ڕوشنگەری
تاریخوو هەورامانیچەواشەکاری بەڵام باوەش باوەش ئاوات
کەیهان عەزیزی
ئاماژە
چی ڕوانە دوکتور مودەڕێس سەعیدی باسێوش گەڕاڵە کەرد کە نویستەی بە هەورامی بەرهەم و نەتیجە و هەرپاسە کاریگەری گوتاری کوردی بیەن. بە گشتی من ئا ڤیروڕامە قبوڵا و هیچ کێشێوم چەنیش نیا. چوونکەی بەدرێژایی مێژووی هەورامان و هەورامی پێسە بەشێوی سەرەکی جەستەو کورد و کوردستانی بیێنێ. سەردەمە جۆربەجۆرەکانە نویستەی بە هەرکام جە دیالکت و زارە کوردیەکا، عەینوو کوردبیەی و عەینوو "زوانی کوردی" حەسێب کریان و هیچ بڕگێوی زەمانیەنە نیاما کە ئانێ بە هەورامی نویستەنشا، نویستەکەیشا بە کوردی نەزانا و ئەژناسەی جیاکارش پەی کەرا. پێسە خانا ماچۆ: "هەرچەند مەواچان فارسی شەکەرەن/ کوردی جە فارسی بەڵ شیرینتەرەن". جیا چانەیچە وینمێ زیاد جە هەزار ساڵێ هەورامی نویستەی زوانی ئەدەبی بەشێوی فرەو کوردستانی بیەن و بەدەیان کەڵە نویسەرێ دیالکت و زارەکاتەرو زوانی کوردیما بیێنێ کوردی نویستەیشا بە دیالکتی هەورامی بیەن و وێشا غەوارە و غەریب نەزانان. ئینەیچ ڕەوتێو بیەن بەردەوام مێژوو کوردستانیەنە ئەزموونیان و درێژکریانۆ پەی سەدەی هامچەرخی و ئی ساڵە دمایینا. پەوکەی گوتاری کوردی ناوچەو هەورامانیەنە، هەم هۆرگیرو ویەردێوی تڵایینیا، هەمیچ دلێو خەڵکیەنە کاریگەر و وەشەسیان. خەڵک بە یارمەتی ئی گوتارەیە هەم ویرش کەردەن هەم هەڵسوکەوت، هەمیچ سیاسەتش کەردەن و هەڵوێستش گرتەن و وێش تاریف کەردەن. گردو نیشانەکا ئانەشا سەلەمنان کە تا نزیک بە پانزە ساڵێ چێوەڵی هەورامی نویستەی هەمان کوردی نویستەی بیەن، هەورامیبیەیچ عەینوو کوردایەتی حەسێب کریان و کەس جیاوازی بەینشانە نەوینێ. بەنموونە جە ماوەو سی چل ساڵی دمایینەنە وینمێ کە کۆمەڵێوی فرە شاعیر، نویسەر، ڕۆشنویر و هونەرمەندو ناوچەو هەورامانی، هەر بە دیالکتی هەورامی تەعبیرشا جە بیەی و شناسو وێشا کە هەمان شناسی کوردی بیەن کەردەن و دوانەو "هەورامی" و "کوردی" بە جیاکار و دژبەیۆی ئەژناسە نەکریەینێ. تەنیا چی دە پانزە ساڵەنە ڕەوتێوی هەورامیگەرا ناوچەکەنە گنۆ ڕا و هەوڵش ئانەن هەتا بە جیا و تەنانەت دژ بە گوتاری کوردبیەی و "کوردی نویستەی" وێش پێناسە کەرۆ. ئیسەیچ فرێوە هەنێ پاگێرارە سەرو وینگایشا و بە ئەو بەشەکاو کوردی نائاگاهانە ماچا "ئەویتەر"! (هەرچند ئی باسە کریۆ زیاتەر شی کریۆە، بەڵام با جارێو مەنۆ...) باباتێوتەر کە زیاتەر یاگێ باسو ئێمەن جەخت و مسڕی بڕێو چا کەسانە ماوەو ئی پانزە ساڵەیە وێشا سەر پا ڕەوتیە پێناسە کەردەن و باوەڕشا ئانەنە ئەوەژیونای دیالکتی هەورامی و بەگشتی هەورامی نویستەی بەوێشا بیناوە و بەنیازەنێ تەنیا بە نامێ چن کەساوە قۆرغش کەرا و نەک هەر هیچ نەخش و ڕۆڵێو پەی بەشداری لایەنەکاتەری و بەتایبەت "گوتاری کوردی" قایێلێ نیەنێ، گێرە باوەڕشا ئانەنە کە کۆو ئا کەسا کە پێسە ئادیشا فکرشا نەکەردەن و بەگشتی کەس و لایەنانی سەر بە گوتاری کوردی دژ بە نویستەی هەورامی مدرەینێ و چی بەینیچەنە گوایا لایەنو قەڵەمی هامچەرخو کوردی پاوەنە کە هۆرگیرێ گوتاری کوردی بیێنێ نەخشی دژشا بیەن پەی هەورامی نویستەی! دیارا دوکتور مودەڕێسیچ بە درۆستی و بە یاگە بەرپەرچوو ئی قسێشە دانۆ؛ تەنانەت باوەڕش ئانەنە کە ئێتفاقەن ئانە کاریگەری گوتاری کوردی بیەن کە نەخشی سەرەکی و بنیادینش پەی ئەوەژیونای و نویستهی بە هەورامی بیەن و تازە مادامێو ئا کەسێچە چی چند ساڵە دمایینەنە جە دژکردەوە بە کەمتەرخەمی گوتاری کوردی (بە ئێستڵاحو وێشا) هەورامیشا نویستەن، دیسان هەر گنۆنە بازنەو ئا گوتارە کوردیە و ئینەیچ یاگێ ئێنکاری نیا. سەرەتا ئینەیە واچوو سەداسەد من چەنی بەڵگناکەو کاک مودەڕێسی هەنا و هیچ لاری و ئینکاریێو چی بارەوە مەوینوو. بەڵام ئانە کە منش ئاردا سەرو ئینەیە کە بەو دلێ باسەکەی نامەبەردەی بنکەو قەڵەمی و ئەنداماش بێ کە گوایا دژو هەورامی نویستەی بیێنێ.
... ئاواتەمەندەنا پی کورتە باسیە بە زوانیوی سادە و وێمانە بتاوو تیشکێوە وزوو سەرو مەوزوعەکەی و جوابدایێوی بەڵگەمەندم بۆ پەی ئا چەواشەکارییە.
سەرەتا موازۆ واچوو بنکەو قەڵەمی بە مانا گردینەکێش تەنیا بریتی نیا چا بنکە فەرهەنگییە کە ساڵەو 95ی مۆڵەتو کار و چالاکیش گێرت و دەسش دا بە هەوڵ و تەقەلای فەرهەنگی هونەری و بە دەیان هۆکارێ ساڵێوش نەبەرد بەرەش بینیا و ئەندامەکێچش تووشو دەیان گیر و گرفت و کێشە و بەربەستی بیێوە. بەڵکوو پێناسەو قەڵەمی فرەتەر پەی ئا تەیفە جە شاعیر و نویسەر و ڕۆشنویر و چالاکە فەرهەنگیا گێڵۆوە کە سەرەتاو دەسپەنەکەردەی کار و چالاکی فەرهەنگی و نویستەیشا، گێڵۆوە پەی ساڵەکاو 70ی بە دمای جە دەبیرستانەکاو پاوەی و هەورامانیەنە و ئەنجومەن ئەدەبی پاوەی کە ماوەو سیوچند ساڵی ئەخیری پانتاو فەرهەنگ و ئەدەب و ڕۆشنویری ناوچەکەیەنە، حوزورو و ئامادەیی بەردەوامشا بیەن و دماجار چێرو نامێو بنکەو قەڵەمی هامچەرخو کوردیەنە، دوەتۆو گوتاری کوردیەنە، خاوەنداریەتیشا جە فەرهەنگ و ئەدەب و ڕۆشنویری و زوانی کوردی کەرد و دەنگێ دیارێ و کاریگەرێنێ. ئەگەر گێڵمێوە پەی دەوروبەرو ساڵەو هەشتای، چا سەردەمەنە ئەگەر گەرەکما بۆ هەورامانەنە بیست کەسێ هەورامی نویسێ نامێ بەرمێ، ئەگەر واچوو دە کەسێشا هەر ئی ئەندامێ قەڵەمیەنێ ڕەنگا قسێوەی بێیاگێم نەکەردێ بۆ. کۆڕ و گلێرەوەبیەکانە، فستیواڵەکانە، گۆڤارەکانە هەر ئی کەسێنێ ئامادێنێ و چالاکێنێ و منویسا و تەنانەت جارایچ خەڵاتەکا بەراوە. یەکەم داستانەی هەورامی و یەکەم کتێبە چیرۆکی چاپکریای هەورامی هەر ئی ڕەفێقێنێ منویساش. نەسڵی دوەمو شاعیرانی تازەگەرای هەورامی دماو نەسڵی ئەوەڵی هەر ئی کەسێنێ. یانی تا وەختێو ئەندامێ قەڵەمی، هەورامی منویسا ئا وەشەویستێ ئیسە وێشا تەنیا هەورامی نویست مدانێ قەڵەم! هێشتای نیەنێ سەحنەکەنە، ئەگەریج با زوانو نویستەیشا هەورامی نیا. من وێم ساڵەو هەشتاوپەنجی لێژنەی زانستی همایێشو(گسترەی فرهنگ هەورامان شناسی) بیەنا پاوەنە، بڕێو چا ڕەفێقاما بە وتاری فارسی بەشدارێ هەمایێشیەنێ، کەچی ئەندامێ قەڵەمی بە تێکڕا بە دەقی کوردی (سۆرانی و هەورامی) بەشداریشا کەردەن. ئیجا خۆ بنکەو قەڵەمی ئێنسانە فەزایا وەش نەکەردەن! هەر ئی کەسێنێ بنیادش منیا، هەرچند چی بارەو مسداقێ فرێنێ و کریۆ فرە بلی سەرشەنە بەڵام مازووش، تەنیا پا کەسا ماچوو: بەڕاستی فرە بێئێنسافی و غەدرا پی کەسا واچی دژو هەورامی نویستەی بیێنێ! ئەگەر بڕێو وێشا تەنیا هەورامی نویست بزانا و قەڵەمی سەرەتا بە دژ و دماتەر شۆنەکەوتەو وێشا دا قەڵەم، مشۆ ئانەیچ قبوڵ کەرا کە مەسەلێ "گۆرانی" ئاکام و نەتیجەی ڕەوتی تندوتۆڵی هەورامیگەری بێ. فرێوە ئا ئەدەبیات و دژایەتییە کە ئی کەسێ ئیسه دژو کوردی خەریکێشەنێ وەڵتەر بەنامێ هەورامیگەری و پەی دفاع جە هەورامانی کەرێنێش.
بەنیسبەت ئێدعاو ئی کەس و لایەنایچە کە ماچا بنکەو قەڵەمی هامچەرخو کوردی دژو هەورامانی و هەورامی نویستەی بیەن، سەرەتا پەرسوو بە کام بەڵگە؟ بەکام نیشانێ؟ پشتبینای بە کام هەڵوێست و بەیانیە و پەیامو بنکەو قەڵەمی ماچدێ قەڵەمی واتەنش هەورامی نویستەی بڤەن، خرابا، خیانەتا یامکەتی هەورامی مەنویسدێ؟! ئەگەر کەسێو بەڵگێوش هەن گەردەنش ئازاد، ئاشکراش کەرۆ. ئەگینا تۆ بە خیاڵ یا بە زێهنیەتو وێت حوکمێوی گۆترەی دەی نمەبۆ قسێ. دمایچۆ پەی من پرسیارا ئا کەسێ هەتا چن جە باری فکریەرە ئاشناو گوتارو قەڵەمیەنێ و فەلسەفەی فکریش مژناسا؟ ئایا باری تێئۆریکەرە مزانا "گوفتمان" چێشا؟ دڵنیانا ئانێ ئی جۆرە قسا کەرا ویرو قەڵەمیشا هەرگیزاوهەرگیز نەژناسان. تەنیا شایعەکا وینا و تۆمەتەکا هەمتەرێ کەراوە. وێشا نە هۆگرو فکرکەردەیەنێ نە هۆگرو پەیجۆرییکەردەی. پەی من پرسیارا چی کەسانێو بەتەمانێ ئی چەواشەکارییە کەرا؟ پەی چێشی؟ مەبەستشا چێشا؟ ئی چەواشەکاریە قازانجش کاما؟ چی بڕێو هەم ویەردەنە و هەمیچ ئیسە بە نیسبەتو ئی بنکەیە تا ئی ڕادە داخ بە دڵەنێ؟! هەرچن وێم بڕێو حەدس و گومانێم هەنێ، بەڵام چێگە جارێو لازم نمەزانوو حەدسەکام ورووژنوو. تەنیا ماچوو ئانە ئی کەسا پیشێوە و پی شێوازە بێقەرارێ کەرۆ تەنیا گوتاری کوردانەو قەڵەمییا. بەڵام چێگەنە پەی ئانەی بتاومێ وەرچەمو وەردەنگی تۆزێو ڕۆشن کەرمێوە شریتەکێ بەرمێوە دما. تا ئا یاگێ ئی نویستە ئێزن دۆ ئا ساڵا مارمێوە وەروو چەمی. هەرچند من پێسە تاکەکەسی چا فەزێ دوور کەوتەناوە و بە دڵیج حەز بە هورڕژکنای و شیتەڵکەردەی دووبارەو بڕێو چێوا نمەکەروونە و ماوێوی فرەن چی بارۆ بێدەنگەنا بەڵام چارە نیا، قسەکێ ئامێنە وەرۆ و چەواشەکاری بە قسەکێوە دیارا، ئیتر بەخاسم نەزانا بێدەنگێ بیمێ. وەڵێ گرد چیوی، ماچوو ئا قسێ ئێتهاما و چەواشەکاری، ئا قسێ نەتەنیا درۆسە نیەنە بەڵکە ڕێک پێچەوانەکەش درۆسا...
دیارا دە پانزە ساڵێ چێوەڵتەر دوێ ڕەوتێ ناوچەو هەورامانیەنە چالاکیی ئەدەبی و فەرهەنگی کەرێنێ. ئی دوە ڕەوتە پێسە دوێ جەرەیانێ و پێسە دوێ فکرێ وێشا به خەڵکی ئەژناسنێنێ. یۆشا وێش به "کوردی هەورامی" ئەژناسنێ، چوارچۆ دیسکۆرسی کوردیەنە باسو هەورامی و تایبەتمەندیەکاو هەورامانی کەرێ. واچێ هەورامان بەشیوی ئێژاو گوتاری کوردین. بەبێ هەورامانی "پازڵی کوردی" کەلێنێوە قەرەبوو نەکریاش گنۆنە. بە زوان، بە مێژوو، بە جوغرافیا، بە ئەدەب و بە شناس باسو ئێژایەکاو هەورامانی کەرێ. باوەڕش ئانە بێ باسو هەورامانی بەبێ گوتاری کوردی خەسارەتا و بە ئاکامیچ مەیاڤۆ. ئەگەر هەورامانی چی گوتاریە جیا کەرمێوە گەورەتەرین خەسارش هەن. دیارا قەڵەم بەبێ هیچ دوودڵی، بەبێ هیچ ئەگەر و مەگەرێو، بە زوانیوی ڕۆشن، بە کردار و بە متمانە نوێنەرایەتی ئی ڕەوتیە کەرێ. پەوچی یۆ جە دروشمەکایچش: "هەورامان بە کاتو کوردستانی" بێ.
ڕەوتێوتەر تەنیا باسو زوانی هەورامی و هەورامانی کەرێ. هەورامان بەبێ کورد. بە تەما بێ هەورامانی جە گوتاری کوردی بڕۆره و جیاش کەرۆوە. پەوچی ئەویتەرش کورد بێ، جە وەراوەرو کوردیۆ وێش ئەژناسنێ. واچێنێ قەڵەم خزمەت بە "یۆتەری" کەرۆ! چون قەڵەم محاڵەکەنە نوێنەرایەتی گوتاری کوردی کەرێ، ئەو لایەنەکێچ یا ئەشیەی چەنی قەڵەمی هامفکریشا کەردە یا پەی پێناسەو وێشا دژایەتی. دیارا چا قۆناغەنە ڕای دوەمەشا هۆرچنیە. وردو زوانیشا ئینە بێ "تەوەنی" و "بەرد" کەی یۆنێ؟ مەبەست ئانە بێ دوێ زوانێ جیاکارێنێ. هەر بە جیاکاری زوانیی ئەو کێشەکێچ چەکەرەشا کەرد. تەنانەت چا قۆناغەنە بڕێو چی تاقمەیە ئێنە دژو کوردی و کوردایەتی بێنێ ئا گومانە وەش بیەبێ کە گوایا زیاتەر چەنی ئەویتەرو کوردی هامدڵیشا هەن تا کورد. واچێنێ پەی زوانی هەورامی فارسی هەڕەشە نیا سۆرانی هەڕەشەن. وینمێ دلێ نویسەکاشانە پەراوێزەکێشا جیاتی سۆرانی فارسیەنێ. دەی فارس، کەی کتێبی هەورامی موانۆوە؟ غەیرو ئانەیەنە کە ئی کتیبە یا هەورامی موانشۆ یام جاف(سۆرانی). پەراوێزەکەت ئەگەر هەورامی نەبی، ئایا سۆرانی بۆ خاستەرا یا فارسی؟! بەداخەوە ئی جۆرە کەسێ هەر پا ئەدەبیات و زوانە، هەر پا دەسەواچا ڕووبەڕوو گوتاری کوردی بیێوە کە ئەویتەرو کوردی بەساڵان خەریکا. پەیم پرسیارا ئایا وێشا ئینەی زانێنێ و ئاگاهانە کەرێنێش؟ یام نا ئاگاشا نەبێ؟ ئی تاقمە چا دەرفەتەنە هەر پا ئەدەبیاتە دژە کوردانە بەتەما بێنێ گوتاری کوردی کێشا چالشەرە. بەڕاسی هەم ئا وەخت و هەم ئیسەیچ پەیم یاگێ پرسیارین چەنی و پەی چێشی کەسێو بە وێش ڕامدۆ بە گوتاری کوردی واچۆ: "ناسیونالیسم پیسوپۆخڵی کوردی"؟! چەنی کەسێو بە وێش ئیجازە مدۆ پا زەقیە بە ڕەمز و هێماکاو گوتاری کوردی بێڕێزی کەرۆ؟! (نمونەکێ با مەنا.) خۆ گێرە فرەو وەختا نەیارانو کوردیچ تەنانەت بە پارێز چەنی ڕەمز و هێماکاو ئێمەی کوردی جوڵیاوە. پەیم پرسیارا چەنی کەسێو بەبێ هیچ وەرچەمگرتێو، کاتیوی هەستیارەنە، بێباک بڕێو قسێ به نسبەتو گوتاری کوردی کەرۆنە و سەبەبکارو کۆو نەهامەتیەکا هەورامانی گێڵنۆوە پەی کوردی و هیچیتەری نمەوینۆ؟ گومانەیچ لاو وانەری وەشە کەرۆ کە گوایا ئەویتەرو کوردی لاو ئیدیشاوە قەدرش جە کوردی فرەتەرا. دیارا مەبەستم ئانە نیا تا گردو ئی تەیفیە جە ویرەوەکەردەی و مامەڵەشانە چەنی دەوروبەری هامدڵ و هامفکر و یەک هەڵوێست نیشانە دریا. ڕەنگا دلێ ئی تەیفەیەنە ویروڕای جیاوازێ و نەرمتەرێ بێنێ و بیێبا، بەڵام گلەیەکێ ئانێنە هیچکەی دژو ناهەقیەکا و تۆمەت و بێڕێزییەکا جوابێوشا نەبی کە ئینە قسێ و هەوڵێستو ئێمە نیا، یان چەنی فڵانە هەڵوێستی نیەنمێ، گێرە بە بێدەنگیشا ڕەوایەتیشا دا بە ئا ویرە تندڕەوەیە. ئانەیچە واچوو من مافو هەرکەسی مزانوو وێش بە کورد نەزانۆ. کوردایەتی واتمانا (گوفتمان)، تۆ کریۆ سەر پی واتمانییە نەبی، ڕەنگا بەجاران کەسانێو ئی قسێشا دەمو منۆ ئەژنیێ بۆ کە واتەنم چەنی ئا کەسا کێشەم نیا، چون تەکلیفم چەنیشا ڕۆشنا و مزانوو دوێ فکرێ جیاوازێنمێ.
باری فکری و تێئۆریریچەرە قەڵەم بە هیچ لەونێو نەکریان و نمەکریۆیچ دژو هەورامانی و دژو نویستەی بە هەورامی و تەنانەت پارێزنای و ئەوەژیونای هەورامی بۆ، ڕەنگا پێویست بە واتەی و ڕۆشنگەریچ نەبۆ؛ چوون هەر کەسێوی شۆنگیر و پەیجۆرکار کە ئەوەوانایش سەرو دیسکورس، یامکەتێ باوەڕو بنکەو قەڵەمی بۆ میاوۆ پی ئەنجامیە کە دیسکورسێوی تەمام کوردانە و نیشتمانیا و ئاشکران کەسی نیشتمانی نە متاوۆ و نە کریۆیچ بە بەشێو جە جەستەو نیشتمانەکەیش کە هەورامی و هەورامانا، سووک و بێبایەخ و کەمتەرخەم بدیۆش پۆنە.
کەمتەرخەمی چی بابەتەنە نە ئەخلاقین نە عەقڵانی، نە چەنیچ پێوەرەکاو ئەندێشە گوفتمانیەکەیش یۆ گێرۆوە. بە پێچەوانە، قەڵەم واچێ هەورامان بە "کاتو کوردستانی". تەنانەت ڤیر و ئایدیاو ئەنداماو قەڵەمیەنە هەورامان بە مێژوو، بە زوان، بە فکر یۆ جە مەڵبەندە فرە ڕەنگین و زەنگینەکاو کوردستانین. بەدڵنیایی، هەم قەڵەم هەم ئەندامێ قەڵەمی، نەخش و ڕۆڵ و کارتێکەری ویەردەو هەورامانی ملوو کۆو کۆمەڵگای کوردیەرە بە یۆ جە شانازیەکا تەماشە کەرێ و باوەڕش ئانە بێ ئی شۆنەما و ئێژاییە نەک هەر مشیۆ پارێزیۆ، بەڵکە مشیۆ یادەوەری نەسڵەکاو ئیسە و دماڕۆو کورد و کوردستانیەنە بە زیندەیی مەنۆوە و کۆمەڵگاو کوردستانی و گوتاری کوردی بیاوو پی قەناعەتیە کە نەک هەر پارێزگاری ئی خەزێنە بەنرخەیە کەرۆ، بەڵکو مشیۆ هەوڵی جددیش بۆ پەی ئانەیە کە هەورامانی گێڵنۆوە پەی ئا شکۆ جارانیشە و تەنیا ڕایچش ئانێنە گردو بوارەکانە هەورامانی بژیونۆوە و هەورامانیچ مشیۆ وێش بە ساحێبو ئی گوتارەیە بزانۆ. پەوچی واچێنێ: "هەورامان پەی کوردستانی پێسەنە یۆنان پەی ئۆروپای." ئینەیچ یانی گێڵنای هەورامانی پەی ئا یاگە شایستێ جارانیشە، هەڵبەت بە ئستایل و شێوازی سەردەمیانە. پەی ئی مەبەستییە قەڵەم دوێ وەردەنگێش گریمانە کەردێبیەنێ: وەردەنگێوشا هەورامانەنە بێ، ئەویتەریچشا سەرجەم کۆمەڵگای کوردی بێ. چەنی هەردوەی بە نەفەسەی کوردانێ و چوارچۆ گوتاری کوردیەنە واتواچ کەرێ. پی بۆنە هەرکەی واستەیاش بە دیدی ڕەخنەگرانە هەردوەی کەرێ وەردەنگ و دۆنێشاوە. یانی سەرو هەردوەی بە ڕوحیەتی نیشتمانیانە، نە بە قار و قین و بوغز و ڕەخنە و پێشنیارش بێ. ئەفسوس، فرەوجارا ئی دوە تەیفە، واتە تەیفو ئێمە بە گوتاری کوردی و تەیفی هەورامیگەرا، کە من حەزیچ نمەکەروو ئی کەلیمێ بەکار بەروو، یا بە قەوڵو کاک نێعمەت ڕەحمانی دوێ ورکێ پەی هەورامانی، گنێنێ وەراوەرو یۆی. تەیفێو وێش بە "هەورامی پەتی" و جیا جە کوردی پێناسە کەرێ و فرەو جارانیچ ناسازگاری قسەکاشاوە دیار بێ و گنێنێ دژایەتیکەردەی کوردی و پێسە زانێنێ تەنیا هۆکارو گۆشەنیشینی و پەراوێزکەوتەی هەورامی، بزافی کوردین. پەوچی گوتاری کوردانەو قەڵەمی پەیشا قورس بێ و بەردەوام کۆڕ و مەحفێل و گرووپەکانە، تۆمەتێ هەمە جۆرێش پەی داشێنێ و دژایەتیش کەرێنێ. پەیشا گرنگ نەبێ بزانا قەڵەم کێنێ؟ چێششا گەرەکا و چێش ماچا؟ حازرێ نەبێنێ دەمو وێشاوە ـ نە یۆتەری ـ بژنەوا کە چەنی فکر کەراوە و پەیلوایشا پەی مەسەلێ هەورامانی و هەورامی چێشا. من پەی وێم یەکجار نەدیم یۆ بەی واچۆ ئەرێ برا شمە چێش ماچدێ و چ شەڕێو ورەشدێ؟! هەر واتشا شمە پێسنێندێ و شمە چامنێندێ! شمە چی خزمەتو یۆتەری کەردێ؟! (هەڵبەت بڕێو جارێچ زوانو واتەکەیشا فرە ناشیرین و سووک بێ.) هیچکات حازرێ نەبیێ بزانا بەڕاستی قەڵەم ئاواتەکێش چێشێنێ؟ بەڵام پەی چەواشنای قەڵەمی چێش نەکریا و چێش نەواچیا؟ دڵنیانا "تەنیایی" قەڵەمی و نەخشو قەڵەمی ساڵانی ئایندەنە فرەتەر باس کریۆنە و هۆو ئا گیروگرفتایچە کە پەی قەڵەمی وەشێ بیێ زیاتەر و زیاتەر گنا ساراوە و سەرشا قسێ کریۆ. برادەرێو لاو کەسیویماوە واتەبێش: "کوردایەتی قەڵەمی ئازاربەخشا و قوت نمەدریۆ." دیارا چا کاتەنە فرە کەسێ وێشا بە "هەورامی پەتی" زانێنێ و گوتاری کوردی قەڵەمی نەتەنیا دەرک نەکەرێنێ بەڵکە گوماناوی و بە زێهنیەتیوی ڕەشبین تەماشەش کەرێنێ. پەی نمونەی بە بڕێو جوانا واتەبێشا "ئامۆشۆ قەڵەمی نەکەردێ، ئادێ کاری سیاسی کەرا، ئەنجومەنەکەشا سیاسیا و پەی ئایندەیتا زەرەرش هەن "! باوەڕم ئانەنە فرێوو ئا تەیفیە بە کەسە زاناکایچشاوە هەرگیز فەلسەفە و ئەندێشەو قەڵەمیشا دەرک نەکەرد و نەکۆشیای بیاواشەنە. سایتەکانە هەن و نویسەنشا و واتەنشا "ئێمە کاری هەورامی کەرمێ، قەڵەم کاری کوردی"! جە حاڵێوەنە کە قەڵەم هیچکات نەواتەنش کارو ئێمە کوردیا بەبێ هەورامانی. چوون نەک هەر باوەڕش پی دوەفاقیە نەبێ بەڵکو تەمام دژیچش مدرابێ. ئی دوە واژە نیشان دەرێنێ پەی ئانەی ئا کەسێ ئی دوەیە جیا وینێنێ و حەز کەرێنێ جیاش کەراوە و بنیاشا وەراوەرو یۆتری. یانی نەزانێنێ کریۆ گوتاری کوردیت بۆنە و باسو هەورامیچ کەری. نەزانێنێ کریۆ هەورامی بی و کوردایەتیچ کەری. نەزانێنێ هەورامیبیەی هەمان کوردی بیەیا. نەزانێنێ کوردبیەی پەی هەورامیچا. نەزانێنێ تەنیا ڕاو پارێزناو هەورامانی گوتاری کوردیا، نەزانێنێ کریۆ چی ڕایچەنە خەمەوەر و دڵسۆزو هەورامانی بی. وەختێ واچێنێ ئادێ کوردێنێ و ئێمە هەورامی! ئێتر گەرەکشا بێ، تۆ جە پانتاکەنە پسەڕاوە. تەرسنات و تەرسنانێچ نەگنا شۆنیت. واچێنێ تۆ کوردەنی، یانێو تۆ کاری سیاسی و حیزبی کەری. گەرەکشا بێ خۆفی گێرۆت، مێدان چۆڵ کەری. ڕەنگا پەی وێشا ڕاس فەرماوێنێ بەڕاس ئادێ فەقەت کاری هەورامی کەرێنێ، واچێنێ کورد ئێمەش پەی چێشی؟ ساحیبێش فرێنێ، ئێمە مشیۆ پەی هەورامانی هەوڵ دەیمێ. تازە گنێنێ لۆمەو ئانیشاما وێما "کوردی هەورامی" زانێنمێ. داخەم مەشۆ هەر دژایەتی و هەر دژایەتی و هەر دژایەتی و هەر دڵئێشنای بێ.
هیچ هامدڵی و هامسۆزیو پەی گوتاری کوردی بە قسەکاشاوە دیار نەبێ. بڕێو کەسێ پەی ئانەیە سەلەمنا کە کورد هیچ نەبیەن و نیا واچێنێ کورد کۆچەرا، داگیرکەرا و سامانو هەورامانیش بەتاڵان بەردەن! کەسانێو بێنێ گەرەکشا بێ هیچ نیشانێوە جە واژەو کوردی هەورامانەنە نەمانۆ. تەنانەت دەسەواژەو "جلوبەرگی کوردی"، "مووزیکی کوردی"، "نەورۆزی کوردی"، "ئەلفبێ کوردی" و "فۆنتی کوردی" کە زاراوێ باوێ و یاگەکەوتێ بێنێ، ڤاڕەیبێنێشا بە "جلوبەرگی وێمانە"، "مووزیکی هەورامی"، "نەورۆزو هەورامانی"، "ئەلفبای هەورامیە"، فۆنتی هەورامی". کەچی قەڵەم ڕەخنەش بێ سەرو ئی واڕایە و بە چەواشەکاریش زانێ و نە ئاوەختە و نە ئیسەیچ دەسەواچەو "ئەلفبای هەورامی"ش قبووڵ نەکەردەن و بەجاران وەراوەرش مدران. "نامیلکەو ڕانویسو قەڵەمیەنە" کە پەی فێربیەو ڕانویسی ئامادە کریان و وەڵا بیەنۆ و بە ئاشکرا ئینەشە واتەن و دەسش نیان سەر. دیارا هەر ئی جۆرە هەڵوێستێ بێنێ بڕێو نەزانانە بە دژایەتیکەردەی نویستەی هەورامی ماناش کەرێنێوە و بە بەرزەچڕو شایعەی (بلندگو) چەواشنێنێش. تەنانەت ئەگەر دلێ نویستەی و قسەکەردەی ئێمە مانانە خوانەخاستە کەلیمێوەی سۆرانییە بیەیا، قڕموقاڵ و حەشروحەلەلەیوش پەی کەرێنێ و ئجێشا دنیا وێران بیەن. کەچی وێشا سووک و ئاسان، فرە و فراوان کەلیمێ فارسی و عەرەبیێ پێکنێنێوە و ئاوی جە ئاوێچ تەکانی نەوەرێ. بەختەوەرانە هەر ئا کەلیمێ کە بەکاربەردەیشا پەی ئێمە بڤە و گوناحە زانێنێ، ئیسە تەمام یاگێ کەوتێنێ و بیێنێ باو و نویسته هەورامیەکانە و دیالۆگ و قسەکەردەیچەنە ئاسایی مرمانا و بەجارا هەمتەرێ و هەمتەرێ باوە.
پەوکەی پێسە مانگەو دلێڕاسەو ئاسمانی وەنەما ڕۆشن بێ ئا تاقمە، بە نویستەی سۆرانی ئەنداماو قەڵەمی ئالێرژیشا بێ و نەتاوێنێ سۆرانی نویستەو قەڵەمی قبووڵ کەرا. تەنانەت ئانەی خزمەت بە "یۆتەری" زانێنێ! من ئیسەیچ نەیاوانانە کە ئایا بەڕاسی ئی کەسێ ئەسڵەن ماناو ئەویتەری(دیگەری) مزانا چێشا؟! ئەسڵەن مزانا وەختێو لایەنێوی بە دیگەری وێشا مزانا ئێتر ئا دیگەریە هۆرگیرو چ پێناسە و تایبەتمەندیێویا؟! کەچی قەڵەم بەپاو ئا گوفتمانیە کە پەروەرناش و باوەڕش بێ و هەن، ئەویتەرش هەرگیز هەورامان و هەورامی نەبیەن و نیا، نەک هەر هیچ ئالێرژی و حەساسیەتێوش بە نویستەی هەورامی نەبیەن، بەڵکو پێسە زەروورەتێوی دیان ژیونای هەورامیەرە، بەشێوی فرەو ئەنداماش چ وەڵتەر و چ ئیسەیچه، نەتەنیا هەورامیێ بیێنێ و هەورامیشا نویستەن، گێرە خودو بنکەکەی بڕێو جە نویستە ڕەسمیەکاو وێش پێسە پەیام و ئاگاداری و... و هەرپاسە بەشێوی سەرەکی کار و ئێعلامو ناوەندو ڕاگەیاندنیش (کەناڵەی تێلگرامیەو قەڵەمی هامچەرخو کوردی) هەر بە دەقی هەورامی وەڵا کەردەنەوە و هیچکەی خروکش نامان وەنە کەسانێوتەریچ کار پەی هەورامانی کەرا. ئیسەیچ هەڵای پەیما پرسیارا ڕاسی چی مشیۆ بڕێو هەرپاسە ئالێرژی و حەساسیەتشا بە هەورامی نویستەی قەڵەمی بێ، دوێ ئاندەیچ ئالێرژی و حەساسیەتیچشا بۆ بە سۆرانی نویستەی قەڵەمی؟! داخۆم هەقما نەبیەن و هەقما نیا، گومان کەرمێ چی جۆرە ئەنەفکریایی و ئەقڵیەتیە؟! جە حاڵێوەنە کە وێشا مەقالە و گێرە نویستەکایچشا دژ پێمە حەر بە فارسی نویسێنێ!
پەی ئاگاداری دۆستانی و ئاشنایی فرەتەرو دەرکو گفتمانو قەڵەمی و پەیلوایش پەی سەرجەم پرسەکا بەتایبەت مەسەلێ هەورامانی و هەڵوێستی فەرمیش، متاوا سەردانو کەناڵەو قەڵەمی، تێلێگرامەنە و هەر پاسە گوڤارو "شار"ی کە گۆڤارو قەڵەمی بێ کەرا. بە گشتی گەرەکما واچوو گوتارو قەڵەمی قایل بە دوالیزمی نەبێ و هیچکەی دوەفاقیانە تەماشەو کوردستانی و هەورامانیش نەکەردەن. کۆمەڵێو ئامانجێ پێسە "تەبیینو گوفتمانی کوردی"، پەرەدای بە کولتوورو وانای و "نویستەی کوردی" جە ڕاو ئەرەنیای کەڵاسێ کوردیێ پەی زاڕۆڵا وگەورایچ"، "ئەوەوانای ڕۆشنویرانە و ڕەخنەگرانەو کۆمەڵگای کوردی"، "خزمەت بە فەرهەنگ و ئەدەب و هونەری کوردی"، "ئاشنایەتی تاکو کوردی و کۆمەڵگای کوردی بە چەمک و بابەتی گرنگی تێئۆری و فکری جە ڕاو مەکتەبە ئەدەبی، فەلسەفی، کۆمەڵایەتییەکاوە ..." وە چندین پرس و بابەتێ کە پێسە ئاوێ پەی هەر نەتەوە و کۆمەڵگەویوی حەیاتیێنێ.
هەر پەی نموونەی جە بارەو تەتڵەکەردەی(تبیین) گوتاری کوردی کە قەڵەم تەوان و کاتیوی فرەش پەی نیابێرە لازما واچوو: ڕاسا خەڵکو ئێمە بە عام و بەتایبەتی هەورامانەنە وێشا بە کورد مزانا، بەڵام هیچکەتەی ئی کوردبیەیە پێسە بابەتی ئاگامەند و زێهنی وێش نەوینانۆ. زیاتەر ئاستو هەست و ئێحساس و هەیەجانیەنە بیەن. ئینە نەتەنیا هەورامانەنە بەڵکە سەرجەم کوردستانەنە فرەوکەم یۆن جە کێشەکاو ئێمە. پەوچی هەمیشە ئەگەرو ئانەیشە بیەن و هەن بە شنەوایێ لەرزۆوە و گنۆنە ناکۆکی و دژ بە بەرژەوەندیی وێچێش ژڵێویۆوە. قەڵەم بە هەستکەردەی پی خەتەریە گەرەکش بێ "کوردبیەی" قابڵۆخی ئێحساسی و سروشتیەنە بەر بارۆنە و بە فکری مودێرن و بە گوفتمان، خەڵکی بیاونۆنە کە گوتاری کوردی پێسە باقی ئایدیاکاتەری بابەتیوی زێهنییا، زوانێوا کە جە ڕاو وانای و ئەنەفکریای متاوی فێرش بی، قسێش پەنەکەری، هەڵویستش پەنە گێری و دنیاش پەنە وینی. دیارا ئینە متاوۆ دماڕۆنە نەخشی گرنگ و بەیاگەش بۆ هەتا کۆمەڵگای کوردی و ئێنسانو کوردی باوەڕمەند و بەئێرادە و سەربەوێ بۆ تا کەمتەر تووشو خەسارەتی و فەوڵی و سووتیا بەی و نەبۆ "کەسایەتی جەمشید خانی مام کە با هەمیشە لەگەڵ خۆی دەیبرد". کابرا بێ وێش سەر پا تەیفیە زانێ، بە جاران گنێ قسێ چەنیما و ئێمەچ وەشخیاڵ باسو گوفتمانی کوردیش پەی کەرێنمێ، بەڵام داخەکێم کابرا هیچ جە چەمکو گوفتمانیش حاڵی نەبێ، تەنیا ئینە نەبۆ؛ کە گوفتمانی به گوفتوگو زانێ! تازە ئەی چەنیچما جەدەل کەرێ! قەڵەم چەنی ئی کەشوهەوا سەمەرەیە ڕووبەڕوو بێ. ئەی کاش ئێمە چا سەردەمەنە جیاتی مشتومڕی چەنی ئی جۆرە کەسا کە ئاستی فەرهەنگیشا ئێزن نەدێ چەنی قسەکێ بەیا، کارگەی فێرکاری چەمکەکاما نیابیەرە. بەدڵنیایی نەتیجێ عالتەرە گێرێنمێ. نەک ئینە ئی تەیفە بێ مەحکەمە بسپارۆما بە گیوتینی. قەڵەم بە فکر و بە کردار دلێو کانتێکستەکەیشەنە هەورامانش ڕاکەردەبێوە و بەرنامەش متە بێ پەیش. بەڵام تەیفی وەراوەر تەنیا هۆرگیرو بەشێوی کەم جە فکرەکەو قەڵەمی بێ و ئەو بەشە فکرەکەو قەڵەمی یانی کوردبیەی ڕەد کەرێوە و پەی ڕەواییداو وێچش قەڵەمی کەرێ دژە هەورامی و وزێش وەراوەرو وێش. کەچی هەرپاسە وەڵتەر واتم ئی قسێ یەکسەر ناڕاسەنە. ئی کەسێچە ئیسە مەخابن هەر ئا قسێ بەبێ شۆنگێرتەی و چەمبەستە کە بەرهەموو یەک دەهە ململانێ نالۆژیکییەنە، خەریکێنێ پێسه مارکس ماچۆ بە کۆمیدی هەمتەرەش کەراوە. خاڵێوتەرە ئێژاو ئێشارەیەنە بنکەو قەڵەمی هامچەرخو کوردی، ڕێکوزیەوی فەرهەنگی ڕۆشنویری بێ و بەشێوی وردی جە کاریش پەرسەو زوانی بێ، بەشێوتەرش کە وەڵتەر واتم تەتڵەکەردەی گوتاری کوردی بێ. یانی بە ئاشکرا جەنگو قەڵەمی جەنگو گوفتمانی و شناسی بێ نە ئا چێوێ دۆستان خیاڵدانشانە خیاڵناش. بەشێوتەر جە ورکە سەرەکییەکاش ورکەی ڕۆشنویریی و باسە تازەکێ دنیاو ئارۆی بێنێ. قەڵەم پێسە بڕێو بنکەکا تەنیا کۆمەڵێو شاعیرێ نەبێنێ وێشا بە بواریوی وەرتەسک پێسە شێعرێ و قاڵبە شیعریەکا و بابەتو عەشق و سروشتی و جوانی بیناوە و تەمام. (دیارا مەبەستم ئانە نیا کە ئی باسێ لازمێ نیەنێ، مەبەستم ئانەنە مەبۆ ورکەو بنکیوی فەرهەنگی و کەسایەتیە فەرهەنگیەکا تەنیا ئی جۆرە باسێ با.) بەڵکە کۆمەڵێو کەسێ بێنێ کە بە باسە تازەکا تەیارێ بێنێ و بە ڕوانگیوی ڕەخنەیی تەماشاو کۆمەڵگای و تەنانەت گوتاری کوردیچ کەرێنێ. بەڵام ئی ورکێ و ئی بابەتێ یاگێ نیگەرانی و پەژارەی ئەسڵی باقی ئەنجومەکاو هەورامانی نەبێنێ. بەداخەوە مەجالو قەڵەمیچ فرە کورتمەودا بێ و فرە نەژیوا. ئی بنکە دماو ئێفتێتاحیەکەیش، یانی هەر سەوایش بەچند سەبەبێ تووشو کێشەی ئاما و ساڵێو دماتەرش پەی هەمیشەی هەناسەشا چنی. ئەگەریچ جارجار چالاکیش بیەن تەنیا بە یاسای دوفاکتوو بیەن. ئەگینا ئێمە پێسەو قەڵەمی هەر خەریکێ مودیریەت و کونتڕۆڵکەردەی دۆخەکێ و ئارێشەکا بیێنمێ کە چیلاوچەولاوە پەیما تاشیێنێ. ویرما نەشۆ قەڵەم تەنیا بنکێوی فەرهەنگی ڕەسمی تاریخو هەورامانیا تا ئیسە بەرەشا سەر بینان و خەفە کریان. دیارا ئەگەر قەڵەم تا ئیسە مەنەبیە تاوێ هەم فرەتەر پەیام و گوتارو وێش بیاونۆ، هەمیچ تاوێ پەی یەکلاییکەردەی پرس و بابەتەکا و پێوەرەبیەی و پێوەرەژیوای هەوڵی جددی و کاری جددی کەرۆ تا واگە کە دڵنیانا ئیسە دۆخەکێ جۆرێوتەرە بێ.
یۆتەر جە پەیلواکا ئانەنە گوایا دماو ئی گرد سەرێشەی و مشتومڕی و دەمەقاڵەی و ڕووبەڕووبیەی، ئیسە کۆمەڵگا یاوان بە "تەعادۆڵ"، لازم نیا بە ئەوەکۆرنای و ئەوەکولنای ویەردەی لتمەش دەیمێ وەنە. ڕەنگا ئی ویرە پێسە حافێز ماچۆ بۆچوونیوی پاکی خەتاپوش بۆ، (پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت/ آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد) ئەگەر بەنا ئانە بۆ بە چەمی پاکی خەتاپوش چێوەکەی وینمێ منیچ پێشوازیش چەنە کەروونە و هیچ لاریێوم نیا چەنیش و تەمەنناو ئانەیچە کەروو ئا تەعادۆڵە کۆمەڵگاو ئێمەنە بەرقەرار و بەردەوام بۆ، چوون نەتەوەوەکەما ئی تەعادۆڵشە فرە لازما. وەختو ئانەیما نیا وێما بە حاشیە و بە چێوێ بێبایەخێرە خجڵنمێ. واتشا کۆر چێشت گەرەکا؟ واتش دوێ چەمێ ساقێ. بەڵام ئەگەر بە ماناو ئینەیەنە کە گرد چێوێو بە واقیع و یاگێ وێشەنە باس کریۆ تا ئەنجامی درۆسش چەنە خێزیۆ، بەداواو ویردەی ئینە پێ شێوازە نمەبۆ دەرسێو پەی وێما و پەی دماڕۆیچما تا چەنەش فێرێبیمێ و ئەزموونش چەنە گێرمێ. چوون کۆمەڵگای کوردی بەگردی و خەڵکو هەورامانی بەتایبەت بەنیسبەت جۆرو ویرەوکەردەیشا سەردەمانێوا پێسە شوناسی کوردی وێشا یەکلا کەردەن و وێشا بە کورد زانان. پەوکەی ئەگەر باوەڕما بە تەعادۆڵی هەن ئانە فرە کۆن و زوویینا و پەیوەندیش پی ساڵاوە نیا. دیسان ئەگەر تەعادۆڵەکەی ڕەبت دەیمێ بە بەستێنی فەرهەنگیی و مەبەستما ئانە بۆ کە ئیسە فەزای فەرهەنگییەو هەورامانی جە حاڵەتو دوەجەمسەری نەمەنێنە و یاوەینە بە جۆرێو جە تەعادوڵ و هامسەنگی، هەرچند دڵەنە پی قسێ دڵم وەشا، بەڵام ئەجۆم ئینەیچ یاگێ قسێش فرێنە. چی؟ سەرەتا لاو بازێو کەساوە هێشتای لێڵی دیارا. هەرپاسە هامسەنگی و تەعادۆڵ بەینو دوێ جەمسەرانە کە هۆرگیرو دوێ گوفتمانا و دوێ پەیلوای تەمام دژبەیۆیەنێ زەمانێو ڕاسا کە ئی دوە دماو گفتوگۆ و دانوستانی دماجار هەردوەلاشا بیاوا پینەیە خاستەرا کۆتا بەیا و قەناعەت بارا بە بژاردێوی وەسەتی و سەرو چوارچۆکاش ڕێکێ گنا، بە مانایوەتەرە پەی بەرژەوەندیێوی هامبەشی چەنی یەکترینی گنا کار. بە سرنجدای بە ئی دۆخێ، ئاشکران کە نە دیالۆگ و دانوستانێو بیەن، نە وەسەتیج ڕەچاو کریان، هەرچی بیەن ئینە بیەنە کە لایەنێو تا هیزی خەت و ڕێبازو وێش چەنی ڕێبازو کوردایەتی و گوفتمانی کوردی جیا کەردەنەوە و بەر جە گوفتمانی کوردی پەی چارەسەری گێڵان. ئارۆ پی ئەنجامیە یاوان پەیلوایش هەڵە بیەن، ئیسە پەی چارەسەریی کێشەکا و چارەسەرکەردەی کۆتایی ورکەکاش گێڵانۆ پەی گوتاری کوردی و بەتامان هەر چێگە و هەر چی بەرگەنە وێش بێزۆوە. ئیتر بەناش نیا سەروو پەیلوای وەڵینیش پاگێرۆرە و زیاتەر چێوەکا بەرۆ هەڵەرە. یاوان پی قەناعەتییە ئینە نە قازانجو وێشا و نە هەورامانی. دیارا ئینە نەک هەر یاگێ دڵگرانی نیەنە، بەدڵنیایی هەواڵێوی یەکجار وەش و شیرین و دڵوەشکەرا و مشیۆ هەر کەسێو بەرپرسیار و ئەرکمەند بە گوتاری کوردی، بەحورمەت و بەگەورەیی و بەدڵفراوانی بلۆ پێوایش و پەشتیش گێرۆ. بەڵام هیوادارەنا پینەیچە ئاگادارێ بیمێ و بزانمێ و وینمێش کە وەراوەروو ئی ئەنەنەیاوایەنە، کەسانێوتەر کە سامانو ئی خاکیەنێ و تاوێنێ فرەتەر خزمەت کەرا هەزینەی فرەشا دا و بەشێو جە کات و تەمەنی ئەدەبی و فکری وفەرهەنگیشا چی ڕانە خەرج کەرد تا بڕێو دماو چن ساڵا پی قەناعەتیە بیاوا و وەرچەمشا ڕۆشن بۆوە کە ڕای ڕاسە چێشەنە و مشیۆ چێش کریۆ؟ بەڵام هەرچی بۆ ئیسە بەئاواتەنا، هەڵبەت فرەیچ بە ئاواتەنا کۆمەڵگاو ئێمەنە ئی جۆرە ئەزموونێ جارێوتەر هەمتەر نەباوە و کەسە فەرهەنگیەکێما جیاتی حاشیەی و سەرێشەی پەردەچیا کێشە سەرەکییەکامارە. ئەگەر جە من پەرسا پەنج کێشێ گەورێ کوردی نامێ بەرە ماچوو یۆشا ئانەن کورد فرەو جارا ئەویتەرو وێش گم کەرۆنە و وێش بۆوە بە ئەویتەرو وێش. (؟)
✅ بەڵام قسێ دڵیم
هەوڵم دا تا ئا یاگێ کریۆ جورێو نویستەکەیم چنوو دۆستانی ئازێز چەنەم نەڕەنجیا، ئیسەیچ ئاواتەوازەنا کەسم نەڕەنجنا بۆ، چوون بەڕاستی مەبەستم ڕەنجنای و دڵعادزی کەسی نەبێ و نیا. پێسە تاکەکەسی فکرم و دیسکۆرسم هەمیشە نەتەوەیی بیەن و وەراوەرو یار و نەیاری درکنانم. ئیسەیچ بە شانازی، بەبێ دەمارگرژی، بە دوورگرتەی جە دوگماتیزمی، نیشتمانی فکر کەروو. نیشتمانێو من ئاواتما "ئازادی" مێحرابشا. دڵنیانا ڕەفێقەکێچم قەڵەمەنە هەر پێسەو من فکر کەراوە و دایم چەنەشا فێر بیەنا. چەنی ناوچەگەری و عەشیرەگەری چ بە شێوازی حزبیش چ بە شێوازی زوانی و تاقمەچیەتی هەمیشە کێشەم بیەن و هەن. هەڵبەت هیچکات ڕەنگەکێ کۆمەڵگای کوردیم ئێنکار نەکەردێنێ. کورد بە بۆنەو فرە ڕەنگیەکاش، یۆ جە ئۆمیدەکاو دیمۆکراسی دماو ڕۆو ناوچەکەیا... بەڵام بە باوەڕو من کورد ئیسە ئینارە دۆخی پێشامودێڕنەنە، پەوکەی کێشەکێچما کێشێ ئا قۆناغیەنێ. وەڵتەر واتەنم هیوادارەنا بە کەمتەرین هەزینە و بە زووتەرین کات چی وێڕە تێژێنە پڕمێوە. بەڵام پێسە کەسیوی کە وێم سەر بە گوتاری کوردی مزانوو هەرکەس گەرەکش بۆ خزمەت بە زوان و فەرهەنگ و شناسی کوردی کەرۆ چەمێش ماچ کەروو. هەر کەس جە هەر کاتوساتێوەنە به ڕوانگیوی سەردەمیانە و بە وینگایە نەتەوەیی و بە وەرچەمگێرتەی دۆخو کوردی پەی خزمەتوو نیشتمانەکەیش قۆڵێ هۆرماڵۆ من پێسە وێم بێ دودڵی، بە مەرجێو دەسش نەپیسنا بۆ، ئامادەنا دوە دەسی دەسش گیرونە و ڕووبە بەرزایی هەناسەکاما دەیمێ قەرز لاو یەکتری. ئامادەنا یەک سەنگەرەنە بلمێ گژێ دێوەزمەو نەزانی و مۆتەکەو ئازارەکارە، تا پەی فەرهەنگو گەلەکەیما شان بەشان و بنارەو بنار هەنگامەکاما وزمێ خزمەتو گەلەکەیما. من ئا ئامادەنا " پێوەرە بیەی کەروو شەراب و پەیک پەیک کەرووشەرە." هەرکەسیچ بەناش بۆ دوەبەرەکی و جیایی وەش کەرۆنە و ئاشتی و پێوەرەژیوای تێک دۆنە و نابەرپرسانە و گۆترە و هەڕەمە قسێ فڕە دۆ مێژووما نیشانش دان ئاوی کەرۆ خڕەرە. ئەگەریچ کەسێو وەڵتەر جۆرێوتەر فکرش کەردەبۆوە و ئیسەیچ جۆرێوتەر، لاو منۆ ئانە کێشە نیا و ئاسایین، ئیسە وێش متاڤۆ ڕەخنە گێرۆ ویەردەیش، ئانەیچ نیشانێ شوجاعەتیەنە. منیچ یەکەم کەسەنا چی بارەو پیرۆزبایی ئا شوجاعەتیە کەروو، ئینە هەرگیز نیازش بە لۆمەی نیا. چا کاتانە ڕەنگا فرێوەو ئی ڕەفێقا بەنیسبەت هەورامی و هەورامانی دڵپاک و بێگەرد دڵسۆزیشا کەردە بۆ، بەڵام شێواز واتەکەیشا و جۆرو پەیلوایشا نادروست و نابەجێ بیەبۆ، کە من باوەڕم ئانەن پا شێوازە هەڵە بێ. دڵنیانا ئا دۆستێ وێم مژاناسوشا و ئاگادارو زیرەکی و ژیریشانا هەرگیز گشتیەتو ئی قسێ ڕەد مەکەراوە. ئاواتەوازەنا دماڕۆیچ نیشانە دۆ، وێشا و بە هێمەتو وێشا زامەکا ساڕێش کەراوە. و...
بە شێعرێوەو عەبدۆڵا پەشیوی دلێ کتێبو براکوژیەنە گردیتا مسپاروو بە سڵامەتی، بە پێوەرەبیەی.
"شەو لە خەوما
ئارامگەی حاجیم دیتەوە
چۆکم دادا سوجدەم برد بۆی
گوتم: حاجی پەرێشانین
سەری کز کرد
گوتی: مەرد بە زێندووم کەوە
گوتم: گەورەم! من عیسانیم
چۆن زێندووت کەمەوە، بێژە
گوتی: لێرە دەرم بێنە
دووبەرەکی
لە شوێنەکەم بنێژە"
✮ ڕانویسوو ئی دەقیە تا ئا یاگێ کریا بۆ سەرو پیشنیارەکاو کوڕو زانیاری نویسیان، هەڵبەت جگە چند نموونێنە کە پەیلواو کۆڕی وەرچەم نەگیریان.
کەیهان عەزیزی ــ پاوە 1402/11/6
https://t.me/Qelemihawcherxikurd
