چهارم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
#در_چنین_روزی بنا به دستور بهرام اول، مانی پیامبر را به سال ۲۷۵ میلادی کشتند و پوستش را کندند و از کاه پر کردند و به یکی از دروازه های شهر جندی شاپور آویختند.
(۲۱۵ – ۲۷۵ م) مانی پسر فاتک مادی به سال ۲۱۵ میلادی در ماردین و یا به قولی در دیه مردینو از توابع مداین متولد شد و گویند پدرش از طایفه ماد بود و از شهر همدان و مادرش از خاندان اشکانی بود و سپس پدرش به بابل مهاجرت کرد و به دیه مردینو رفت و او در کودکی در خدمت پدرش به تحصیل علوم پرداخت و در جوانی نزد قادرون حکیم، ادبیات و فلسفه یونان و طب و علم نجوم و موسیقی را آموخت و آیین زردشت و آیین مسیح را فرا گرفت و پس از مدتی دین زردشت و دین مسیح را در هم ترکیب کرد و یک چند با موبدان زرتشتی و راهبان مسیحی به کنکاش نشست و در بیست و پنج سالگی ادعای پیغمبری کرد و خود را فارقلیط خواند که مسیح ظهور را او را خبر داده بود و پس از آن آیین خود را آشکار کرد و به تبلیغ دین خود پرداخت
مانی به وسیله فیروز برادر شاپور که کیش وی را پذیرفته بود به شاپور اول ساسانی (۲۴۱ – ۲۷۲ م) معرفی شد و یکی از کتاب های خود را به نام شاپورگان که به زبان پهلوی نوشته بود به او تقدیم داشت و شاپور نخست با مانی به مهربانی رفتار کرد و او و پیروانش را آزاد گذاشت ولی سپس با بی مهری و مخالفت موبدان زرتشتی قرار گرفت و از ایران تبعید شد و مانی مدتی در آوارگی به کشورهای هند و تبت و چین سفر کرد و آیین خود را گسترش داد و پس از مرگ شاپور به ایران بازگشت و هرمز اول ساسانی (۲۷۱ – ۲۷۲ م) که بر تخت نشسته بود او را گرامی داشت و اجازه یافت که آیین خود را گسترش دهد.
مانی در این دوره بیشتر مسیحیان بین النهرین را به آیین خود فراخواند و پیروان زیادی پیدا کرد پس از هرمز، بهرام اول (۲۷۲ – ۲۷۵ م) بر تخت نشست و او موبدان را گرد آورد و در حضور آنان به گفتگو نشست و محکومش کردند و سپس قتل سیاسی او رقم خورد.
شهریورگان یا آذر جشن از جملهٔ جشنهای دوازدگانهٔ سال ایران باستان بودهاست و از شمار جشنهای آتش بودهاست. روز چهارم از هر ماه زرتشتی به نام شهریور میباشد و چهارم ماه شهریور جشن شهریورگان میباشد. امروزه زرتشتیان این جشن را به عنوان روز پدر در نظر میگیرند.
به موجب یزدانشناسی اوستایی شهریور میان امشاسپندان یا ملائک و ایزدان ششگانه از لحاظ مرتبت و مقام دومین است. نخست بهمن و دوم شهریور. این نام در اوستا خشتره وئیریه آمده که جزء اول به معنی کشور و پادشاهی و جزء دوم به معنی آرزو شده میباشد؛ پس روی هم رفته به معنی پادشاهی یا کشور آرزو شده و مجازاً به مفهوم عام از آن بهشت نیز اراده شده است.
چنانکه همهٔ امشاسپندان دارای دو وجه مینوی و زمینی هستند این امشاسپند در جهان مینوی، نمایندهی قدرت و شهریاری مطلقهی اهورامزدا و در زمین، نگاهبان و سرپرست فلزات و جنگ افزارها است. ما نمیدانیم چرا شهریورگان از شمار جشنهای آتش به شمار میرفته است.
این جشن آتشهای خانگی محسوب میشد. مردم در خانهها آتش میافروختند و ستایش خداوند و شکر نعمتهای او میگزاردند. در خانهها اغلب مهمانی برپا کرده و خوراکهای گوناگون و ویژه تدارک میبینند و به مناسبت تغییر هوا، شب هنگام در بامها نیز آتش میافروزند. اما بقایای این جشن نیز میان زرتشتیان فراموش شده و تنها شماری از خانوادههای قدیم در کرمان به گونهی محدودی این جشن را برگزار مینمایند. در دوران اخیر زرتشتیان جشن شهریورگان را به عنوان روز پدر انتخاب کردهاند، چرا که شهریور از امشاسپندان مردگونه؛ و به معنای شهریاری بر اراده و نفس است.
در چنین روزی به سال ۴۵۰ هجری خورشیدی، سپاهیان سلجوقی با رهبری الپ ارسلان و افشینبیک در نبرد ملازگرد بر بیزانسیها که رهبرشان امپراتور رومانوس چهارم[1] بود چیره شدند (تصویر بالا) و کنترل بخش عمدهی آناتولی را به دست گرفتند. در این نبرد سپاهیان سلجوقی با ۲۰-۳۰ هزار نفر نیم تا ثلث ارتش بیزانسی (۴۰-۷۰ هزار نفر) بود که در پایان، ۲ تا ۸ هزار سرباز بیزانسی (به ویژه رستهی فرنگیها که از مردم اسکاندیناوی بودند) کشته شدند و ۴ هزار تن اسیر شدند. دو هزار ترک مزدور هم که در خدمت بیزانس بودند، چون بر وفاداریشان به شاه بیزانس باقی ماندند، اعدام شدند!
در ۱۳۷۸ هم به دنبال ورود ارتش بینالمللی صلح اسلامی به داغستان، روسیه به این منطقه حمله کرد و دومین جنگ چچن آغاز شد.
چهارم شهریور در ضمن از آن رو مهم است که در سال ۱۳۱۵ مرتضی ممیز در آن به دنیا آمده و در ۱۳۶۹ مهدی اخوان ثالث در آن از دنیا رفته است.
حوادث تاریخی جهان
این روز سالگرد رخدادهای علمی و فرهنگی و اجتماعی فراوانی هم هست.
در ۸۷۷ هجری خورشیدی میکلآنژ[2] استخدام شد تا صومعهی پیِتا[3] را بیاراید.
در ۱۱۷۰ جان فیچ[4] کشتی بخار را اختراع کرد.
در ۱۲۰۰ دانشگاه بوئنوس آیرس در آرژانتین فعالیت خود را آغاز کرد.
در ۱۳۱۸ اولین هواپیمای جت که یک هاینکل هی ۱۷۸[5] بود به آسمان پرید.
در ۱۳۴۹ جنبش زنگرایی نو اعتصاب سراسری زنان برای دریافت حقوق برابر را در آمریکا سازماندهی کرد. ۲۶ اوت در آمریکا روز برابری زنان است. در چنین روزی به سال ۱۹۲۰، حق رای زنان در اصلاحیه نوزدهم قانون اساسی آمریکا به تصویب رسید و از سال ۱۹۷۳ این روز به عنوان روز برابری زنان جشن گرفته میشود.
در ضمن در همین روز به سال ۱۲۶۲ بود که اولین موج از انفجار کراکاتوآ[6] در جاوه آغاز شد.
در ۱۳۲۳ بود که شارل دوگل[7] پس از شکست آلمان در جنگ جهانی دوم پیروزمندانه به پاریس وارد شد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از آنتوان لاوازیه[8] شیمیدان فرانسوی (۱۱۲۲)، یوهان گوتفرید هردر[9] فیلسوف و شاعر آلمانی (۱۱۲۳)، و پگی گوگنهایم[10] مجموعهدار و تاجر آمریکایی آثار هنری (۱۲۷۷). آنتوان وان لیونهوک[11] مخترع هلندی میکروسکوپ (۱۱۰۲)، دیوید هیوم[12] فیلسوف اسکاتلندی (۱۱۵۵)، نیکولای گومیلیوف[13] ادیب و منتقد روس (۱۳۰۰)، میکا والتاری[14] نویسنده و مترجم فنلاندی (۱۳۵۸) و نیل آرمسترانگ[15] فضانورد آمریکایی (۱۳۹۱) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] Romanos IV
[2] Michelangelo
[3] Pietà
[4] John Fitch
[5] Heinkel He 178
[6] Krakatau
[7] Charles de Gaulle
[8] Antoine Lavoisier
[9] Johann Gottfried Herder
[10] Peggy Guggenheim
[11] Antonie van Leeuwenhoek
[12] David Hume
[13] Nikolay Gumilyov
[14] Mika Waltari
[15] Neil Armstrong
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: