اول امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
این روز در تاریخ معاصرمان با تلاش دولتمردان ایرانی برای حفظ منافع ملی کشور و مقابله با نیروهای استعماری پیوند دارد.
روز یکشنبه اول امرداد ۱۲۱۶ (۱۹ ربیعالثانی سال ۱۲۵۳ ق.) در پی دسیسهچینی انگلیسیها برای جدا کردن استانهای ایران شرقی از ایران و سیطره بر آنها، محمدشاه قاجار به سوی هرات لشکر کشید. کامرانمیرزا حاکم هرات با این که مردی علیل و معتاد و افیونی بود، با وجود وعدههایی که از انگلیسیها دریافت کرده بود، تصمیم به مبارزه با محمدشاه گرفت.
یازده سال بعد در ۱۲۸۷، دومین مجموعهی قوانین مشروطه در عثمانی وضع شد و یک سال پس از آن، این روسیهی تزاری بود که کوشید با پشتیبانی از محمدعلیشاه قاجار و سرکوب آزادیخواهان، از قدرت گرفتن ایران جلوگیری کند، اما مشروطهخواهان قوای شاه را درهم شکستند و در بامداد چنین روزی به سال ۱۲۸۸، عضدالملك -نايبالسلطنهای که مجاهدان انتخابش کرده بودند- با دويست نفر قزاق به سفارت روس رفت تا شاه جديد، احمدمیرزای خردسال، را از سفارتخانه به سلطنتآباد ببرد.
نُه سال پس از آن، در روسیه انقلاب بلشویکی رخ داد و لنین[1] در اعلامیهای، سیاست استعماری و امپریالیستی تزارهای روس را محکوم کرد. بلافاصله پس از آن، در اول امرداد ۱۲۹۷، صمصامالسلطنه (صدراعظم ایران) اعلامیهای صادر کرد و در آن با تأکید بر اینکه قراردادهای ایران و روس طی صد سال گذشته، به زور بسته شده و استانهایی از ایران توسط روسها اشغال شده، همهی این قراردادها را فسخشده دانست.
اول امرداد ماه در سطح جهانی با تأسیس نهادهای سیاسی تازه یا فروپاشیشان مصادف بوده است.
در ۶۹۸ شوالیههای معبدی ناوگان دودمان آیدین[2] در جزیرهی خیوس[3] را به سختی شکست دادند و پایگاه خود در این جزیره را بنیان نهادند.
در ۱۳۰۰ حزب کمونیست چین تأسیس شد و در ۱۳۰۸ دولت فاشیست ایتالیا استفاده از نامها و کلیدواژههای غیربومی و غیرایتالیایی را ممنوع کرد.
در ۱۲۸۹ شورشی که در آلبانی برای جدا شدن از امپراتوری عثمانی برخاسته بود به شکست انجامید و قوای سلطان شهر اشکودر[4] را فتح کردند و مقاومتها را فرو نشاندند.
در ۱۳۰۱ قلمرو فلسطینی تحتالحمایهی انگلستان همچون واحدی سیاسی به اتحادیهی ملل پیوست.
در ۱۳۰۲ عهدنامهی لوزان[5] در سوئیس امضا شد و مرزهای کشور ترکیهی امروزین را مشخص کرد.
در ۱۲۰۲ بردهداری در شیلی ممنوع شد.
در ۱۳۳۸ نیکسون[6] و خروشچف[7] در افتتاحیهی نمایشگاه ملی آمریکا در مسکو به طور غیررسمی با هم مذاکره کردند و این گفتگوها بعدتر به «بحث در آشپزخانه[8]» شهرت یافت.
در چنین روزی به سال ۱۱۷۲ الکساندر مکنزی[9] اسکاتلندی نخستین انسانی بود که عرض قارهی آمریکا را طی کرد و از غرب به ساحل اقیانوس آرام رسید.
در ۱۲۹۰ ماجراجویی به نام هیرام بینگام[10] شهر باستانی ماچوپیچو[11] را کشف کرد و تحولی در نگاه مورخان دربارهی شهرهای تمدنهای سرخپوستی پدید آورد.
در ۱۳۲۲ هم عملیات گومورا[12] در جنگ جهانی دوم انجام شد. طی این عملیات هواپیماهای انگلیسی و کانادایی در شبها و آمریکاییها در روزها به طور پیوسته تا یک هفته شهر هامبورگ را بمباران کردند. تا پایان این عملیات، نُه هزار تُن بمب بر این شهر فرو ریخته شد که در نتیجه، سی هزار تن از شهروندان آن کشته و ۲۸۰ هزار ساختمان در آن خراب شد؛ یعنی تقریباً شهر هامبورگ با خاک یکسان شد.
در ۱۳۱۵ حزب متحد سوسیالیستی کاتالونیا با پیوستن سوسیالیستها به کمونیستها در اسپانیا شکل گرفت.
در ۱۳۲۱ اردوگاه مرگ تربلینکا[13] توسط آلمان نازی تأسیس شد.
ده سال بعد در ۱۳۳۱ افسران آزاد در مصر کودتا کردند و ملک فاروق را از قدرت کنار زدند.
در ۱۳۴۰ هم جنبش ساندینیستا[14] در نیکاراگوآ تأسیس شد.
در ۱۳۴۹ قابوس بن سعید با دستگیری و عزل پدرش سعید بن تیمور به امیری عمان رسید.
در ۱۳۵۳ دولت نظامی یونان فرو پاشید.
در ۱۳۷۱ ابخازیا از گرجستان استقلال یافت.
در زمینههای فرهنگی و اقتصادی هم تأسیس نهادهایی را در این روز داشتهایم.
در ۱۳۳۱ جامعهی ذغالسنگ و فولاد اروپا[15] شکل گرفت. این نخستین بار بود که فرانسه و آلمان شالودهی اقتصادی خود را با هم گره میزدند و این نخستین گام در جهت تشکیل اتحادیهی اروپا بود.
اول امرداد در ضمن با اختراعها و نوآوریهایی هم مصادف بوده است.
در ۱۲۰۸ ویلیام آستین برت[16] در آمریکا حق اختراع دستگاهی به نام تیپوگرافر[17] را ثبت کرد که نیای دستگاه تایپ بعدی است.
در ۱۳۰۴ شرکت سینمایی فاکس حق استفاده از دستگاهی را خرید که میتوانست روی فیلم صداگذاری کند. این مقدمهی ساخت فیلمهای گویا بود.
زادگان و رفتگان
محمدظاهرشاه افغان (۱۳۸۶) هم در این روز درگذشت.
[1] Vladimir Lenin
[2] Aydınids
[3] Chios
[4] Shkodër
[5] Treaty of Lausanne
[6] Richard Nixon
[7] Nikita Khrushchev
[8] Kitchen Debate
[9] Alexander Mackenzie
[10] Hiram Bingham
[11] Machu Picchu
[12] Operation Gomorrah
[13] Treblinka extermination camp
[14] Sandinista
[15] European Coal and Steel Community
[16] William Austin Burt
[17] typographer
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: