در بحران ایران، ترامپ با محدودیت‌های قدرت نظامی ایالات متحده مواجه شد

صبح چهارشنبه بود و بخش بزرگی از خاورمیانه و واشنگتن رسمی تقریباً مطمئن بودند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به زودی حملات هوایی تنبیهی سنگینی علیه ایران آغاز خواهد کرد — دومین استفاده عمده او از قدرت نظامی آمریکا در عرض فقط دو هفته، پس از عملیات جسورانه دلتا فورس در ونزوئلا برای دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر این کشور، و همسرش.

ترامپ هنوز دستور حمله را به طور رسمی صادر نکرده بود، اما مشاوران ارشد امنیتی او انتظار داشتند که به زودی یکی از گزینه‌های نظامی ارائه‌شده را تأیید کند و خود را برای یک شب طولانی آماده می‌کردند.

پنتاگون اعلام کرد که ناوچه هدایت‌شونده موشکی یو‌اس‌اس روزولت وارد خلیج فارس شده است. طبق گفته فردی آگاه، متحدان هشدار داده بودند که حمله آمریکا محتمل است و کشتی‌ها و هواپیماها در حال حرکت بودند. پرسنل پایگاه هوایی وسیع العدید آمریکا در قطر توصیه شده بودند که تخلیه کنند تا از تلافی احتمالی ایران در امان بمانند.

او صبح سه‌شنبه در پستی در شبکه‌های اجتماعی به معترضان ایرانی وعده داده بود: «کمک در راه است» و آن‌ها را تشویق کرده بود که نهادهای رژیم را «تصرف کنند». بسیاری از مقامات آمریکایی و خارجی این را به معنای مداخله نظامی آمریکا تعبیر کردند، اما ترامپ همچنان به کمک در قالب فشار بر ایران برای توقف کشتار معترضان نیز باز بود.

لحظه کلیدی چهارشنبه فرا رسید؛ زمانی که ترامپ از طریق فرستاده‌اش، استیو ویتکاف، مطلع شد که دولت ایران اعدام برنامه‌ریزی‌شده ۸۰۰ نفر را لغو کرده است — به گفته یک مقام ارشد آمریکایی. ترامپ سپس در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت: «ما نظاره می‌کنیم و می‌بینیم». روز پنجشنبه، اطلاعات آمریکا تأیید کرد که اعدام‌ها انجام نشده است.

تغییر سریع موضع ترامپ در میانه هفته — که بسیاری از مشاورانش را شوکه کرد و مخالفان ایرانی را احساس رهاشدگی داد — بازتاب فشارهای شدید داخلی و خارجی بود؛ بر اساس مصاحبه با بیش از ده مقام فعلی و سابق آمریکایی و خاورمیانه‌ای که به شرط ناشناس ماندن سخن گفتند تا گفت‌وگوهای دیپلماتیک حساس و آمادگی‌های نظامی در جریان را توصیف کنند.

رئیس‌جمهور با غیرقابل‌پیش‌بینی بودن بی‌ثبات کردن یک کشور دیگر در خاورمیانه و محدودیت‌های حتی ماشین نظامی عظیم آمریکا روبه‌رو شد. چند مقام گفتند که پس از اعزام یک ناوگروه هواپیمابر و ناوگان همراه به کارائیب به دستور ترامپ، مقامات پنتاگون نگران بودند که نیروی آتش آمریکا در خاورمیانه کمتر از حد ایده‌آل باشد تا بتوان تلافی گسترده مورد انتظار ایران را دفع کرد.

اسرائیل نیز همین نگرانی را داشت؛ پس از اینکه در جنگ ۱۲ روزه ژوئن با ایران، مقدار عظیمی موشک رهگیر مصرف کرده بود — به گفته یک مقام فعلی و یک مقام سابق آمریکایی.

متحدان کلیدی آمریکا از جمله عربستان سعودی، قطر و مصر با کاخ سفید تماس گرفتند و خواستار خویشتنداری و دیپلماسی شدند — به گفته یک دیپلمات ارشد عرب و یک مقام خلیجی. این کشورهای سنی‌نشین از مدت‌ها پیش از ایران شیعه‌نشین احساس تهدید می‌کنند، اما از بی‌ثباتی گسترده در منطقه حتی بیشتر هراس دارند.

شاید مهم‌تر از همه، چند مقام گفتند، ترامپ متوجه شد که حملات به ایران آشفته و پرریسک خواهد بود و ممکن است به آشفتگی اقتصادی، جنگ گسترده‌تر و تهدید علیه ۳۰ هزار نیروی آمریکایی در خاورمیانه منجر شود — برخلاف عملیات «یک‌بار مصرف» که او قبلاً دستور داده بود؛ مانند نابودی قایق‌های ادعایی مواد مخدر، دستگیری مادورو، هدف قرار دادن جنگجویان داعش در سوریه یا آسیب زدن به برنامه هسته‌ای ایران.

یک مقام سابق آمریکایی که در جریان تصمیم‌گیری بود گفت: «او عملیات‌هایی مثل ونزوئلا می‌خواهد. این یکی خیلی آشفته‌تر بود».

اعتراضات ایرانی — بزرگ‌ترین در ۴۶ سال تاریخ جمهوری اسلامی — فعلاً در برابر سرکوب خشونت‌آمیز دولت فروکش کرده است؛ سرکوبی که گروه‌های حقوق بشری تخمین می‌زنند بیش از ۳۰۰۰ کشته داشته باشد. آمار دقیق تلفات دشوار است، چون تهران اینترنت و ارتباطات را کاملاً قطع کرده است.

یک مقام ارشد اروپایی که مستقیماً با رهبری ایران در تماس است گفت: «رژیم انگار از گلوله‌ای جسته است». اما ایرانی‌هایی که خطر کرده و به خیابان آمدند، از عقب‌نشینی ترامپ خشمگین‌اند. او افزود: «احساس خیانت می‌کنند و کاملاً ناامید شده‌اند».

هرچند حمله فعلاً منتفی به نظر می‌رسد، ترامپ و مشاوران ارشدش گزینه‌ها را باز نگه داشته‌اند — و شاید زمان می‌خرند — در حالی که ناوگروه هواپیمابر یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن به خاورمیانه اعزام شده است. دو مقام گفتند که لینکلن جمعه در دریای چین جنوبی بود و بیش از یک هفته با خاورمیانه فاصله دارد.

کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه‌ای گفت: «هیچ‌کس جز خود رئیس‌جمهور نمی‌داند که او درباره ایران چه خواهد کرد. رئیس‌جمهور هوشمندانه گزینه‌های زیادی را روی میز نگه داشته و همان‌طور که همیشه، تصمیم‌هایی به نفع آمریکا و جهان خواهد گرفت».

⬛ «تحلیل هزینه-فایده»

درون کاخ سفید، ترامپ مشاوره‌های متضادی دریافت می‌کرد.

معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس — که از مدت‌ها پیش نسبت به دخالت‌های خارجی بدبین بوده — از حملات به ایران حمایت کرد؛ به گفته یک مقام آمریکایی و فردی نزدیک به کاخ سفید. فرد نزدیک به کاخ سفید گفت که ونس استدلال می‌کرد ترامپ با هشدار به ایران مبنی بر نکشتن معترضان، خط قرمز کشیده و حالا باید آن را اجرا کند.

عصر سه‌شنبه در دفتر بیضی، جان رتکلیف، رئیس سیا و تندرو در قبال ایران، از یک آی‌پد امن مخصوص جلسات اطلاعاتی ریاست‌جمهوری استفاده کرد تا ویدیوهای مخفیانه به‌دست‌آمده از خشونت رژیم علیه معترضان ایرانی و اجساد در خیابان‌ها را به ترامپ نشان دهد — به گفته مقام سابق آگاه از فرآیند تصمیم‌گیری. تصاویر احساسی در بحران‌های گذشته بر ترامپ تأثیر گذاشته بودند: تصاویر تکان‌دهنده حمله شیمیایی سوریه به مردم خودش در سال ۲۰۱۷، ترامپ را واداشت تا دستور حملات موشکی بدهد.

سیا مأمور جمع‌آوری اطلاعات درباره خشونت‌ها شده بود، هرچند مشخص نیست که آیا رتکلیف نظر خود درباره حملات نظامی را هم بیان کرده باشد.

مشاوران دیگر ترامپ به احتیاط توصیه می‌کردند، از جمله ویتکاف و رئیس کارکنان کاخ سفید، سوزی وایلز — به گفته فرد نزدیک به کاخ سفید. به‌ویژه ویتکاف مستقیماً نگرانی‌های متحدان عرب منطقه را شنیده بود و می‌خواست از دور جدیدی از خشونت متقابل جلوگیری شود — به گفته یک مقام ارشد آمریکایی. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، نیز استدلال می‌کرد که باید صبر کرد و اجازه داد تحریم‌های اقتصادی علیه ایران کار خود را بکند — به گفته فرد دیگری.

ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش و مشاور مورد اعتماد ترامپ، تمام روز در کاخ سفید حضور داشت — به گفته فردی آگاه به موضوع.

وزارت دفاع و سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا گزینه‌های حمله موجود را به ترامپ ارائه کردند. اما او تشخیص داد که فایده‌ای در کار نیست و عواقب آن بیش از حد بزرگ است — به گفته فردی نزدیک به دولت ترامپ.

این فرد گفت: «آیا حمله‌ای منجر به تغییر رژیم می‌شد؟ پاسخ به وضوح خیر است. تأثیر منفی هر حمله‌ای، بیش از هر فایده‌ای در تنبیه رژیم بود. در نهایت، موضوع یک تحلیل هزینه-فایده است».

ایران متوجه شده بود که ایالات متحده در حال جابه‌جایی دارایی‌های نظامی است و حمله قریب‌الوقوع به نظر می‌رسید. تهران با دولت ترامپ تماس گرفت. طبق گفته همان فرد، پیامی متنی از عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، به ویتکاف «تا حدی هم وضعیت را خنثی کرد».

کمی پس از آگاهی از این پیام، ترامپ در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت که متوجه شده کشتارها متوقف خواهد شد — به گفته یک مقام آمریکایی. ترامپ روز جمعه، در حالی که آماده ترک کاخ سفید برای عمارت مارآلاگو بود، گفت: «من بسیار احترام می‌گذارم که آن‌ها [اعدام‌ها را] لغو کردند».

ده‌ها هزار معترض دستگیر شده‌اند و در زندان‌های ایران به سر می‌برند؛ زندان‌هایی که گروه‌های حقوق بشری می‌گویند به شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها شهرت دارند.

⬛ «پیام: اجتناب از اقدام نظامی»

ایران تنها کشور نگران نبود که به طور فوری با کاخ سفید ارتباط برقرار کرد.

عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان و دیگر متحدان عرب متحد شدند تا ترامپ را ترغیب کنند که گزینه‌های دیپلماتیک خود با ایران را حفظ کند — به گفته دیپلمات ارشد عرب و مقام خلیجی.

مقام خلیجی گفت: «پیام به واشنگتن این است که از اقدام نظامی اجتناب کند. عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر در این نکته هم‌نظر بودند که عواقبی برای امنیت و اقتصاد کل منطقه خواهد داشت که در نهایت به آمریکا هم ضربه می‌زند».

ولیعهد عربستان سعودی، محمد بن سلمان — رهبر واقعی این کشور — در طول هفته تلفنی با ترامپ صحبت کرد تا استدلالش را مطرح کند — به گفته یک دیپلمات سعودی و یک مقام آمریکایی. بن سلمان و رهبران دیگر متحدان آمریکا در خاورمیانه نگران بودند که در صورت حملات آمریکا، ایران چگونه تلافی کند.

ایران به کشورهای عرب خلیج فارس هشدار داده بود که تلافی‌اش مانند پس از حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای‌اش در ژوئن، کنترل‌شده نخواهد بود؛ آن زمان ایران نیت خود را از پیش اعلام کرد و سپس حدود دوازده موشک به پایگاه هوایی العدید شلیک کرد — به گفته چندین مقام. همچنین نگرانی وجود داشت که نیروهای نیابتی ایران از جمله حزب‌الله حملات مستقل آغاز کنند که بدون حضور ناوگروه هواپیمابر آمریکا در منطقه، خطر بسیار جدی‌تری ایجاد می‌کند.

اسرائیل هم آماده نبود، به‌ویژه بدون حمایت دریایی گسترده آمریکا. بنیامین نتانیاهو — که در ژوئن عملیات عظیم نظامی و اطلاعاتی علیه تأسیسات هسته‌ای و دانشمندان ایران را رهبری کرده بود — چهارشنبه با ترامپ تماس گرفت و درخواست کرد حمله نکند چون اسرائیل برای دفاع کامل آماده نیست — به گفته منبع نزدیک به کاخ سفید. دو رهبر دو بار صحبت کردند — به گفته یک مقام آمریکایی.

عامل کلیدی در آسیب‌پذیری اسرائیل، نبود دارایی‌های عمده نظامی آمریکا بود که در ۲۱ ماه گذشته اسرائیل برای ساقط کردن حملات تلافی‌جویانه ایران به آن تکیه فزاینده‌ای کرده بود — به گفته یک مقام آمریکایی. این حمایت هزینه سنگینی برای موجودی رهگیرهای واشنگتن داشته است.

در تمام طول چهارشنبه، متحدان عرب واشنگتن مطمئن نبودند که تلاش‌هایشان نتیجه دهد. اما عاملی به نفعشان، تردید ترامپ بود که گزینه‌های نظامی پیش رویش نتیجه قاطع و قابل پیش‌بینی داشته باشد و به عواقب مشکل‌ساز برای منطقه — یا سابقه درخشان خودش در استفاده سریع و تمیز از قدرت نظامی آمریکا — آسیب نزند — به گفته دیپلمات ارشد عرب.

لابی دیپلماتیک ترامپ را به عقب‌نشینی تشویق کرد — به گفته یک دیپلمات سعودی، دو مقام اروپایی و فردی آگاه به موضوع.

در پنتاگون چهارشنبه، دستیاران رهبران ارشد آماده بودند تا شب را بمانند در انتظار حملات آمریکا. حدود ساعت ۳:۳۰ بعدازظهر خبر رسید که می‌توانند مثل همیشه به خانه بروند.

ونس در نهایت با تصمیم رئیس‌جمهور برای عقب‌نشینی موافقت کرد — به گفته فردی آشنا با فرآیند.

رئیس‌جمهور در دو تا سه هفته آینده فرصت دیگری خواهد داشت تا حملات علیه ایران را تأیید کند؛ زمانی که دارایی‌های آمریکایی به منطقه برسند و نگرانی‌های اسرائیل درباره حفاظت از خود را کاهش دهند — به گفته مقامات.

سطح تهدید به زودی پایین نخواهد آمد: فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا دستور گرفته برای حمایت سطح بالا ۲۴/۷ «حداقل برای یک ماه آینده» برنامه‌ریزی پرسنل کند — به گفته فردی که وضعیت را نظارت می‌کند به واشنگتن پست.

دن لاموت، سعاد مخنت، لاو دی موریس و محمد الشمعا در تهیه این گزارش همکاری کرده‌اند.

https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/01/17/inside-trump-iran-decision-attack/