Tehran Earthquake
زلزله بزرگ تهران
چه کنیم؟ چه می دانیم؟
۱ آبان ۱۴۰۲
زلزله تهران در یک جمله: وقوع آن قطعی است فقط زمان آن معلوم نیست که در یک یا ده یا بیست سال آینده است و چند میلیون کشته و زخمی می دهد و پایان تهران و ایران به صورت کنونی است و هیچ دولت واقعی و دلسوز و با ثباتی تا سالیان سال به کوچک کردن تهران نخواهد پرداخت.
سال هاست که پیشبینی شده است که یک زلزله بزرگ و مخرب در تهران در تهران روی خواهد داد که از صد ها هزار تا چند میلیون زخمی و کشته برجا خواهد گذاشت.
این نوشته شامل دو بخش کلی است:
بخش اول: چه کنیم؟ متون راهنمای آمادگی و کاهش آسیب پذیری
هموطنان چه اقداماتی می توانند انجام دهند تا احتمال زخمی شدن و مرگ خود و خانواده خود را در زلزله و بعد از آن کاهش دهند. یعنی چگونه زنده بمانیم. متن راهنمای اصلی در مورد خود زلزله است. متن راهنمای تهیه کوله پشتی وضعیت اضطراری قسمتی از آمادگی برای بلایای طبیعی منجمله زلزله است. ممکن است بعد از وقوع زلزله دسترسی به آب آشامیدنی سالم مشکل شود. متن راهنمای روش تصفیه آب آشامیدنی در مواقع کمبود آب برای همین موضوع است. کمبود آب آشامیدنی سالم و از بین رفتن بهداشت و درمان، منجر به افزایش بیماری های عفونی و همه گیری ها می شود. متن راهنمای پیشگیری و مقابله با بیماری های اسهالی و وبا برای همین موضوع است. بسته به این که زلزله در چه فصل و زمانی روی دهد، ممکن است بعد از آن، گرمای مفرط هوا و گرمازدگی روی دهد. یا اینکه طوفان یا سیل رخ دهد. همچنین دو عدد لینک به یک متن راهنمای کمک های اولیه در زیر قرار داده شده است.
موضوعات و متون راهنمای مربوط به کسب آمادگی قبل از زلزله، اقدامات حین زلزله، و اقدامات و وضعیت های بعد از زلزله برای همه شهر ها و نقاط کشور کاربرد دارد و منحصر به تهران نیست.
متون راهنمای زیر در همین نوشته آمده اند:
۱ آمادگی و کاهش آسیب برای زلزله
۲ تهیه کوله پشتی وضعیت اضطراری
۳ روش تصفیه آب آشامیدنی در مواقع کمبود آب
۴ پیشگیری و مقابله با بیماری های اسهالی و وبا
۵ پیشگیری و مقابله با گرمازدگی
۶ آمادگی و کاهش آسیب برای طوفان
۷ طوفان و وزش باد همراه با شن و گرد و غبار
۸ آمادگی و کاهش آسیب برای سیل
راهنمای کمک های اولیه، دانشگاه علوم پزشکی تهران (لینک) (و ذخیره شده در اینجا)
بخش دوم: چه می دانیم؟ پژوهش ها و پیشبینی ها در مورد زلزله بزرگ تهران
این بخش شامل تحقیقاتی است که راجع به ابعاد مختلف زلزله بزرگ تهران صورت گرفته است.
این بخش شامل تحقیقاتی است که راجع به ابعاد مختلف زلزله بزرگ تهران صورت گرفته است.
برآورد زمان وقوع و مرگ و میر زلزله بزرگ در تهران
خلاصه:
زمان = از آخرین زمان دوره بازگشت وقوع زلزله بزرگ در تهران، ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته است و دیر کرده است و ما باید هر لحظه آماده وقوع آن باشیم. بیست سال هم دیر کرده است و معلوم نیست چند سال دیگر روی نخواهد داد یا روی خواهد داد
مرگ و میر = پنج میلیون (یک تا ۷ میلیون) و تعداد افراد متاثر از آن (زخمی، بی خانمان، و نیازمند کمک فوری) تا ۵ میلیون
خلاصه ای از مطالعات و منابع
مطالعه جایکا (آژانس همکاری بین المللی ژاپن) در سال ۲۰۰۰ تعداد تلفات را ۴۰۰ هزار نفر برآورد کرده بود (JICA, 2000). از سال ۲۰۰۰ تا کنون، تعداد جمعیت و ساختمان های غیر ایمن و کثیری از عوامل موثر در مرگ و میر ناشی از زلزله بزرگ در تهران تغییر کرده است. "مطالعه جایکا، تلفات را به دلیل محافظه کار بودن نهاد دولتی انجام دهنده آن کم برآورد کرده بود." (ناطقی الهی و زارع، ۲۰۲۲) حسین زاده و همکاران در ۱۳۹۹(۲۰۲۰) تلفات زلزله ۱۰ مرکالی را یک و نیم میلیون نفر برآورد کردند و توضیح دادند که بر مبنای چه محاسباتی و با چه مقدار بودجه ای عنوان کردند که توسعه مدل پویای مدیریت بحران زلزله در تهران می تواند این مقدار تلفات را به نصف کاهش دهد (حسین زاده و همکاران، ۱۳۹۹). در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۹، " محمدرضا آریا منش، معاون پژوهشکده زلزله شناسی گفت در صورت وقوع زلزله در شهر تهران بیش از ۵ میلیون نفر جان خود را از دست خواهند داد. زلزله در شهر تهران قطعی است و میزان شدت آن بین ۷ تا ۸ (دهم) ریشتر خواهد بود. زمان بازگشت زلزله در تهران هر ۱۷۳ سال است. از آخرین زمان بازگشت وقوع زلزله ۱۵ تا ۲۰ سال مي گذرد و ما باید هر لحظه آماده وقوع آن باشیم." (صراط نیوز، ۱۳۸۹). قابل توجه است که در عبارت "میزان شدت آن بین ۷ تا ۸ دهم ریشتر خواهد بود" که عین مطالب در این منبع است، کلمه دهم اشتباه نقل قول است و لذا اینجا در (پرانتز) قرار داده شد.
دکتر فریبرز ناطق الهی، استاد پژوهشکده مهندسی سازه، حدود یک و نیم میلیون کشته و چهار و سه دهم میلیون زخمی در سناریوی زلزله شب را در تهران برآورد نموده است (خبر آنلاین، ۱۷ آذر ۱۴۰۱). عنوان متن این است: "زلزله تهران معادل ۱۷۸ عدد بمب اتمی هیروشیما". قسمتی از متن این منبع در اینجا آورده شده است. "سی سال و اندی است که درباره زلزله وحشتناک احتمالی تهران می نویسم و هشدار می دهم ولیکن آنچه در سطح جامعه می بینم بیشتر شو و حیف و میل شدن بودجه های هر چند اندک زلزله در سطح کشور می باشد. چهل سال است از پروژه های ملی برای کاهش خطر زلزله در کشور صحبت می شود! اما کو نتیجه یکی از این پروژه های میلیاردی!؟ در اینجا و این دفعه بجای نوشتن کلمه ”زلزله“ شکل ”زلزله “ را می کشم، همان داستان معروف ”کشیدن مار بجای نگارش مار“، بلکه حداقل از هیبت آن بترسیم و به خود بیاییم. مطالعات مکتوب و مستند اینجانب حاکی از شکست و تخریب بالای ٧٦٪ ساختمانهای تهران، حدود یک و نیم میلیون کشته و چهار و سه دهم میلیون زخمی در سناریوی شب تهران با جمعیت ١٠ میلیونی خواهد بود! توجه شود! جمعیت تهران در طول روز، به بالای ۱۴ میلیون هم شاید برسد! لذا تلفات بیشتر با جمعیت بیشتر! " (خبر آنلاین، ۱۷ آذر ۱۴۰۱). فریبرز ناطق الهی همچنین در ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ که زلزله ترکیه و سوریه روی داد، هشدار دادند که "زلزله تهران بزرگترین و مخرب ترین زمین لرزه تاریخ خواهد بود هشدار به مسئولان؛ مراقب باشید گرفتار مصیبت عظیم نشویم. " (همشهری آنلاین، ۱۷ بهمن ۱۴۰۱) و از ارایه نتایج مطالعات جدید در زمینه کوریدورها و پهنه بندی های جدید زلزله در ایران و کشورهای همسایه (شامل زلزله اخیر خوی و زلزله امروز ترکیه) و تعجب از بی توجهی مسئولان صحبت نمودند. وی در ۲۶ دی ۱۴۰۱، مدیریت کشور را "تی ری دم" نامید (خبر آنلاین، ۲۶ دی ۱۴۰۱). یعنی درست برعکس مدیریت واقعی، یا مدیریت وارونه.
خبر آنلاین در ۱۹ خرداد ۱۳۹۶ منتشر کرد که "پیش بینی کارشناسان می گوید هیچ زمین لرزه ای ویرانگر از زلزله در تهران نخواهد بود. شهری با تراکم جمعیتی بالا و ساخت و سازهای غیر اصولی در دهه های گذشته. تهران بر روی ۵ گسل لرزه خیز مهم از جمله ایوانکی، ری، کهریزک و گسل مشا قرار دارد که در بین آنها گسل شمال تهران خطرناک ترین آنها است و از آنجایی که سال ها از آخرین زمین لرزه با ریشتر بالا می گذرد بیم آن می رود که زلزله ای با قدرت ۷ ریشتر در تهران اتفاق افتد. به گفته دکتر فریبرز ناطق الهی، استاد پژوهشگاه زلزله شناسی این زلزله بزرگترین فاجعه قرن را با مرگ ۴ و نیم میلیون نفر، زخمی شدن یک و نیم میلیون نفر را در پی خواهد داشت. فریبرز ناطق الهی، استاد نمونه کشور در مهندسی زلزله و مدیریت بحران سوانح در سال ١٣٧٦ برنامه مدیریت بحران شهر تهران را تهیه کرد که در دستور کار مسئولان وقت بطور مستقیم و جامع قرار نگرفت، حال با توجه به شرایط حادتر تهران توجه به این برنامه ضروری است. " (خبر آنلاین، ۱۹ خرداد ۱۳۹۶)
*
مصاحبه برنامه اکو ایران با دکتر فریبرز ناطقی الهی (استاد مهندسی سازه و بنیانگذار مدیریت بحران در ایران) و دکتر مهدی زارع (استاد زلزله شناسی)، هر دو از پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله. ۲۰۲۲. (ناطقی الهی و زارع، ۲۰۲۲)
هنگامی که زلزله بزرگ تهران روی دهد، چه می شود؟
هنگامی که زلزله بزرگ تهران روی دهد، شهر تهران دیگر قابل سکونت نیست و پایان عمر تهران است. ۶ میلیون کشته و زخمی هست. برق و آب و گاز و تلفن و غیره قطع است. ۸۰ درصد ساختمان ها و بیمارستان ها تخریب کامل یا عمده شده اند. کوچه ها و خیابان ها پر از آوار، و راه ها و پل ها تخریب شده است. آتش سوزی های گسترده. انتشار مواد رادیو اکتیو. امداد رسانی از راه های زمینی ممکن نیست. فرود انواع هواپیماهای کشورهای مختلف در فرودگاه مهر آباد برای کمک رسانی که نوع هواپیما ها را نمی توان انتخاب کرد و از دست ما خارج است. تبعات سیاسی آن بسیار نامطلوب است. مسئولان اگر گوش کنند خیلی خوب است ولی گوش نمی کنند. همان طور که واکسن را دو سال دیر وارد کردیم و چند صد هزار نفر اضافه مردند.
زلزله بزرگ تهران کی روی می دهد؟
طبق مطالعات، در هر یک دهه انتظار وقوع یک تا دو زلزله با بزرگای ۷ یا بیشتر در ایران وجود دارد. در تهران و حومه، هر ۲۰۰ سال انتظار یک زلزله با بزرگای ۷ یا بیشتر و یا هر ۱۶۰ سال انتظار یک زلزله با بزرگای ۶ یا بیشتر وجود دارد. در اندازه گیری های لرزه نگاری و مطالعات مربوط به تهران در ۲۵ سال اخیر، انتظار یک زلزله ۶ یا بزرگ تر وجود داشته ولی روی نداده است. هنگامی که یک زلزله بزرگ که در یک دوره زمانی مشخص مورد انتظار بوده، روی نمی دهد، بعدا که روی می دهد، بزرگتر خواهد بود چون در این فاصله نیروی تنش بیشتری جمع شده است یعنی بازوی خود را قوی تر کرده است. زلزله بزرگ تهران قطعا روی خواهد داد و فقط زمان دقیق آن را نمی توانیم تعیین کنیم ولی دیر هم کرده است. و هر قدر هم که زمان بگذرد و آخرش نهایتا بیاید، قوی تر یا بزرگ تر روی خواهد داد.
مشکل کشور با زلزله، یا زلزله تهران چیست و چرا عواقب و مرگ و میر زلزله در ایران به طور نسبی زیاد است؟
پاسخ این است که اولا ما مشکل را می شناسیم، ثانیا راه حل را می دانیم، و ثالثا علت عدم اجرای راه حل را نیز می دانیم. (۱) مشکل این است که ایران در میان کشور های جهان جزو زلزله خیز ترین کشورهای جهان است و تهران هم در بدترین نقطه ایران از نظر زلزله خیزی قرار دارد. آیین نامه ساخت و ساز ساختمان ها را داریم ولی انجام آن درست کنترل نمی شود. (۲) ساخت و ساز بیشتر و گسترش شهر تهران باید متوقف شود و بعد هم شروع به کوچک تر شدن آن شود. راه حل مدیریت شهری و مدیریت بحران هم معلوم است. (۳) مشکل نهایی این است که به راه حل های شناخته شده و موجود و توصیه شده، عمل نمی شود. سیاستمداران، سیاست گزاران، و مدیران، به راه حل ها عمل نمی کنند. چون تمرکز هر کسی، دید کوتاه مدت بر دوران مدیریت کوتاه مثلا چهار ساله خود است تا دید کلی و بزرگ شهر و کشور.
(پایان نقل قول از مصاحبه برنامه اکو ایران) (ناطقی الهی و زارع، ۲۰۲۲)
*
خبر آنلاین. مدیریت بحران شهر تهران: در زلزله احتمالی تهران تا سه روز مردم خودشان باید به داد خودشان برسند. ۲۹ مهر ۱۴۰۲. khabaronline.ir/xkxPF
علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران به خبر آنلاین می گوید که «برآوردهایی از میزان تلفات احتمالی وجود دارد اما محرمانه است.» با این وجود قبل تر پیروز حناچی، شهردار سابق پایتخت به خبر آنلاین گفته بود: «اگر زلزله بالای ۷ ریشتر در بدترین شرایط یعنی زمانی که مردم در خانه های شان خوابیده اند فعال شود، پیش بینی شده در این زلزله ۴۰۰ هزار نفر کشته می شوند.» (خبر آنلاین. مدیریت بحران شهر تهران: در زلزله احتمالی تهران تا سه روز مردم خودشان باید به داد خودشان برسند. ۲۹ مهر ۱۴۰۲). پایان نقل قول.
واقعیت این است که برآوردهایی از میزان تلفات احتمالی وجود دارد اما محرمانه نیست.
(پیش بینی شده در این زلزله ۴۰۰ هزار نفر کشته می شوند) این برآورد مربوط به مطالعه قدیمی جایکا است که در بالا به آن اشاره شد. برآوردهای میزان تلفات احتمالی بسیار بالاتر است. در ضمن بیشترین تلفات زلزله در ۷۲ ساعت اول است و (تا سه روز مردم خودشان باید به داد خودشان برسند)، بعد از سه روز، نوشدارو بعد از مرگ سهراب است.
*
مشرق نیوز. وضعیت تهران با زلزله بالای ۶.۵ ریشتر. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۹. mshrgh.ir/1070545
رئیس سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به اینکه تهران با زلزله بالای ۶.۵ ریشتر زیر و رو می شود گفت: بیشترین تلفات زلزله در ۷۲ ساعت اول است و ما فقط امکان اسکان موقت برای ۲۰ هزار نفر را داریم.
*
امداد و نجات در تهران بعد از زلزله بزرگ، بسیار ناکارآمد خواهد بود:
چند دهه پیش در اوایل صبح یک درخت بزرگ در یکی از خیابان های اصلی تهران در حوالی میدان ونک شکسته بود و راه را بسته بود. یک روز کاملا عادی بود. نصف روز طول کشید تا این درخت کنار زده شود و مسیر رفت و آمد ماشین ها در خیابان اصلی باز شود. در این مدت، پس زدن ترافیک ناشی از این حادثه، قسمت بزرگی از بزرگراه های محدوده بزرگی در شمال تهران را قفل کرده بود.
ظرفیت بیمارستان های تهران و بیمارستان های صحرایی برای رسیدگی به مصدومین بسیار ناکافی خواهد بود:
شما تصور کنید که در یک سناریوی فرضی و غیر واقعی، در یک روز عادی، مثلا ۵۰ هزار نفر در تهران بخواهند بروند و یا برده شوند به اورژانس بیمارستان ها و هر کدام فقط بگویند سلام و خداحافظ و خودشان برگردند و بروند.
***
موضوع دقت زمانی پیش بینی زلزله: بالاخره تکلیف چیست؟!
ما فرض کنیم دقت زمانی پیش بینی زلزله خیلی بهتر شود. مثلا طبق اندازه گیری های لرزه نگاری گسترده و مطالعات دقیق، معلوم شود که در یکی از زمان های زیر یک زلزله ۶ یا ۷ در تهران روی خواهد داد: مثلا (۱) در اوایل سال ۱۴۰۳، یا (۲) در حدود آبان ماه ۱۴۰۲، یا، (۳) در نیمه آذر۱۴۰۲، یا (۴) یک ماه دیگر از همین امروز، یا (۵) در طی ۷ روز آینده. یعنی بر فرض، دانشمندان زلزله شناسی بتوانند به ما بگویند که: در حدود ۱۲ ماه بعد از الان، یا در طول ۱۲ ماه آینده، یا دو هفته دیگر، یا در طول ۲ هفته آینده، یک زلزله بزرگ در تهران روی خواهد داد. چه مقیاس سالباشد، چه ماه، چه هفته و روز، بعد از آن سیر وقایع چه خواهد بود؟ مردم و حکومت چه کار باید بکنند و یا چه کار خواهند کرد؟ منظور از این مثال فرضی این است که: این قدر نگوییم که دقت زمانی پیش بینی زلزله کافی نیست و یا کم است. این بهانه ای است برای بی عملی و خود را به خواب زدن. با هر دقت مطلوبی هم که شما بخواهید یا هر کسی بخواهد که زمان وقوع زلزله پیش بینی شود، بعدش چه خواهیم کرد؟
*
بر اساس منابع فوق، در اینجا تعداد مرگ و میر از زلزله بزرگ در تهران معادل ۵ میلیون (بین یک تا هفت میلیون) و تعداد افراد متاثر از آن تا ۵ میلیون نفر در نظر گرفته شد. زلزله بزرگ در تهران، حتی با تلفات انسانی در حد چند صد هزار نفر یا حتی چند ده هزار، (کمتر از میلیون)، باعث از هم گسیختگی فیزیکی و مادی دولت و حکومت مرکزی می گردد و این موضوع روی تمامی جمعیت در کل کشور اثر گذار خواهد بود. چرا حد بالای برآورد مرگ و میر این مقدار زیاد است؟ چون تا مدت ها (شاید تا سال ها) هر چقدر زمان می گذرد تا رسیدن به لحظه زلزله، همه عوامل منفی به تدریج بیشتر می شوند: شدت یا بزرگی زلزله بیشتر خواهد بود، مقدار و تراکم و آسیب پذیری جمعیت و ساختمان ها بیشتر می شود، آمادگی برای پاسخ دهی و تاب آوری در برابر صدمات کمتر می شود، مدیریت عمومی و مدیریت شرایط غیر اضطراری و مدیریت شرایط اضطراری ضعیف تر می شود، و ثبات و عملکرد اداری و سیاسی کمتر می شود. به عبارت دیگر، تعدادی بحران های غیر از زلزله تهران (یا شهرهای بزرگ دیگر) خودش روبه افزایش است و وضعیت جاری خودش به سوی بی ثباتی و تزلزل می رود. آنگاه، زلزله بزرگ تهران، فاجعه بزرگ در بستری از بحران های رو به وخامت خواهد بود. مرگ و میر هر زلزله ای در امروز کمتر از فردا خواهد بود.
به زعم راقم این سطور، متاسفانه بعد از زلزله بزرگ در تهران یا در نزدیک تهران به طوری که اثر تخریبی زیاد روی شهر تهران داشته باشد، نه تنها وحشتناک ترین زلزله تاریخ بشر خواهد بود، بلکه تمدن و کشوری به نام ایران به شکل کنونی دیگر وجود نخواهد داشت و جزو تاریخ خواهد شد.
زلزله انسان ها را نمی کشد بلکه خانه های بد ساخته شده در حکومت های ناکارآمد و یا فاسد انسان ها را می کشند.
خانه های بد ساخته شده انسان ها را نمی کشند، انسان ها انسان ها را می کشند.
*
منابع
حسین زاده م، احمدی ع، صمدی فروشانی م. توسعه مدل پویای مدیریت بحران زلزله در تهران با استفاده از رویکرد پویای شناسی سیستم. مجله علمی پژوهشی مخاطرات محیط طبیعی. دوره دهم، شماره ۲۷، بهار ۱۴۰۰، ۹۰-۶۷. https://jneh.usb.ac.ir/article_5372.html
خبر آنلاین. "تی ری دم". فریبرز ناطق الهی. ۲۶ دی ۱۴۰۱. http://khabaronline.ir/xjDcG
خبر آنلاین. زلزله تهران معادل ۱۷۸ عدد بمب اتمی هیروشیما. فریبرز ناطق الهی. ۱۷ آذر ۱۴۰۱. http://khabaronline.ir/xjvM4
خبر آنلاین. مراحل ششگانه مدیریت بحران در تهران - پیش از زلزله چه باید کرد تا فاجعه بزرگ قرن اتفاق نیفتد؟ ۱۹ خرداد ۱۳۹۶. http://khabaronline.ir/x7KXf
خبر آنلاین. مدیریت بحران شهر تهران: در زلزله احتمالی تهران تا سه روز مردم خودشان باید به داد خودشان برسند. ۲۹ مهر ۱۴۰۲. khabaronline.ir/xkxPF
صراط نیوز. زلزله در تهران قطعی است؛ بیش از ۵ میلیون نفر جان خود را از دست می دهند. معاون پژوهشکده زلزله شناسی. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۹. https://www.seratnews.com/00015Y
مشرق نیوز. وضعیت تهران با زلزله بالای ۶.۵ ریشتر. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۹. mshrgh.ir/1070545
همشهری آنلاین. زلزله تهران بزرگترین و مخرب ترین زمین لرزه تاریخ خواهد بود هشدار به مسئولان؛ مراقب باشید گرفتار مصیبت عظیم نشویم. فریبرز ناطق الهی. ۱۷ بهمن ۱۴۰۱. http://hamshahrionline.ir/x8jf9
Japan International Cooperation Agency (JICA). The Study on Seismic Microzoning of the Greater Tehran Area in the Islamic Republic of Iran. November 2000. https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/11611761_01.pdf
***
لینک ها
لینک مجموعه متون آمادگی و مقابله با بلایا، بیماری ها، و صدمات
https://telegra.ph/Disasters-and-Diseases-10-10
لینک متن حاضر
https://telegra.ph/Tehran-Earthquake-10-23
فایل پی دی اف این متن برای داونلود
https://www.mediafire.com/file/oxqfoitmkpdtxjw/Tehran+Earthquake.pdf/file