نهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
نهم امرداد بیشتر در تاریخ معاصر ایران به خاطر مرگ افرادی نامدار شهرت دارد که در آن جان باختهاند.
روز دوشنبه نهم امرداد ۱۲۶۷ فرهادمیرزا معتمدالدوله حاکم مقتدر شیراز درگذشت.
بیست و یک سال بعد در بامداد شنبه نهم امرداد ۱۲۸۸ شیخ فضلالله نوری را در میدان توپخانه به دار آویختند.
شش سال بعد، یکشنبه نهم امرداد ۱۲۹۴، میرزا محمودخان اشرافزاده تبریزی در نزدیکی صحنه به دست آل قباد کشته شد.
این روز در ضمن با وضع قوانین و رخدادهای سیاسی هم پیوند خورده است.
مجلس شورای ملی ایران در همان روزی که شیخ فضلالله نوری اعدام شد قانونی تصویب کرد و بر مبنای آن فروش تریاک را ممنوع کرد و کشیدن مواد مخدر را جرم دانست.
یازده سال بعد در ۱۲۹۹ احساناللهخان دوستدار که عضوی از جنبش جنگل بود با پشتگرمی بلشویکها کودتا کرد و پنجاه تن از یاران جنگلی خود را دستگیر کرد و تشکیل دولت کمونیستی گیلان را اعلام کرد.
یک سال بعد کلنل پسیان که قدرت برتر خراسان بود و با منصوب شدن صمصمامالسلطنه به استانداری خراسان مخالفت داشت، برای او تلگراف تبریکی فرستاد ولی گوشزد کرد که پیش از ورودش به خراسان باید رایزنیهایی بکنند و در زمینههای مورد اختلاف به توافق برسند. او مشیرالدوله و مؤتمنالملک و مستوفیالممالک را دعوت به مخابرهی حضوری در تلگرافخانه کرد، ولی آنها که رفتار وی را تمرد و سرکشی میدیدند، حاضر به مذاکره نشدند.
در همین روز گروهی از مردم مشهد در محل دارالضیافه آستان قدس رضوی گرد آمدند و به انتصاب صمصامالسلطنه به والیگری خراسان اعتراض کردند.
هر دوی جریانهای گیلان و خراسان تا یک سال بعد سرکوب شدند و نظم رضاشاهی جای این درگیریها را گرفت که باعث شد در نهم امرداد ۱۳۰۷ قانون اصول تشکیلات جدید وزارت عدلیه تدوین و تصویب شود.
ده سال بعد در ۱۳۱۷ باستانشناسان در تختجمشید گنجینهای از زر و سیم مربوط به دوران داریوش بزرگ را کشف کردند.
دوازده سال بعد در همین روز (۱۳۲۹) پدر فروغ فرخزاد قبول کرد دخترش با پرویز شاپور ازدواج کند و فروغ در نامهاش به وی برای نخستین بار تعبیر «پرویز همسرم» را به کار برد.
حوادث تاریخی جهان
در سطح جهانی این روز با تحولات سیاسی و نظامی مهمی مصادف بوده است.
در سال ۳۰ پیش از میلاد مارک آنتونی[1] در نبرد اسکندریه[2] با دادن تلفات زیاد پیروزی ناچیزی بر اوکتاویان[3] به دست آورد، اما سربازانش به تدریج او را ترک کردند و به همین خاطر ناگزیر شد خودکشی کند.
هفده قرن بعد در ۱۰۳۵ شارل دهم گوستاو شاه سوئد[4] در نبرد ورشو[5] بر قوای متحد لهستانی و لیتوانی غلبه کرد.
در ۱۰۳۷ هجری خورشیدی اورنگزیب به تاج و تخت دولت گورکانی هند دست یافت.
در ۱۲۸۳ ژاپنيها در نبرد مهم شیموچنگ[6] بر روسها غلبه کردند و این نخستین پیروزی بزرگ یک دولت آسیایی بر یک دولت اروپایی بود.
در ۱۲۸۶ اولین کمپ پیشاهنگی در جزیرهی براونسی[7] شکل گرفت، این را نقطهی شروع جنبش جهانی پیشاهنگی میدانند (نگارهی روبرو)
در همین روز به سال ۱۳۱۱ حزب نازی که مخالف دموکراسی وایماری بود در فرایندی دموکراتیک ۳۸% آرای مردم آلمان را به خود اختصاص داد و قدرت را به دست گرفت.
در ۱۳۷۱ گرجستان که پس از یک قرن اشغال نظامی و ستم روسها استقلال یافته بود به سازمان ملل پیوست.
در ۱۳۸۵ فیدل کاسترو[8] کنارهگیری کرد و قدرت را به برادرش رائول[9] سپرد.
یک سال بعد در ۱۳۸۶ انگلستان ارتش خود را از ایرلند شمالی بیرون کشید. نیروی نظامی این کشور در جریان مقابله با نیروهای ملیگرای ایرلندی در ۱۳۴۸ وارد ایرلند شمالی شد و به مدت چهل سال در این سرزمین حضوری سرکوبگرانه داشت.
و در ۱۰۸۲ دانیل دفو[10] به خاطر انتشار جزوهای طنز به جرم هتک حرمت مقامات و جریحهدار کردن عفت عمومی در غل و زنجیر و قید نهاده شد.
از نوآوریهای رخ نموده در این روز هم میتوان به سه مورد اشاره کرد:
کریستف کلمب[11] در نهم امرداد ۹۶۷ هجری خورشیدی به جزیرهی ترینیداد رسید،
در ۱۱۶۹ ادارهی ثبت اختراعات آمریکا اولین نوآوری یک آمریکایی را ثبت کرد که ابتکار ساموئل هاپکینز[12] بود برای استفاده از پتاس در صنعت سفیدکاری پارچه.
در۱۳۴۳ هم کاوشگر رنجر ۷[13] برای نخستین بار تصویرهایی با هزار برابر دقت بیشتر از سطح ماه را به زمین مخابره کرد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از: فریدریش وُهلر[14] شیمیدان آلمانی (۱۱۷۹)، هرمان ملویل[15] خالق موبیدیک (۱۱۹۸)، میلتون فریدمن[16] اقتصاددان (۱۲۹۱)، پیر بوردیو[17] جامعهشناس فرانسوی (۱۳۰۹) و رابرت مرتون[18] جامعهشناس آمریکایی (۱۳۲۳).
در همین روز آنتوان دو سنت اگزوپری[19] هنگام پرواز شناسایی در جنگ جهانی دوم در شرایطی پرابهام کشته شد؛ او در جبههی فرانسهی آزاد (متفقین) پرواز میکرد اما بعدتر معلوم شد که دولت ویشی (متحد با نازیها) او را همکار خود را میدانسته و ژنرال دوگل[20] هم او را به هواداری از آلمان متهم میکرد. گذشته از این نویسندهی محبوب، این کسان نیز در نهم امرداد از دنیا رفتند: ابوالفرج گریگوریوس بار حبریا (هبرایئوس)[21] مورخ و دانشمند ایرانی سوری (۶۶۵)، فرانتس لیست[22] آهنگساز مجارستانی (۱۲۶۵).
[1] Mark Antony
[2] Battle of Alexandria
[3] Octavian
[4] Charles X Gustav of Sweden
[5] Battle of Warsaw
[6] Battle of Hsimucheng
[7] Brownsea Island
[8] Fidel Castro
[9] Raul Castro
[10] Daniel Defoe
[11] Christopher Columbus
[12] Samuel Hopkins
[13] Ranger ۷
[14] Friedrich Wöhler
[15] Herman Melville
[16] Milton Friedman
[17] Pierre Bourdieu
[18] Robert Cox Merton
[19] Antoine de Saint-Exupéry
[20] Charles de Gaulle
[21] Gregory Bar Hebraeus
[22] Franz Liszt
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: