سوم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
#در_چنین_روزی به سال ۱۲۵۰ هجری خورشیدی (۷ جمادیالثانی ۱۲۷۷ ق.) مستشارالدوله از تهران در نامهای به آخوندزاده نوشت: «امان است ای انسان كامل! دنيا تمام شد و ما نتوانستيم به قدر ذرّهای خدمت به ملّت و وطن بكنيم».
ربع قرن بعد روز چهارشنبه سوم شهریور ۱۲۸۷ (۲۷ رجب ۱۳۲۶ ق.) سید حسن شریفزاده پسر شریفالعلمای تبریزی، جلوی کنسولگری فرانسه ترور شد و درگذشت.
هشت سال بعد (۱۲۹۵) حاج شيخ جمالالدين (پدر جمالزاده) که از رهبران مشروطهخواه بود، در اصفهان از طرف قشون روس بازداشت شد و به قم تبعیدش کردند. علمای اصفهان ضمن تلگرافي به صدرالعلماء، مجتهد و برادرش آقا ميرزا محسن، در مورد گرفتاري شيخ جمالالدين توضیح دادند و برایش طلب یاری کردند.
در سال ۱۳۳۲ درست پس از کودتای منجر به سرنگونی مصدق و کشمکش بر سر نهضت ملی شدن صنعت نفت، بیانیهای با امضای نواب صفوی در روزنامهی کیهان منتشر شد که در آن چنین جملاتی وجود داشت:
«... هر کس عملاً با احکام خدا مخالفت کند، اطاعت او حرام و مخالفتش واجب است. من به همین دلیل، با دولت مصدق به شدت مخالف بوده و او در تمام حکومتش از ترس من و برادرانم، در گوشهی خانه متحصن بود و هر واسطهای برای سازش با من میفرستاد؛ چون حاضر نبود که تسلیم حکم خدا شود، مأیوس میشد، ... شاه و نخستوزیر و وزرا، عملاً باید دارای مذهب شیعه و مروج آن باشند و باید قوانینی که مخالف احکام مقدس خداست و به غلط از مغزهای پوسیدهی گمراهانی تجاوز کرده، لغو و باطل گردیده و به عمر کثیف منکرات و مفاسد خاتمه داده شود و در مرحلهی اولی، مسکرات خانمانسوز و لختی و بیقیدی شرمآور زنان و موسیقی شهوتانگیز فضیلتکش و رقاصخانههای جنایتبار و قوانین قضایی پوسیدهی اروپایی از میان برود و تعالیم عالی و احکام حیاتبخش اسلام جایگزین آنها گردد و با اجرای برنامهی عالی اقتصادی اسلام، فقر و محرومیت اکثریت مردم مسلمان ایران و فواصل خطرناک طبقاتی پایان یابد...».
در همین روز سرلشکر زاهدی یک قطعه نشان درجهی اول تاج دریافت کرد، آیتالله سید محمد بهبهانی در کاخ سعدآباد با شاه ملاقات و گفتگو کرد و اعلام شد که همهی احکام سازمانی و عزل و نصبهای وزیر سابق دادگستری که در دوران دکتر مصدق صورت گرفته بود، ملغی و کان لم یکن شده است. دیوان دادرسی دارائی و محاکم نظامی نیز به وضع سابق بازگشتند.
به دنبال این تحولات صدور نفت ایران به غرب، دوباره از سر گرفته شده و دو سال بعد (در ۱۳۳۴) قرارداد فروش نفت با یک کمپانی ژاپنی امضاء و مبادله شد و بر مبنای آن قرار شد، ایران سالانه ۲۵۰ تن نفت خام و تصفیهشده در اختیار شرکت ژاپنی قرار دهد.
در سوم شهریور سال ۱۳۳۹، دادستان تهران پنج تا از صندوقهای رأیگیری در انتخابات تهران را باطل کرد؛ در نتیجه موجی از اعتراضها برخاست و حزب مردم و گروه منفردین انتخابات، دورهی بیستم مجلس شورای ملی را به خاطر تقلب، نامشروع و باطل دانستند.
حوادث تاریخی جهان
سوم شهریور سال ۳۵۷ میلادی روزی بود که یولیانوس[1] سزار روم در نبرد استراسبورگ[2] پیروزی مهمی بر قبایل آلمانی به دست آورد.
در همین روز به سال ۶۴۹ هجری خورشیدی لویی نهم[3] شاه فرانسه (تصویر بالا) در جریان جنگهای صلیبی هشتم در تونس درگذشت و به همین خاطر او را لویی مقدس (سنت لویی) نامیدند. در ۶۸۲ هم علاءالدین خلجی پادشاه دهلی شهر چیتورگَر[4] را فتح کرد، در ۹۸۷ اولین نمایندهی رسمی بریتانیا در سورات از کشتی پیاده شد، در ۱۰۶۹ جاب چارناک[5] انگلیسی کارخانهای را در جنوب شرقی هند بنیان گذاشت و این به طور سنتی آغازگاه تأسیس شهر کلکته دانسته میشود و در ۱۱۹۳ انگلیسیها در دومین روز از سوزاندن واشنگتن ساختمانهای خزانهداری، کتابخانهی کنگره و وزارت جنگ آمریکاییها را آتش زدند. در ۱۳۱۹ هم برای اولین بار هواپیماهای انگلیسی برلین را بمباران کردند.
این روز با استقلالهای پیاپی در کشورهای مستعمره و اشغالشده نیز مصادف بوده است. در ۱۲۰۴ اروگوئه از برزیل مستقل شد، در ۱۲۰۹ در بلژیک انقلاب شد، در ۱۳۲۳ متفقین پاریس را از متحدین ستاندند و در ۱۳۷۰ بلاروس از شوروی مستقل شد.
در این روز چندین دستاورد علمی و فنی نیز تحقق یافته است. در سوم شهریور سال ۹۸۸ هجری خورشیدی گالیله[6] طرز کار تلسکوپش را برای حقوقدانان ونیزی نمایش داد؛ در ۱۲۷۳ کیتاساتو شیباسابورو[7]، پزشک ژاپنی، عامل مولد مرگ سیاه یعنی باکتری طاعون را شناسایی کرد و در ۱۲۹۳ کتابخانهی مدرسهی کاتولیکی لوون[8] در جریان جنگ جهانی اول به دست آلمانها نابود شد و صدها هزار نسخه کتاب ارزشمند از میان رفت. در ۱۳۲۷ برای اولین بار نشست کنگرهی آمریکا از تلویزیون پخش شد و در ۱۳۶۰ فضانورد وُییجر ۲[9] به نزدیکی مدار کیوان و هشت سال بعد در همین روز (۱۳۶۸) به مدار نپتون رسید. در ضمن در سوم شهریور ۱۳۷۰ لینوس توروالدس[10] فنلاندی نخستین نسخه از نرمافزار لینوکس را منتشر کرد، در ۱۳۸۰ عالیه[11] خوانندهی آمریکایی در جریان سقوط هواپیمایش کشته شد.
سوم شهریور زادروز چند شخصیت نامدار و همچنین سالگرد مرگ شمار فراوانی از مشاهیر بوده است. لویی آنتوان دو سنژوست[12] سیاستمدار و انقلابی فرانسوی (۱۱۴۶) و هانس آدولف کربس[13] بیوشیمیست نامدار آلمانی (۱۲۷۹) در این روز زاده شدهاند.
درگذشتگان این روز هم عبارتاند از پلینی مهتر[14] (۷۹ میلادی)، ویلیام هرشل[15] اخترشناس و موسیقیدان آلمانیتبار (۱۲۰۱)، مایکل فارادی[16] فیزیکدان انگلیسی (1246)، فریدریش نیچه[17] فیلسوف آلمانی (۱۲۷۹)، آلفرد کینزی[18] جانورشناس و جامعهشناس آمریکایی (۱۳۳۵) ملا دادالله (جمال سعید)، رهبر طالبان پاکستان، در همین روز به سال ۱۳۹۱ در حملهی ناتو کشته شد.
[1] Julianus
[2] Battle of Strasbourg
[3] Louis IX
[4] Chittorgarh
[5] Job Charnock
[6] Galileo Galilei
[7] Kitasato Shibasaburō
[8] Leuven
[9] Voyager 2
[10] Linus Torvalds
[11] Aaliyah
[12] Louis Antoine de Saint-Just
[13] Hans Adolf Krebs
[14] Pliny the Elder
[15] William Herschel
[16] Michael Faraday
[17] Friedrich Nietzsche
[18] Alfred Kinsey
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: