دهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
بیش از یک قرن پیش در چنین روزهایی نیروهای مشروطهخواه تازه تهران را فتح کرده و همچنان با هواداران استبداد در حال کشمکش بودند.
روز یکشنبه دهم امرداد سال ۱۲۸۸ همزمان با برگزاری مراسمی برای تدفین شیخ فضلالله نوری، اسماعیلخان آجودانباشی را که از نزدیکان وی بود و در قتل چند آزادیخواه دست داشت محاکمه و اعدام کردند.
یک سال بعد درگیری به درون خود مشروطهخواهان انتقال یافته و به صفبندیهای سیاسی منتهی شده بود. طوری که روز سه شنبه دهم امرداد ۱۲۸۹ محمدعلی تربیت و سید عبدالرزاقخان همدانی که از دموکراتهای تندرو بودند به انتقام کشته شدن سید عبدالله بهبهانی به قتل رسیدند و در سرای حاج ملاعلی بازار هم دو مجاهد با هم دعوایشان شد و یکیشان دیگری را با تیر زد.
تا چند سال بعد که دامنهی جنگ اول جهانی به درون ایران هم کشید، درگیریها با حضور قوای خارجی تشدید شد.
در چنین روزی در سال ۱۲۹۷ جنگ گویچای که بیش از یک ماه به درازا کشیده بود خاتمه یافت و طی آن قوای دولتی بر نیروهای جنگلی که حالا دیگر کاملاً زیر فرمان بلشویکها قرار داشتند، غلبه کردند.
در همین میان جنگلیها مسیر ترابری سپاهیان انگلیسی به رهبری دنسترویل[1] را بریده بودند و یک سپاه کمکی با رهبری بیچراخوف[2] از قزوین به سمت شمال حرکت میکرد.
در دهم امرداد سال ۱۳۲۵ قوامالسلطنه که سیاست نزدیکی به روسها را در پیش گرفته بود و میکوشید با نرمخویی روسها را از اشغال آذربایجان باز دارد، پذیرفت تا سه وزیر تودهای در کابینهاش ورود کنند. اینها عبارت بودند از ایرج اسکندری (وزارت پیشه و هنر)، کشاورز (وزارت بهداری) و اللهیار صالح (وزارت عدلیه).
هفت سال بعد در ۱۳۳۲ در بحبوحهی درگیریها بر سر ملی شدن صنعت نفت وقتی دکتر مصدق تصمیم به برگزاری همهپرسی گرفت، آیتالله کاشانی در چنین روزی اعلامیهای داد و گفت که «شرکت در رفراندوم خانهبرانداز که با نقشهی اجانب(!) طرحریزی شده، مبغوض حضرت ولیعصر(!) عجل الله تعالی فرجه و حرام(!) است».
حوادث تاریخی جهان
دهم امردادماه در مقیاس جهانی با رخدادهای سیاسی ریز و درشتی گره خورده است.
در سال ۳۰ پیش از میلاد اوکتاویانوس[3] امپراتور روم به اسکندریه وارد شد و مصر را به قلمرو روم افزود،
در ۵۲۷ میلادی یوستینیان[4] به امپراتوری رم شرقی رسید،
در ۲۸۱ هجری خورشیدی اغلبیها آخرین پایگاه بیزانسیها در سیسیل –شهر تاورمینا[5]- را فتح کردند و به این ترتیب این جزیره به قلمرو اسلام درپیوست.
پنجاه سال بعد در ۱۰۹۳ جرج اول[6] به پادشاهی انگلستان رسید.
هشتاد سال بعد در ۱۲۷۳ اولین جنگ چین و ژاپن بر سر حاکمیت بر کره آغاز شد.
پنجاه سال بعد در هیاهوی جنگ جهانی دوم این روز با رخدادهایی مصادف شد که تا حدودی ماهیت سیاست و قدرت در جمهوری سوسیالیستی شوروی را نشان میدهد.
در ۱۳۲۳ مردم ورشو بر قوای اشغالگر آلمانی شوریدند. ارتش سرخ شوروی که در دروازههای شهر قرار داشت و قصد داشت پس از جنگ لهستان را به قلمرو شوروی ضمیمه کند، از ورود به شهر پرهیز کرد و به آلمانیها اجازه داد تا اهالی شهر را کشتار کنند. پس از این درگیریها ۸۵% شهر ورشو ویران شده بود.
در همین روز به سال ۱۳۴۵ ۱۳۲۵ رهبران «ارتش آزاد روسیه[7]» در مسکو اعدام شدند. اینها فرماندهان نیروهای روس بودند که در اتحاد با آلمان نازی با شورویها میجنگیدند و اکثرشان زندانیان جنگی روسی بودند که با کمونیستها و استالین دشمنی داشتند.
جمعیت سربازان داوطلب این ارتش –که به شکل جالب توجهی در کتابهای تاریخی عمومی هرگز به نامشان اشاره نمیشود!- در پایان جنگ بین ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار نفر بود که تقریباً همهشان به دست ارتش سرخ کشته شدند. ژنرال آندری ولاسوف[8] که پیشتر عضوی از ارتش سرخ بود رهبری ارتش آزاد روسیه را بر عهده داشت. به احتمال زیاد یکی از دلایل آن که استالین پس از پایان جنگ و بازگشت زندانیان جنگی روس به میهنشان، این سربازان را کشتار کرد، انتقامجویی از این جریان نظامی مهم بوده باشد.
این روز در ضمن با دگرگونیهایی نهادی هم مصادف است.
در ۸۴۸ هجری خورشیدی لویی یازدهم فرقهی شهسواران سن میشل[9] را در امبواز [10] تأسیس کرد (نگارهی بالا)،
در ۸۷۷ کریستف کلمب[11] به ونزوئلا رسید و در ۱۲۱۳ بردگی در قلمرو انگلستان لغو شد.
در دهم امرداد سال ۱۳۱۵ المپیک برلین با حضور آدولف هیتلر[12] گشایش یافت،
در ۱۳۳۹ داهومی[13] (امروز: بنین) از فرانسه استقلال یافت و در همان سال اسلامآباد پایتخت پاکستان شد.
در ۱۳۴۵ انقلاب فرهنگی با رهبری مائو[14] آغاز شد و موجی از کشتار و شکنجهی روشنفکران و معلمان و تحصیل کردهها چین را در نوردید. این جریان گذشته از نابودی طبقهی متوسط مردم چین، تخریب آثار تاریخی و فرهنگی چین به دست جوانان گارد سرخ حزب کمونیست را هم به دنبال داشت. نمونهاش آن که در این روز بقایای پیکر امپراتور وانلی[15] از دودمان مینگ[16] را از آرامگاهش بیرون کشیدند و پس از «محاکمه» سوزاندند! (نگارهی روبرو)
در ۱۲۹۷ اولین اعتصاب عمومی تاریخ کانادا در ونکوور آغاز شد و در ۱۳۰۱ توفان شانتو[17] در چین پنجاه هزار نفر را از میان برد.
این روز در ضمن با دو رخداد فرهنگی و علمی هم مصادف بوده است.
یکی آن که در ۱۱۵۳ جوزف پریستلی[18] انگلیسی اعلام کرد که گاز اکسیژن را کشف کرده است. این گاز البته پیشتر با همین روش توسط کارل ویلهلم شیله[19] آلمانی کشف شده بود! اما چون کتابهای تاریخ علم را اغلب انگلیسیها نوشتهاند، امروز پریستلی را کاشف اکسیژن میشناسند.
دیگر آن که در ۱۳۶۰ شبکهی MTV پخش برنامههای خود را با ترانهی Video killed the Video star از گروه Buggles آغاز کرد.
در ۱۳۱۸ هم آلبرت انشتین[20] و لئو زیلارد[21] نامهای به روزولت نوشتند و او را برانگیختند که برای نابودی متحدین بمب اتمی درست کند.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از کلودیوس[22] امپراتور روم (۱۰ پیش از میلاد)، ژان باتیست عبدالله بن عبدالعزیز شاه سعودی (۱۳۰۳)، حفیظالله امین وزیر امور خارجهی افغانستان (۱۳۰۸).
در چنین روزی به سال ۳۰ پیش از میلاد مارک آنتونی سردار رومی خودکشی کرد. رفتگان نامدار دیگر این روز عبارتاند از اوزبیوس مورخ کلیسا (۳۷۱ میلادی)، دُغای رومی حاکم عباسی مصر (۲۹۸ هجری خورشیدی)، علی بن عیسی جراح (۳۲۵)، کوزیمو د مدیچی (۸۴۳)، دنی دیدرو[23] فیلسوف فرانسوی (۱۱۶۳)، ملک فهد شاه عربستان (۱۳۸۴) و گور ویدال[24] سیاستمدار و نویسندهی آمریکایی (۱۳۹۱).
[1] Lionel Dunsterville
[2] Lazar Bicherakhov
[3] Octavianus
[4] Justinian
[5] Taormina
[6] George I
[7] Russian Liberation Army
[8] Andrey Andreyevich Vlasov
[9] The Order of Saint Michael
[10] Amboise
[11] Christopher Columbus
[12] Adolf Hitler
[13] Dahomey
[14] Mao Zedong
[15] Wanli
[16] Ming dynasty
[17] Shantou
[18] Joseph Priestley
[19] Carl Wilhelm Scheele
[20] Albert Einstein
[21] Leó Szilárd
[22] Claudius
[23] Denis Diderot
[24] Gore Vidal
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: