بیست و پنجم شهریور ماه
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
۲۵ شهریور روز مهسا امینی است. دختر ۲۲ ساله ایرانی، متولد سقز کردستان که در سال ۱۴۰۱ حین بازداشت در اثر ضربات نیروهای گشت ارشاد حکومت اسلامی، دچار شکستگی جمجمه و مرگ مغزی شد و اسمش رمز شد؛ رمز گستردهترین و پیشروترین خیزش ایرانیان علیه دیکتاتوری اسلامی-آخوندی در سراسر ایران و جهان.
روز بیست و پنجم شهریور سال ۱۲۰۰ (۱۸ ذیحجه ۱۲۳۶ ق.) محمدعلی دولتشاه پسر مهتر فتحعلیشاه با سپاهی پانزده هزار نفری به میانرودان لشکر کشید و محمود پاشا کهیا و داود پاشا والی عثمانی بغداد را شکست داد و در عمل کشور کنونی عراق را فتح کرد. او در پی این پیروزی برای عراق والیای از طرف ایران تعیین کرد، اما در راه بازگشت به ایران بود که در اثر بیماری درگذشت.
در ۱۲۸۸ بين قواي دولتي به سركردگي سردار بهادر بختياري و يپرمخان ارمني و طرفداران حاج ملا قربانعلي مجتهد متنفذ و مستبد زنجان در منطقهی خمسه جنگ سختي رخ داد. سرانجام قواي دولتي فاتح شد و حاج ملا قربانعلي مجتهد نود ساله فرار كرد. علماي نجف حكم به تكفير حاجي دادند.
سه سال بعد (۱۲۹۱) سالارالدوله و يار محمدخان كرمانشاهي که همدست محمدعلیشاه و ضدمشروطه بودند با سپاه خود روانهی سنندج شدند
در چنین روزی به سال ۱۳۰۹ شورش آرارات پس از سه سال سرکوب شد. در جریان این شورش، مردم مناطق کردنشین شرق آناتولی در برابر استیلای دولت جدید ترکیه سر به شورش برداشتند و به سختی در برابر پیشروی قوای آتاتورک مقاومت کردند. ترکها در برابر قوای شورشیان که به پنج تا هشت هزار تن بالغ میشد، ارتشی ۶۶ هزار نفره را گسیل کردند و علاوه بر شورشیان، بخش بزرگی از مردم غیرنظامی منطقه را کشتار کردند. در این نبرد حدود ۴۷ هزار تن از مردم کُرد منطقه به قتل رسیدند.
در ۱۳۱۸ روسیهی شوروی و آلمان نازی پس از نوشتن عهدنامهی سری به لهستان حمله بردند و این کشور را بین خود تقسیم کردند.
در ۱۳۲۰ پس از فتح ایران به دست متفقین، انگلیسیها دنبال گزینهای میگشتند تا دودمان پهلوی را برکنار و کسی دیگر را شاه کنند. در این راستا هارولد نیکولسون[1] در این روز با حمید میرزا قاجار گفتگویی کرد، اما دریافت که او توانایی دستیابی به تاج و تخت را ندارد.
یک سال بعد، سازمان مارکسیستی قومگرای ک ژ ک توسط یازده نفر در کردستان تأسیس شد که بعدتر به حزب دموکرات کردستان تبدیل شد.
در بیست و پنجم شهریور سال ۱۳۳۲ در پی کودتای ۲۸ امرداد، همهی ۹۱ نفری که برای شرکت در فستیوال بخارست از ایران به کشورهای کمونیستی سفر کرده بود، پس از ورود به بندر پهلوی، دستگیر و بازداشت شدند و پس از دو روز، به تهران انتقال یافتند. پرویز خطیبی مدیر روزنامهی فکاهی حاجی بابا هم در آن جمع بود. در همین روز سرلشکر مهنا معاون سابق وزارت جنگ و حسن صدر مدیر روزنامهی قیام ایران هم بازداشت شدند. از سوی دیگر یکصد و پنجاه نفر دیگر از بازداشتشدگان ماجرای کودتا به قلعه فلکالافلاک انتقال یافتند که در میانشان ناظرزاده کرمانی، خلیل ملکی و مهندس قاسمی حضور داشتند.
رخدادهای پراکندهی دیگری هم در این روز در ایرانزمین رخ داده است. در ۱۳۵۵ شاوَرش[2] کاپتیان قهرمان شنای ارمنی بیست نفر را که در سد ایروان در حال غرق شدن بودند نجات داد.
در ۱۳۵۷ زلزلهی طبس با شدت ۴/۷ ریشتر این منطقه را در هم کوبید و دستکم پانزده هزار تن کشته به جا گذاشت.
در ۱۳۶۱ کشتار صبرا و شتیلا آغاز شد. در این فاجعه که دو روز به درازا کشید، نیروهای مسیحی فالانژ که به حزب کتائب وابسته بودند و متحد اسرائیل محسوب میشدند، در دو اردوگاه صبرا و شتیلا پناهندگان فلسطینی و ساکنان بومی منطقه را که اغلب شیعه بودند طی دو روز کشتار کردند، بی آن که سربازان اسرائیلی که مأمور حفظ امنیت منطقه بودند در کارشان مداخلهای کنند. در این واقعه به روایتهای گوناگون بین ۷۶۲ تا ۳۵۰۰ نفر غیرنظامی کشته شدند.
طی سالهای اخیر در ۱۳۸۶ سربازان مزدوری که در استخدام شرکت امنیتی بلکواتر[3] بودند، هنگام اسکورت یکی از اعضای سفارت آمریکا در میدان نیسور بغداد، به سوی مردم آتش گشودند و ۱۷ نفر را کشتند و ۲۰ نفر را زخمی کردند.
در ۱۳۹۳ داعش به منطقهی کردنشین کوبانی حمله برد و با مقاومت شدید زنان و مردان مسلح کُرد روبرو شد.
حوادث تاریخی جهان
این روز در سطح جهانی با پیروزی جریانهای استقلالطلبانه و سرنگونی دیکتاتورها پیوندی دارد.
در ۱۱۸۹ کشیشی به نام میگوئل هیدالگو[4] جنگ برای استقلال مکزیک از اسپانیا را آغاز کرد.
در ۱۳۵۴ گینهی پاپوا از استرالیا مستقل شد و در ۱۳۷۱ مانوئل نوریِگا[5]، دیکتاتور پیشین پاناما، در آمریکا به جرم پولشویی و قاچاق مواد مخدر محاکمه شد و به چهل سال زندان محکوم شد.
رخدادهای فرهنگی و اجتماعی این روز هم جالب توجهاند: در ۹۹۵ اولین مدرسهی اروپا که ویژهی فرزندان اشراف نبود و درهایش به روی همهی کودکان باز بود در فراسکاتی[6] ایتالیا تأسیس شد.
در ۱۲۴۲ کریستوفر روبرت[7] که یک انساندوست آمریکایی بود اولین مدرسهی آمریکاییها در خارج از خاک آمریکا را تأسیس کرد. این نهاد کالج روبرت نام داشت و در استانبول گشایش یافت.
در ۱۲۸۷ شرکت جنرال موتورز[8] تأسیس شد و در ۱۲۹۹ بمبی که در یک گاری جاسازی شده بود در برابر ساختمان مورگان در والاستریت[9] منفجر شد و ۳۸ تن را کشت و ۴۰۰ تن را زخمی کرد.
در ۱۳۴۰ دکتر عبدالسلام کمیسیون پژوهش فضا و فراز جو را در پاکستان تأسیس کرد.
در ۱۳۴۹ ملک حسین، شاه اردن، پس از هواپیماربایی فلسطینیها اعلام حکومت نظامی کرد و در مقابل، فلسطینیها گروه شبهنظامی سپتامبر سیاه را تشکیل دادند.
در ۱۳۶۶ عهدنامهی مونترآل[10] برای جلوگیری از گسست لایهی اوزون منعقد شد.
در ۱۳۶۹ راهآهن چین به قزاقستان با افتتاح ایستگاه دوستیک[11] تکمیل شد.
در ۱۳۸۷ هم شرکت برادران لِهمان[12] اعلام ورشکستگی کرد و این بزرگترین اعلام ورشکستگی در تاریخ آمریکا بود.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از یوآن شیکای[13] رئیسجمهور چین (۱۲۳۸)، کارل دونیتس[14] دریاسالار آلمانی و رئیسجمهور آلمان و جانشین هیتلر (۱۲۷۰) و دیوید کاپرفیلد شعبدهباز آمریکایی (1335).
از میان رفتگان نامدار این روز هم میتوان از این کسان نام برد: لویی هجدهم[15] (۱۲۰۳) و ژان پیاژه[16] روانشناس سوییسی (۱۳۵۹).
[1] Harold Nicolson
[2] Shavarsh Vladimiri Karapetyan
[3] Blackwater
[4] Miguel Hidalgo y Costilla
[5] Manuel Noriega
[6] Frascati
[7] Christopher Robert
[8] General Motors
[9] Wall Street
[10] Montreal Protocol
[11] Dostyk
[12] Lehman Brothers
[13] Yuan Shikai
[14] Karl Dönitz
[15] Louis XVIII
[16] Jean Piaget
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: