دام هوش
کیوان آقابابائی سامانیچرا آدمهای باهوش گاهی مرتکب خطاهای وحشتناک و اشتباهات احمقانهای میشوند؟ چگونه میتوان تصمیمهای خردمندانهتری گرفت؟ آیکیو و تحصیلات چهقدر میتوانند از ما در برابر اشتباهات محافظت کنند؟
دیوید رابسون (David Robson) در کتاب «دام هوش» نگاهی موشکافانه به این پرسشها انداخته است. برای نوشتن این کتاب به کشورهای مختلفی سفر کرده، با گروههای پژوهشی متعددی در ارتباط بوده و با پژوهشگران بسیاری گفتوگو کرده است. کتاب متنی روان و خوانا دارد و سرشار از مثالها و شواهد جذاب و جالب است.
نویسندهی کتاب در رشتهی ریاضیات در دانشگاه کمبریج تحصیل کرده است. روزنامهنگار علمی است و روانشناسی و علوم اعصاب از علاقهمندیهای اوست.
کتاب از چهار بخش تشکیل شده است:
◾بخش اول به مفهوم هوش و کاستیهای درک ما از آن میپردازد. در مورد انواع هوش صحبت میکند. مثالهایی میزند از افراد باهوش که اشتباهات وحشتناکی مرتکب شدهاند: افرادی مانند کری مولیس (برندهی جایزهی نوبل پزشکی در سال ۱۹۹۳ برای ابداع روش «واکنش زنجیرهای پلمیراز»، PCR، که امروزه در تشخیص بیماری کرونا هم از آن استفاده میشود) و آرتور کانن دویل (نویسندهی بریتانیایی خالق شرلوک هلمز). و مثالهایی از خطاهای فاحش شرکتها و سازمانهای معتبر مانند نوکیا و افبیآی. پرسش اصلی در این بخش این است که چگونه هوش، دانش و تخصص ممکن است اشتباهات را تشدید کند؟
◾بخش دوم راهحلهایی برای پرهیز از اینگونه اشتباهات پیشنهاد میکند. «خرد مبتنی بر شواهد» را معرفی میکند و ویژگیهای تفکر و تواناییهای شناختیای را بیان میکند که کمک میکنند درست استدلال کنیم. همچنین روشهایی برای تقویت این تواناییها و راهکارهایی برای تشخیص اطلاعات نادرست و اخبار جعلی پیشنهاد میکند. افرادی را مثال میزند که در استفاده از این روشها تبحر داشتهاند. کسانی مانند بنجامین فرانکلین و آنگلا مرکل.
◾بخش سوم به مسئلهی آموزش و سیستمهای مختلف آموزشی میپردازد. بهطور مشخص سیستمهای آموزشی کشورهای غربی و کشورهای خاور دور را با هم مقایسه میکند.
◾بخش چهارم از افراد فراتر میرود و به رفتارهای گروهها و سازمانها میپردازد. چگونه گروهی از افراد باهوش و بااستعداد مرتکب حماقت جمعی میشوند. چگونه سازمانها و شرکتهای شناختهشده مانند ناسا و نوکیا شواهد واضح را نادیده میگیرند. چگونه حماقت میتواند در یک جامعه منتشر شود، همانطور که آتش جنگلی را فرا میگیرد و میسوزاند.
◽کتاب دام هوش جذاب و خواندنی و آموزنده است، بااینحال اگر با خواندن آن احساس کردید که بهاندازهی کافی آگاه شدهاید که در دام هوش خود گرفتار نشوید، بدانید که سخت در اشتباهید. از خواندن یک کتاب تا بهکار بستن عملی توصیههای آن راهی دراز در پیش است. چهبسا با خواندن این کتاب اعتماد بهنفس کاذبی پیدا کنید که موجب شود در همان دامی بیفتید که کتاب میکوشد شما را از آن پرهیز دهد.