عقيم(Blind shoot): شاخهای است كه به طور كامل رشد نكرده و جوانه انتهايی آن سقط شده است. اين نوع شاخه رشد بيشتری نمی كند.
شاخه سال جاری(Current year's growth) : شاخهای است كه در اثر رشد جوانه فصل جاری ايجاد میشود.
چوب يكساله: شاخه يا رشدی است كه حداكثر يك سال عمر دارد.
حذف گلهای خشك(Dead- head): هرس و حذف گلهای خشك و پژمرده يا غلافهای نارس محتوی بذر را گويند.
جوانه گيری(Disbudding):حذف جوانهها يا شاخههای اضافی را به هنگام آغاز رشد جوانه گيری نامند.
سرزنی شاخههای علفی(Pinch back):حذف و هرس انتهای شاخههای نرم، علفی و در حال رشد را كه به كمك انگشتان دست انجام ميگيرد پنسمان گويند.
سيخك(Spur): شاخه كوتاهی كه رشد كندی دارد و خوشههای جوانه گل روی آن تشكيل میشود.
پاجوش(Sucker): شاخهای كه معمولاً از ريشه گياه در زير خاك و يا در سطح زمين منشاء میگيرد. پاجوشها شاخههايی نابارور و ناخواسچته هستند.
نرك(Water shoot (water sprout): شاخهای است نابارور و نامطلوب كه به شكل عمودی بر روی شاخههای مسن ايجاد میشود معمولاً برگهای آن از برگهای درخت بالغ كاملاً مشخص و كوچكتر است. گاهی ممكن است در روی تنه درخت نيز رشد كند.
منبع وماخذ
کتاب اصول نوین باغبانی- دکتر مرتضی خوشخوی