شانزدهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
#در_چنین_روزی به سال ۱۲۳۰ هجری خورشیدی، در شمارهی ۲۷ روزنامهی وقایع اتفاقیه که امیرکبیر بنیانش نهاده بود، آگهیای برای فروش کتاب انتشار یافت و این نخستین نمونه از این دست در مطبوعات ایران بود.
بیش از نیم قرن بعد، همین روند گسترش مطبوعات جدید و سازماندهی انجمنهای مشروطهخواه باعث شد که محمدعلیشاه، نتواند مجلس را ببندد و آزادیخواهان را سرکوب کند. با این همه، کشمکشی میان دو طرف همچنان باقی بود.
روز شانزدهم امرداد ۱۲۸۸، سيدحسن کاشانی مدير روزنامهی حبلالمتين به اتهام اهانت به قانون محمدي تحت تعقيب دادگستری قرار گرفت.
درست یک سال بعد در روز دوشنبه ۱۶ امرداد ۱۲۸۹، درگیریای در پارک اتابک رخ داد و مجاهدین تبریزی که سلاحشان را تحویل دولت نمیدادند و نزد ستارخان سنگر بسته بودند، بهدست قوای دولتی به رهبری یپرمخان، خلع سلاح شدند و ستارخان در این میان، از ناحیهی پا زخمی شد.
یک سال بعد (۱۲۹۰)، باز مستبدین برای بهدست گرفتن قدرت خیز برداشتند و در چنین روزی که سهشنبه هم بود، ارشدالدوله توانست در نبردی بر قوای ملی غلبه کند، اما کارش پیش نرفت.
در همین روز، مورگان شوستر[1] که در خدمت وزارت مالیهی ایران بود، ماژور استوکس[2] انگلیسی را استخدام کرد و ژاندارمری در شمال ایران، مالیات ملاکان را گردآوری کرد، اما در همین حدود، جنبش جنگل شروع میشد و کمی بعد که بلشویکها در روسیه به پیروزی رسیدند، از آن راه به شمال ایران رخنه کردند. در ۱۲۹۹ بههمینخاطر، استاروسِلسکی[3] که به مقام امیرتومانی رسیده بود، مأمور پاکسازی گیلان از بلشویکها شد.
حوادث تاریخی جهان
با این همه تاریخ جهان در این روز، شاهد رخدادهای خشونتبارتری بودهاست.
در سال ۳۲۲ پیش از میلاد دولتشهرهای یونان به رهبری آتن با آنتیپاتر[4] سردار مقدونی جنگیدند و در نبرد کرانون[5] شکست خوردند. یونانیها پس از آن، به اقتدار اسکندر گردن نهادند و خودمختاری دولتشهرهای یونانی که در عصر هخامنشی برقرار بود، پایان یافت.
در سال هشتم هجری خورشیدی، آوارها[6] و اسلاوها[7] به محاصرهی کنستانتینوپل[8] پایان دادند. حدود یازده قرن بعد، همین اسلاوها در قالب کشور روسیه سازمانی سیاسی پیدا کردند و در سال ۱۰۹۳، نیروی دریایی نوپای روسیه در نبرد گانگوت[9] بر ناوگان سوئد پیروز شدند و نخستین نمایش قدرت خود را انجام دادند.
در ۱۳۱۲، قوای عراقی به رهبری بکر صدقی عسکری، به منطقهی سمیل در شمال موصل حمله بردند و بین پنج تا شش هزار تن از شهروندان آسوری این منطقه را کشتار کردند. بکر صدقی خود کُرد بود، اما به آرمانهای پانعربی دولت نوپای عراق پیوسته بود و مبلغ این جریان بود.
در ۱۳۷۷ هم بمبگذاری در سفارت آمریکا در دارالسلام تانزانیا و نایروبی کنیا به مرگ ۲۱۲ نفر انجامید.
یک سال بعد (۱۳۷۸) هم سپاه بینالمللی اسلام به رهبری مجاهد بن عبدالخطاب از چچن خروج کرد و در داغستان با قوای روسی جنگید.
این روز با دگرگونیهای نهادیای هم مصادف بوده است.
در ۱۳۱۹ دولت نازی منطقهی آلزاس لورن[10] را بدون جنگ، بار دیگر به قلمرو آلمان بازگرداند.
در ۱۳۳۹ ساحل عاج از فرانسه استقلال یافت.
در میانهی این دو رخداد، در ۱۳۲۳ شرکت آی.بی.ام. اولین ماشینحساب خود را ساخت.
در ۱۳۷۵ هم ناسا اعلام کرد شهابسنگ ALH ۸۴۰۰۱ که احتمالاً از سیارهی بهرام جدا شده، نشانههایی از حیات ابتدایی را در خود دارد.
زادگان و رفتگان
در این روز دو شخصیت جالب توجه هم زاده شدهاند. یکیشان ولید جنبلاط[11] سیاستمدار و خبرنگار لبنانی و رهبر دروزیهاست (۱۳۲۸) و دیگری الیزابت باتوری[12] زن اشرافزادهی بلغاری (۹۳۹). الیزابت قاتل زنجیرهای بود و زنان را میدزدید و بعد از شکنجه به قتل میرساند. کتاب گینس او را در میان قاتلان زن دارای بالاترین شمار قربانیان دانسته است و در برخی منابع شمار کشتگانش را ۶۵۰ نفر تخمین زدهاند!
پل دیراک[13] فیزیکدان انگلیسی در این روز (۱۲۸۱) زاده شد و بن جانسون[14] شاعر انگلیسی (۱۰۱۶) و دیگو ولاسکوئز[15] نقاش اسپانیایی (۱۰۳۹) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] William Morgan Shuster
[2] Major C. B. Stokes
[3] Vsevolod Starosselsky
[4] Antipater
[5] Battle of Crannon
[6] Avars
[7] Slavs
[8] Constantinople
[9] Battle of Gangut
[10] Alsace-Lorraine
[11] Walid Jumblatt
[12] Elizabeth Báthory
[13] Paul Dirac
[14] Ben Jonson
[15] Diego Velázquez
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: