هفدهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
این روز با جنب و جوشهایی در دوران مشروطه قرین بوده است.
#در_چنین_روزی به سال ۱۲۸۷ سپاهیان مستبدین به تبریز حمله کردند و محلهی امیرخیز را که کانون مشروطهخواهان بود محاصره کردند، اما ستارخان تنها با ۲۴ مجاهد ازجانگذشته، در پیچ و خم کوچههای این محله، برابرشان ایستاد و راه پیشروی نیرویی ۲ هزار نفره را سد کرد!
یک سال بعد، روز یکشنبه هفدهم امرداد سال ۱۲۸۸، هجری خورشیدی مدیر روزنامهی حبلالمتین به خاطر مقالهی «اذا فسد العالِم فسد العالَم»، بهجرم توهین به شریعت محمدی محاکمه شد.
او در این مقاله به درخشش و شکوه ایران باستان اشاره کرده بود و نوشته بود که زمانی، نیمی از جمعیت جهان شهروند دولت هخامنشی بودند و «اقتدارات سیروس کبیر» از هند تا بینالنهرین جاری بود.
از دید نویسندهی این مقاله، ایران در سراسر دوران پیش از اسلام، با وجود فترت کوتاهِ پس از تازش اسکندر، این اقتدار را حفظ کرده بود، اما پس از ظهور اسلام، دورانی از زوال و سقوط را تجربه کرد و از این رو، نویسنده انحطاط ایران را به اعراب و مسلمانان مربوط میدانست.
انتشار این مقاله سر و صدای زیادی به پا کرد و رئیس عدلیه که از مشروطهخواهان تندرو بود، امتیاز حبلالمتین را باطل کرد و مدیر مسئولش در دادگاه به دو سال زندان محکوم شد، اما کمی بعد او را با شفاعت دو تن آزاد کردند که یکیشان دکتر ملکزاده، فرزند ملکالمتکلمین و (جالب آن که) دیگری سید عبدالله بهبهانی بود.
روزنامهٔ حبلالمتین، نشریهای لیبرال، اصلاحطلب و میهنپرست بود که اخبار روز و مقالات سیاسی منتشر میکرد. این روزنامه ۴ بار از سوی مقامات ایران توقیف شد. اولین توقیف در ژوئن ۱۹۰۷ (شمارهٔ ۷۳)، به دلیل حملات روزنامه به سیاستهای روسیه در ایران روی داد. به نشان همبستگی علیه توقیف این روزنامه، تمامی روزنامهها و چاپخانهها اعتصاب کردند. پس از چهار روز و با پرداخت جریمه، روزنامه مجدداً اجازهٔ انتشار یافت. دومین توقیف در اکتبر ۱۹۰۷ بود که علت آن تاکنون مشخص نشدهاست. سومین توقیف به علت حملهٔ روزنامه به دو رهبر مذهبی ضدمشروطه یعنی شیخ فضلالله نوری و ملامحمد آملی بود (شمارهٔ ۱۹۰، مورخ ۲۶ دسامبر ۱۹۰۷). چهارمین توقیف، پس از احیای دولت مشروطه و به دلیل انتشار مقالهای در ۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹ بود با عنوان «اذا فسد العالم، فسد العالم» (نوشتهٔ سیدنورالدین خرقانی). در این مقاله، اعراب با عبارات تحقیرآمیزی توصیف شده بودند و با اشاره به اعدام شیخ فضلالله نوری، به شدت از مذهب و برخی علما انتقاد شده بود، به خصوص از ملاقربانعلی زنجانی. این بار توقیف روزنامه دائمی شد و دادگاه سید حسن کاشانی را به ۲۳ ماه حبس و ۲۵۰ تومان جریمه محکوم کرد؛ اما او به زندان نیفتاد و فقط مدت کوتاهی در بازداشت بود. در نهایت، دادگاه تجدیدنظر سید حسن را از تمامی اتهامات تبرئه کرد. سید حسن پس از آن دیگر تلاشی برای انتشار روزنامه نکرد و مدت کوتاهی پس از آن درگذشت.
در همین روز به سال ۱۲۹۸ هم قرارداد بدنام ۱۹۱۹[1] بسته شد که ایران را زیر نفوذ انگلستان قرار میداد و به همین خاطر، با مقاومت سیاستمداران روبرو شد و پس از مدتی باطل شد.
رخدادهای سیاسی و اجتماعی این روز به نسبت پراکندهاند.
در ۸۸۸ هجری خورشیدی کریشنا دِوَه رایَه[2] به تاج و تخت دولت چیتوری در جنوب هند دست یافت و در مقام سومین شاه دودمان تولووَه[3]، سلطنت ۲۰ سالهاش را آغاز کرد.
در ۱۱۶۸ وزارت جنگ آمریکا، با فرمان اولین رئیسجمهور آمریکا (جرج واشینگتن[4]) تأسیس شد.
در ۱۲۴۲ دستبرد بزرگ به قطار در انگلستان انجام گرفت و یک دستهی پانزده نفره از راهزنان ۶/۲ میلیون پوند اسناد بانکی را از یک قطار به سرقت بردند.
در ۱۳۵۳ ریچارد نیکسون[5] در یک برنامهی تلویزیونی پربیننده، استعفای خود از ریاست جمهوری را اعلام کرد.
در ۱۳۷۷ طالبان به کنسولگری ایران در مزارشریف حمله کردند و ده دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی را به قتل رساندند.
در سال ۹۵۵ تیکو براهه[6]، ستارهشناس دانمارکی، ساخت رصدخانهی اورانیبورگ[7] را در جزیرهی هْوِن[8] آغاز کرد.
نزدیک به دویست سال بعد، در۱۱۶۵، برای نخستین بار ژاک بالما[9] و دکتر میشل گابریل پاکارد[10] قلهی مون بلان[11] را فتح کردند که هوانوردی نبود، اما ارتفاع گرفتن از زمین محسوب میشد!
در هفدهم امرداد ۱۲۸۷ ویلبر رایت[12] در لومَن[13] اولین نمایش عمومی پرواز با هواپیمایش را اجرا کرد.
در ۱۳۰۸ کشتی هوایی گراف زپلین[14] سفرش به دور دنیا را آغاز کرد.
در ۱۳۲۵ پرواز نخستین نمونه از بمبافکنهای ب-۳۶ انجام گرفت که بزرگترین هواپیمای با موتور پیستونی و اولین هواپیمای قارهپیمای جنگی که در ضمن نخستین ماشین حمل بمب اتمی هم بود که به طور انبوه تولید صنعتی میشد.
زادگان و رفتگان
زادگان مشهور این روز عبارتاند از: سنت دومینیک[15] بنیانگذار فرقهی دومینیکن (۵۴۹)، امیلیانو زاپاتا[16] انقلابی مکزیکی (۱۲۵۸).
در میان رفتگان این روز هم میتوان از این نامها یاد کرد: ترایانوس[17] امپراتور روم (۱۱۷میلادی)، امانوئل هرمان فیشته[18] فیلسوف آلمانی (۱۲۵۸)، فریدون رهنما روشنفکر ایرانی (۱۳۵۴) و آیتالله ابوالقاسم خویی (۱۳۷۱).
[1] Anglo–Iranian Agreement
[2] Krishnadevaraya
[3] Tuluva
[4] George Washington
[5] Richard Nixon
[6] Tycho Brahe
[7] Uraniborg
[8] Hven
[9] Jacques Balma
[10] Michel-Gabriel Paccard
[11] Mont Blanc
[12] Wilbur Wright
[13] Le Mans
[14] Graf Zeppelin
[15] Saint Dominic
[16] Emiliano Zapata
[17] Traianus
[18] Immanuel Hermann Fichte
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: