بیست و دوم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
روز بیست و دوم شهریور سال ۶۰۸ هجری خورشیدی اوکتای به مقام خاقانی ایل مغول رسید.
در همین روز به سال ۱۲۲۷ (۱۵ شوال ۱۲۶۴ ق.) ناصرالدینشاه تاجگذاری کرد.
پنجاه و پنج سال بعد در سال ۱۲۸۲میرزا علیاصغرخان امینالسلطان از مقام صدراعظمی مظفرالدینشاه عزل شد.
چهار سال بعد در روز جمعه ۲۲ شهریور ۱۲۸۶ (۴ شعبان ۱۳۲۵ ق.) مشیرالدوله سیاستمدار مشروطهخواه ایرانی دو هفته بعد مرگ همین اتابک (صدراعظم) درگذشت.
در همین روز، یکی ازمجاهدان مشروطهخواه در خوی، به خانه حاج میرزا ابراهیم که مجتهدی نامدار و هوادار استبداد بود رفت و او را به قتل رساند، وی همچنین، آقا ضیاء برادر امامجمعه را نیز از پای در آورد!
در ۱۲۹۷ انگلیسیها که در جریان جنگ جهانی اول ایران را اشغال کرده بودند در شرایطی که قحطی پردامنهای را در ایران ایجاد کرده بودند و مایهی مرگ و میر میلیونها تن شده بودند، یک سوم غلهی همدان را به زور مصادره کردند و برای تغذیهی سپاهیانشان به جاهای متفاوت فرستادند.
در ۱۳۲۴ هیئت مؤسسان حزب دمکرات آذربایجان تشکیل شد و به سبک کمونیستهای آن دوران، پیشهوری به سمت صدر فرقه انتخاب شد و شعبهی حزب تودهی آذربایجان هم الحاق خود را به حزب دموکرات اعلام کرد.
در ۱۳۹۲ هم طالبان به کنسولگری آمریکا در هرات حمله کردند و دو پلیس نگهبان آنجا را کشتند و ۲۰ شهروند دیگر را زخمی کردند.
مناسبتهای جهانی
۲۲ شهریور روز نوید افکاری است. روزی که نوید را فقط به این خاطر که «برای طناب دارشان دنبال یک گردن میگشتند» اعدام کردند. او و برادرانش حبیب و وحید، ماهها شکنجه شدند. وحید افکاری برادر نوید همچنان در انفرادیست و خانواده افکاری تحت شدیدترین فشارها قرار دارند.
۱۳ سپتامبر روز مبارزه با خرافات است. خرافات اعتقاد به باورهای غیرمنطقی و ثابت نشده ماورایی است. انتخاب این روز در سیزدهم سپتامبر نیز برگرفته از همین باور نادرست نسبت به نامبارک بودن عدد ۱۳ است.
حوادث تاریخی جهان
در خارج از قلمرو ایران نیز این روز با حوادث سیاسی متنوعی قرین بوده است.
در سال ۵۳۳ میلادی بلیزاریوس[1] سردار بیزانسی با پانزده هزار سرباز در نبرد دِکیموم[2] (نزدیک شهر کارتاژ در تونس امروزین) بر گِلیمِر[3] شاده وندالها[4] و ارتش یازده هزار نفرهاش چیره شد.
در ۸۱۶ هجری خورشید ناوگان پرتغال با شش تا هشت هزار سرباز به مراکش حمله کرد و کوشید طنجه را اشغال کند اما شکست خورد و ساکنان شهر به رهبری صلاح بن صلاح حملهاش را پس زدند.
در ۱۱۷۰ لویی شانزدهم ناگزیر شد مشروطه شدن فرانسه را بپذیرد.
در ۱۲۶۱ انگلیسیها در نبرد تل الکبیر[5] بر مدافعان مصری پیروز شدند.
در این نبرد هر یک از دو نیرو حدود پانزده هزار سرباز به میدان فرستاده بودند که تلفات حدود دو هزار نفرهی مصریها از انگلیسیها افزونتر بود.
در سال ۱۲۴۷ هجری خورشیدی محمد بن ثانی بعد از امضای قراردادی با کاپیتان لویس پِلی[6] انگلیسی به عنوان امیر قطر اعتبار یافت و به این ترتیب مقدمهای برای جدایی کشوری به این نام چیده شد. قطر تا پیش از آن منطقهی کوچکی در ساحل جنوبی خلیج فارس بود که برای هزاران سال بخشی از ایران محسوب میشد و طی قرن پیش از آن بخشی از دولت عثمانی شده بود.
در ۱۳۳۲ نیکیتا خروشچف[7] به دبیر اولی حزب کمونیست شوروی برگزیده شد.
در ۱۳۴۷ آلبانی از پیمان ورشو خارج شد.
در ۱۳۵۰ لین بیائو[8] دومین مقام چین بعد از مائو، وقتی فهمید به زودی تصفیه خواهد شد هنگامی که میکوشید همراه خانوادهاش از چین بگیریزد، به خاطر سقوط هواپیمایش در مغولستان کشته شد.
در ۱۳۶۸ بزرگترین تظاهرات ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی با رهبری دزموند توتو[9] برگزار شد.
در ۱۳۷۲ اسحاق رابین و یاسر عرفات در کاخ سفید به دنبال توافق اسلو[10] دست همدیگر را فشردند.
این روز در ضمن برای زنان سیاستمدار هم فرخنده بوده است.
در ۱۳۱۲ الیزابت مککومبز[11] اولین زنی بود که در نیوزلند به نمایندگی مجلس رسید.
در ۱۳۲۷ مارگارت چیس اسمیت[12] اولین زنی بود که در آمریکا به نمایندگی مجلس و مقام سناتوری دست یافت.
رخدادهای جالب توجه دیگری نیز در این روز واقع شدهاند.
در ۹۲۰ ژان کالون[13] پس از سه سال تبعید به ژنو بازگشت و جریانی برای اصلاح کلیسا به راه انداخت که به کالونیسم شهرت یافت.
در سال ۱۲۲۷ هم یک کارگر راهآهن به نام فینئاس گِیج[14] در جریان انفجاری دچار آسیب مغزی شد و میلهای آهنی به جمجمهاش فرو رفت، اما زنده ماند و به یکی از اولین نمونههای پژوهشی مدرن دربارهی آسیبشناسی مغزی تبدیل شد.
در چنین روزی به سال ۱۲۷۷ هانیبال گودوین[15] فیلم عکاسی سلولوئید را اختراع کرد.
در ۱۲۷۸ هنری بلیس[16] اولین کسی بود که در نیمکرهی غربی به خاطر تصادف رانندگی کشته شد.
در ۱۳۳۵ شرکت آیبیام برای نخستین بار از دیسک برای ذخیرهی اطلاعات استفاده کرد.
در ۱۳۳۸ فضاپیمای روسی لونا-۲[17] هنگام فرود بر ماه دچار نقص فنی شد و منهدم شد. این فضاپیما اولین دستساختهی بشر بود که به سطح ماه میرسید.
در ۱۳۶۴ بازی برادران سوپر ماریو (Super Mario Bros.) ساختهی شیگِرو میاموتو[18] در ژاپن به بازار عرضه شد. طی دهههای بعد چهل میلیون نسخه از این بازی فروش رفت.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از چزاره بُرجیا[19] سیاستمدار ایتالیایی؟ (۸۵۴)، لورنزو دمِدیچی[20] حاکم فلورانس (۸۷۱)، آرنولد شوئنبرگ[21] موسیقیدان اتریشی (۱۲۵۳) و موریس شوالیه[22] هنرپیشهی فرانسوی (۱۲۶۷). مردگان مشهور این روز هم عبارتاند از تیتوس[23] امپراتور روم (۸۱ میلادی)، عمادالدین زنگی حاکم سوریه و بنیانگذار دودمان زنگی که به دست یک غلام فرنگی کشته شد (۵۲۵ هجری خورشیدی)، میشل دو مونتنی[24] فیلسوف فرانسوی (۹۷۱).
[1] Belisarius
[2] Battle of Ad Decimum
[3] Gelimer
[4] Vandals
[5] Battle of Tel El Kebir
[6] Colonel Lewis Pelly
[7] Nikita Khrushchev
[8] Lin Biao
[9] Desmond Tutu
[10] Oslo I Accord
[11] Elizabeth McCombs
[12] Margaret Chase Smith
[13] John Calvin
[14] Phineas Gage
[15] Hannibal Goodwin
[16] Henry Bliss
[17] Luna 2
[18] Shigeru Miyamoto
[19] Cesare Borgia
[20] Lorenzo de' Medici
[21] Arnold Schoenberg
[22] Maurice Chevalier
[23] Titus
[24] Michel de Montaigne
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: