بیست و ششم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
در چنین روزی به سال ۵۵۵ هجری خورشیدی سپاهیان سلجوقی که زیر فرمان قلیچ ارسلان میجنگیدند در نبرد میریوکفالون[1] بر قوای امپراتور مانوئل اول کومنِنوس[2] بیزانسی پیروز شدند و فتوحات خود را در آناتولی به استواری حفظ کردند
روز سه شنبه بیست و ششم شهریور سال ۱۲۸۵ (۲۹ رجب ۱۳۲۴ ق.) مجلس مشیرالسلطنه را که دستیار مستبدین بود، از صدارت عزل کرد.
درست یک سال بعد در چهارشنبه بیست و ششم شهریور ۱۲۸۶ (۱۰ شعبان ۱۳۲۵ ق.) چهل انجمن مشروطهخواه در میدان بهارستان چادر زدند و همقسم شدند که تا امضای متمم قانون اساسی به دست محمدعلیشاه به تحصن خود ادامه دهند. این کارها با پیروزی قرین بود و تا سال ۱۲۹۱ مستبدین از بین رفته بودند. در این روز فرمانفرما با سپاهی که از سواران بختیاری و سربازان دولتی تشکیل شده بود به کرمانشاه رفت تا با خطر دستاندازیهای عثمانیها رویارو شود.
تا ده سال بعد عثمانیها منقرض شده و دولت ترکیهی مدرن جایگزینشان شده بود که از بسیاری جنبهها خونریزتر و خطرناکتر از دولت پیشین مینمود.
در سال ۱۳۲۰ هم قوای روس به نمایندگی از متفقین اشغالگر وارد تهران شدند.
در همین روز به سال ۱۳۳۲ به دستور سپهبد زاهدی، تظاهرات بازار تهران که به هواداری از دکتر مصدق انجام شده بود به شدت سرکوب شد و عدهی زیادی در این رابطه دستگیر شدند و قسمتی از سقف بازار هم خراب شد. همزمان بازپرسی از دکتر محمد مصدق توسط سرهنگ کیهانخدیو و سرتیپ آزموده دادستان ارتش آغاز شد. این بازپرسی مجموعاً چهار ساعت به طول انجامید و در پایان جلسه بازپرس قرار بازداشت دکتر مصدق را به تأیید دادستان ارتش رساند و دکتر مصدق بلافاصله به قرار بازداشت خود اعتراض کرد.
در ۱۳۵۹ صدام قرار داد الجزایر را ملغی اعلام کرد.
در ۱۳۶۴ روحالله خمینی فرمان تشکیل نیروهای سهگانهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (هوایی، دریایی و زمینی) را صادر کرد.
به سال ۱۳۷۱ هم در ماجرای ترور رستوران میکونوس[3] چند رهبر کرد ایرانی (صادق شرفکندی، فتاح عبدولی، همایون اردلان و مترجمشان نوری دهکردی) به دست حکومت اسلامی دنبال ترور و به قتل رسیدند.
این روز در تاریخ جنگ به نسبت آرام و بی سر و صدا بوده و جنگهای بزرگش به شکل جالبی در هندوستان متمرکز شده است.
یک نمونه از رخدادهای خارج از قلمرو هند آن که در ۱۲۹۵ مانفرد فون ریشتهوفن[4] که بعدتر با لقب بارون سرخ شناخته شد و تکخال خلبانان آلمانی بود، نخستین جنگ هوایی خود را تجربه کرد.
اما جنگهای اصلی دوران معاصر ما در این روز به قلمرو هندوستان و گوشهی جنوب شرقی ایرانزمین مربوط میشود که امروز به کشور پاکستان تبدیل شده است.
در سال ۱۳۲۷ نظام حیدرآباد تسلیم قوای هندی شد و قلمروش در هند ادغام شد. حیدرآباد که استانی در دولت گورکانی بود پس از مرگ اورنگزیب به دولتی مستقل تبدیل شد که فرمانروایانش (دودمان آصفجاه) همچنان لقب قدیمی نظامالملک را حفظ کرده بودند و از این رو نزد اروپاییان با نام «نظام» شناخته میشدند. دولت حیدرآباد که ثروتمندترین بخش از هند بود، پس از استقلال هند به این قلمرو نپیوست و دربارهی جنگ با پاکستان هم بیطرف ماند و اعلام کرد که دولتی مستقل است. اما ارتش هند در شهریور ماه به این قلمرو حمله کرد و آخرین نظامالملک (میرعثمان علیخان) را برکنار کرد.
در ۱۳۴۴ هم نبرد چاویندا[5] بین هند و پاکستان درگرفت که بزرگترین جنگ تانکها پس از جنگ جهانی دوم بود. در این جنگ که پنج روز به درازا کشید، ارتش هند با رهبری سپهبد پَتدان[6] و سرتیپ اردشیر تاراپور[7] با بیش از صد هزار سرباز و ۲۲۵ تانک به منطقهی وزیرآباد حمله کرد. پاکستانیها قوایی نیمِ هند (پنجاه هزار سرباز و ۱۵۰ تانک) را در اختیار داشتند که زیر فرمان سپهبد ابرار حسین و سرتیپ نثار احمدخان میجنگیدند. هندیان در این نبرد چند روستا به مساحت بیش از پانصد کیلومتر مربع را گرفتند، اما شکست سنگینی خوردند و حدود نیمی از تانکهایشان را از دست دادند.
حوادث تاریخی جهان
بیست و ششم شهریور طی تاریخ با مرزبندیهای سیاسی و تغییر قلمروها پیوندی چشمگیر داشته است.
در ۱۰۰۹ شهر بوستون تأسیس شد، در ۱۱۵۷ عهدنامهی فورت پیت[8] نخستین قرارداد رسمی بین دولت آمریکا و سرخپوستان (قبیلهی لِناپِه[9]) امضا شد، در ۱۱۸۸ سوئد با روسیه عهدنامهای امضا کرد و قلمروی را که امروز فنلاند نامیده میشود به این کشور واگذار کرد، در ۱۲۳۸ مردی فقیر و نیمهدیوانه به نام جوشوا نورتون[10] در آمریکا نامههایی به روزنامهها فرستاد و در آن ادعا کرد که امپراتور ایالات متحده است!
در ۸۸۱ هجری خورشیدی کریستوفر کلمب در واپسین سفرش به کاستاریکا رسید.
در ۱۲۸۹ بیست و پنج هزار نفر در آمستردام برای حق اعطای رأی عمومی تظاهرات کردند.
در ۱۲۹۰ پیوتر استولیپین[11] نخستوزیر روسیه در اپرای مسکو ترور شد و به قتل رسید. در ۱۲۹۸ هلند به زنان حق رأی داد.
در ۱۳۲۲ هیتلر دستور تبعید یهودیان فرانسه را صادر کرد.
در ۱۳۲۶ نیروی هوایی در ارتش آمریکا به یک نیروی مستقل تبدیل شد و از نیروی زمینی استقلال یافت در همین روز شورای امنیت ملی آمریکا و دفتر مرکزی اطلاعات (سیا) هم تأسیس شدند.
در ۱۳۵۷ هم مصر و اسرائیل توافقنامهی کمپدیوید[12] را امضا کردند.
این روز در ضمن با جنبشهای اعتراضی مردمی هم پیوندی دارد، چنان که در ۱۳۵۹ پس از چند هفته اعتصاب در لهستان، نهضت ضدشوروی همبستگی در این کشور شکل گرفت.
در ۱۳۸۵ نوار گفتگوی خصوصی فرنک گیورشانی[13]نخستوزیر مجارستان لو رفت و از آنجا که در آن اعتراف کرده بود حزب سوسیالیست در انتخابات اخیر تقلب کرده و بدون پیروزی به قدرت رسیده، اعتراضی سراسری را برانگیخت. در ۱۳۹۰ جنبش اشغال وال استریت[14] آغاز شد.
این روز در ضمن با چندین رخداد فرهنگی و علمی و فنی هم پیوند خورده است.
در ۱۰۶۲ آنتوان وان لیوونهوک[15] نامهای به انجمن سلطنتی نوشت و در آن از کشف خود با میکروسکوپ و جانوران ریز درون یک قطره آب سخن گفت. این نخستین گزارش از کشف آغازیان بود.
در ۱۲۲۸ زن سیاهپوست بردهای به نام هریت تابمن[16] از بردگی گریخت و به یکی از رهبران مهم نهضت الغای بردگی تبدیل شد. در جریان جنگهای داخلی آمریکا شبکهای که او بین بردگان مناطق جنوبی ایجاد کرده بود در پیروزی شمالیها نقش مهمی ایفا کرد.
در ۱۳۰۴ فریدا کالو[17] در یک تصادف رانندگی به شدت زخمی شد و در نتیجه از تحصیل باز ماند و به جای آن به نقاشی و هنر روی آورد.
در ۱۲۸۵ یک تسونامی بزرگ در هنگکنگ نزدیک به ده هزار نفر را کشت، در ۱۳۴۰ اولین ورزشگاه با سقف گنبدی متحرک در مینهسوتا ساخته شد.
در ۱۳۵۵ اولین شاتل فضایی به نام انترپرایز[18] در آمریکا رونمایی شد.
در ۱۳۶۲ وِنِسا ویلیامز[19] اولین ملکهی زیبایی سیاهپوست آمریکا شد.
در ۱۳۷۰ اولین نسخه از نرمافزار لینوکس بر اینترنت نهاده شد.
زادگان و رفتگان
در چنین روزی به سال ۱۱۵۶ ناتان مایر روچیلد[20] بانکدار مهم اروپایی زاده شد که تباری یهودی داشت و یکی از پنج برادری بود که امپراتوری بانکی خاندان روچیلد را در اروپا پدید آوردند. دیگر زادگان نامدار این روز عبارتاند از میرزا محمدحسنخان صنیع الدوله یا اعتمادالسلطنه دوم (۱۲۲۲)، که اولین رئیسمجلس ایران در عصر مشروطه بود، دیوید دونبار بوئیک[21] مهندس اسکاتلندی (۱۲۳۳) که همان کسی بود که در آمریکا شرکت خودروسازی بیوک را تأسیس کرد، بن کارسون[22] عصبشناس آمریکایی هم در این روز (۱۳۳۰) زاده شد، او کسی بود که نخستین عمل موفق جدا کردن دوقلوی به هم چسبیده از سر را انجام داد و کتاب درسی مهمی دربارهی روانشناسی فیزویولوژی نوشت که به پارسی هم ترجمه شده و بعد از سخنرانی اثرگذاری که در دفاع از محافظهکاران کرد، به حزب جمهوریخواه پیوست و به نفع دونالد ترامپ وارد کارزار انتخاباتی شد. او در اسفند ۱۳۹۵ وزیر مسکن و شهرسازی آمریکا شد. بیلی دِ کید[23] هفتتیرکش و راهزن آمریکایی (1238)، و خلیفه بن حامد حمد؟ الثانی امیر قطر (۱۳۱۱).
در سال ۱۳۹۵ بهمن گلبارنژاد قهرمان دورچرخهسوار ایرانی در اثر حادثهای هنگام مسابقه دادن درگذشت. او پیشتر در جوانی قهرمان وزنهبرداری بود و از رزمندگانی بود که در جریان جنگ با عراق یک پای خود را از دست داد. اما بر این نقص چندان غلبه کرد که به قهرمان جهانی دورچرخهسواری در مسابقات پارالمپیک تبدیل شد. گذشته از او دانیل گابریل فارنهایت[24] دانشمند لهستانی-هلندی و بنیانگذار واحد دمای فارنهایت (۱۱۱۵)، روث بندیکت[25] انسانشناس آمریکایی (۱۳۲۷) و کارل ریموند پوپر[26] (۱۳۷۳) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] Battle of Myriokephalon
[2] Manuel Comnenus
[3] Mykonos restaurant assassinations
[4] Manfred von Richthofen
[5] Battle of Chawinda
[6] Pat Dunn
[7] Ardeshir Tarapore
[8] Treaty of Fort Pitt
[9] Lenape
[10] Joshua Abraham Norton
[11] Pyotr Stolypin
[12] Camp David Accords
[13] Ferenc Gyurcsány
[14] Occupy Wall Street
[15] Antonie van Leeuwenhoek
[16] Harriet Tubman
[17] Frida Kahlo
[18] Enterprise
[19] Vanessa Williams
[20] Nathan Mayer Rothschild
[21] David Dunbar Buick
[22] Ben Carson
[23] Billy the Kid
[24] Daniel Gabriel Fahrenheit
[25] Ruth Benedict
[26] Karl Raimund Popper
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: