چهاردهم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
روز چهاردهم شهریور سال ۱۲۲۷ هجری خورشیدی (۶ شوال ۱۲۶۴ ق.) محمدشاه قاجار در اثر بیماری نقرص در تجریش درگذشت.
حدود شصت سال بعد از مرگ او، نوادهاش محمدعلیشاه به قدرت رسید و در چنین روزی به سال ۱۲۸۶، فرمان رئیسالوزرائی را به نام میرزا احمدخان مشیرالسلطنه نوشت و به این ترتیب، نشان داد که با دولتمردان مشروطهخواه نظر لطفی ندارد.
کمی بعد، کودتای او شکست خورد و مشروطهخواهان فرزندش را به پادشاهی برداشتند و با دستاندازیهای پیاپی روس و انگلیس در کشور و سرکشی در استانهای شمالی روبرو شدند؛ چنان که در همین روز به سال ۱۲۹۹ حاج مخبرالسلطنه وزیر مالیه با اختیارات کامل والی آذربایجان شد، مأموریت عمدهی وی خاتمه دادن به قیام شیخ محمد خیابانی بود. در همین روز، انگلیسیها رشت را بهبهانه آنکه ممکن بود به پایگاه کشتیهای شوروی تبدیل شود، بمباران کردند.
در سال ۱۳۰۶، قانون ورزش اجباری در مدارس به تصویب مجلس رسید.
در ۱۳۲۲ ابراهیم خواجهنوری (نویسندهی معروف) به ریاست ادارهی کل تبلیغات و انتشارات منصوب شد.
در همین روز میتینگ بزرگی از طرف حزب دموکرات ایران در میدان توپخانه برگزار شد که احمد قوام نیز در آن شرکت کرد.
هفت سال بعد پس از سرنگونی دولت دکتر مصدق در سال ۱۳۳۲ دولت آمریکا مبلغ چهل و پنج میلیون دلار کمک بلاعوض به ایران داد که قرار بود پنج میلیون دلارش به زاهدی پرداخت شود، که با زیرکی دکتر علی امینی (وزیر دارایی) آن نیز به خزانه واریز شد و از دست زاهدی به در شد!
در ۱۳۳۹ هم گروهی از زنان ایران طی تظاهراتی خواستار تساوی حقوق زنان و مردان شدند.
حوادث تاریخی جهان
چهاردهم شهریور در تاریخ سیاسی جهان روزی پرماجرا بوده است.
در سال ۲۹۶ هجری خورشیدی لیو یان[1] به مقام امپراتوری رسید و سلسلهی هان جنوبی[2] را تأسیس کرد.
در ۱۱۵۳ اولین کنگرهی قارهای آمریکا در فیلادلفیا برگزار شد.
در ۱۱۷۷ کنوانسیون انقلابی فرانسه دوران ترور را آغاز کرد.
در سال ۱۲۱۸ انگلستان به چین اعلان جنگ داد.
در ۱۲۵۶ رهبر قبیلهی سرخپوستان سو[3] که «اسب وحشی» نام داشت در زمان اسارت به دست یک سرباز با سرنیزه کشته شد.
و در ۱۳۱۷ گروهی شصت نفره از جوانان نازی در شیلی که اقدام به کودتایی ناموفق کرده و با اماننامه تسلیم شده بودند، بدون محاکمه به دست ارتشیان تیرباران شدند.
در ۱۳۱۸ آفریقای جنوبی به آلمان نازی اعلان جنگ داد.
در سال ۱۳۲۱ ژاپنیها از خلیج میلنه[4] عقبنشینی کردند و این اولین شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم بود.
در ۱۳۲۴ دیپلماتی اوکراینی به نام ایگور گوزنکو[5] به کانادا پناهنده شد و اسنادی را فاش کرد که جاسوسان شوروی در آمریکا را رسوا میکرد. به این ترتیب جنگ سرد به طور رسمی آغاز شد.
در ۱۳۳۴ ارمنیها، یونانیها و یهودیان استانبول با یک برنامهی دولتی مورد حملهی اوباش قرار گرفتند و اموالشان به تاراج رفت و شمار زیادی از ایشان کشته شدند.
در سال ۱۳۴۸ ارتش آمریکا ۱۰۹ غیرنظامی ویتنامی را که بیشترشان زن و کودک بودند در مای لای[6] کشتار کرد (تصویر روبرو) و روستایشان را به آتش کشید. یکی از درجهداران ارتش که مخالف این کار بود مانع تداوم کشتار شد و بعدتر در دادگاه بر ضد همکارانش شهادت داد و به این شکل این مورد از کشتار غیرنظامیان علنی شد.
در ۱۳۵۱ هم یک گروه فلسطینی به نام سپتامبر سیاه در جریان المپیک مونیخ یازده ورزشکار اسرائیلی را گروگان گرفت و طی دو روز به قتل رساند. با این همه شش سال بعد روند آشتی میان اعراب و اسرائیل شروع شد و در ۱۳۵۷ مناخیم بگین[7] و انور سادات مذاکرات صلح را در کمپ دیوید[8] آغاز کردند.
این روز در ضمن با چند رخداد اجتماعی و فرهنگی جالب توجه مصادف بودهاست.
در ۱۱۷۷ خدمت سربازی در فرانسه اجباری شد.
در پانزدهم شهریور سال ۱۱۸۲ جان دالتون[9] برای اولین بار از حروف الفبا برای نشانهگذاری عناصر استفاده کرد.
در ۱۲۶۱ اولین جشن به مناسبت روز کار در آمریکا برگزار شد.
در ۱۲۶۷ جرج ایستمن[10] شرکت ساخت دوربین عکسبرداری کداک[11] را ثبت کرد که نوآوریاش استفاده از فیلم حلقه شده بود.
در ۹۰۱ کشتی ویکتوریا که تنها بازمانده از ناوگان ماژلان بود به بندری در اسپانیا بازگشت و نخستین کشتیای شد که یک بار دور زمین را طی کرد.
در چهاردهم شهریور سال ۱۳۰۰ در مهمانی روسکو آرباکل در سانفرانسیسکو یک هنرپیشهی مشهور به نام ویرجینیا راپ[12] درگذشت. رسانهها بسیار به این موضوع پرداختند و آرباکل[13] به تجاوز یا مسموم کردن وی متهم شد، اما شواهد بعدی نشان داد که راپ بیمار بوده و در اثر بیماری فوت کرده است. این اولین رسوایی و جنجال رسانهای دربارهی هالیوود بود.
در ۱۳۳۹ محمدعلی کلی در المپیک مدال طلا آورد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از امام ابوحنیفه (۷۸ هجری خورشیدی)، لویی هشتم[14] شاه فرانسه (۵۶۶)، توماسو کاپانلا[15] فیلسوف و شاعر ایتالیایی (۹۴۷)، لویی چهاردهم[16] (۱۰۱۷)، فرانسوا رنه دو شاتوبریان[17] ادیب فرانسوی (۱۱۴۷)، فتحعلیشاه قاجار (۱۱۵۱)، آلکسی تولستوی[18] ادیب و شاعر و نویسندهی روس رمانهای تاریخی (۱۱۹۶)، جسی جیمز[19] راهزن آمریکایی (۱۲۲۶) و ورنر هرتسوک[20] کارگردان آلمانی (۱۳۲۱).
[1] Liu Yan
[2] Southern Han
[3] Sioux
[4] Milne Bay
[5] Igor Sergeyevich Gouzenko
[6] Mỹ Lai
[7] Menachem Begin
[8] Camp David
[9] John Dalton
[10] George Eastman
[11] Kodak
[12] Virginia Rappe
[13] Roscoe Arbuckle
[14] Louis VIII
[15] Tommaso Campanella
[16] Louis XIV
[17] François-René de Chateaubriand
[18] Aleksey Konstantinovich Tolstoy
[19] Jesse James
[20] Werner Herzog
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: