Yilmaz Guney Yol (1982)

به بهانه انتشار نسخه‌های ترمیم شده فیلم Yol نگاهی به نسخه‌های منتشر شده از این فیلم خواهیم انداخت.

Yol - The Creator's Cut 1982

Yol Censored 1993

Yol - The Full Version 2017

مقدمه

ییلماز گونی، فیلمساز، به همان شیوه‌ای که برخی از شخصیت‌های فیلمش Yol آرزو می‌کنند از زندان فرار کرد. این فیلم درباره زندانیان دارای مجوز مرخصی کوتاه مدت، ملاقات با خانواده‌هایشان، جنجال‌‌های زیادی را در ترکیه به نمایش می‌گذارد. یک زندانی مجبور به قتل ناموسی می شود، برادر دیگری کشته می‌شود و او را شوهر جدید بیوه می‌کنند. گونی رابطه عشق و نفرت با ترکیه داشت. اگرچه او کشور خود ترکیه را با زیبایی تمام نشان داد، اما مسائل سیاسی و اجتماعی مانند ستم بر زنان، خشونت را به عنوان پاسخی به درگیری های اجتماعی و کنترل نظامی در همه جا فاش می‌کند. Yol باعث می شود که در مورد زمینه سیاسی ترکیه و شهروندان کُرد ترکیه فکر کرد، همانطور که در زمان کودتای نظامی دهه 1980 در ترکیه تولید شد. اولین نسخه از Yol در جشنواره کن در سال 1982 به نمایش درآمد و نخل طلایی را از آن خود کرد. پس از موفقیت بزرگ، زمان و پول کافی برای ویرایش مجدد فیلم وجود نداشت. در حالت اولیه، یک وینیت 4 ثانیه‌ای با نوشته «Kürdistan» وجود دارد. از آنجایی که کردستان (در زبان ترکی "Kürdistan") به طور رسمی یک ایالت رسمی به رسمیت شناخته نشده است، این امر باعث اختلاف نظر شد، حتی با وجود اینکه 20٪ از جمعیت ترکیه کُرد هستند. به همین دلیل و سایر مسائل سیاسی، Yol در ترکیه ممنوع شد و تنها در دهه 1990 نسخه سانسور شده آن در ترکیه تصویب شد. وینیت کردستان پاک شده بود و حتی در حال حاضر نسخه اصلی آن در ترکیه پخش نشده است، که باعث می شود داستان یول در مورد ترکیه سرکوبگر هنوز معتبر باشد. یک سال پس از کودتای نظامی نافرجام 2016، نسخه بازسازی شده‌ای از اولین نمایش Yol در کن با نام Yol - The Full Version انجام شد. این فیلم کمتر موفق بود و باعث انتقادات منفی شد، ساختار تغییر کرده است و با صداپیشگی‌های جدید، تقریباً شبیه فیلمی است که یلماز گونی در سال 1982 تدوین کرده بود، دستکاری شده است. به خصوص حذف عنوان Kurdistan تعجب‌آور و مشکوک است که با انتقاد‌ها زیاد از تهیه کننده یک نسخه‌ی دیگر با همان وینیت منتشر کرد، این فیلم که در حال رایزنی برای نمایش در ترکیه‌ است احتمالا باز این عنوان را حذف کنند. برای درک نسخه های مختلف یول باید زمینه سیاسی ترکی و کُردی درک شود. در ترکیه زبان کُردی به عنوان زبان رسمی به رسمیت شناخته نمی‌شود و با محدودیت‌های زیادی مواجه است. در رسانه های ترکیه نیز کُردها صدایی دریافت نمی کنند، اما صدای آنها از طریق تولیدات فرهنگی مانند فیلم رشد می کند.  کُردها بر روی دید خود تمرکز می کنند و این را از طریق زبان کُردی یا موضوعات سیاسی بیان می کنند.

سینمای کُردی

کُردها سعی می‌کنند از طریق رسانه‌های تصویری دیده شدن و آزادی پیدا کنند. سینمای کُردی در فضایی فراملی رشد کرده است، زیرا کردستان در چندین کشور گسترش یافته است. بین دهه 20 و 90 که جایی برای بازنمایی کُردها در رسانه های تصویری وجود نداشت، فاصله وجود دارد. تنها از دهه 2000 سینمای کُردی به رسمیت شناخته شد و در این سال‌های مبارزه برای دیده شدن است که سینمای کردی متولد شد. ویژگی سینمای کُردی این است که زبان کُردی جلوه‌ای چشمگیر دارد، پیوندی ناگسستنی با تاریخ سیاسی و فرهنگی دارد. سینمای کُردی ژانری از فیلمسازی سیاسی و «انقلابی» است که عاملیت سیاسی کُردها را بالا می‌برد. برخی می‌گویند مشکل اصلی سینمای کُردی این است که در کردستان حمایت نمی‌کنند، مثلاً به نظر می رسد هیچ سینمایی وجود ندارد که فیلم های کُردی را برای عموم مردم پخش کند و عملا فیلم‌ها سودآوری ندارند. یکی دیگر از ویژگی‌های سینمای کُردی نداشتن ستاره‌های سینما است که برای دستیابی به مخاطبان بیشتر مفید است. فیلم‌های کُردی همچنان در آخرین لحظه با لغو یا ممنوعیت نمایش خود مواجه هستند. هیچ یک از این مشکلات در رسانه های ترکی و کردی صحبت نمی‌شود. سینمای کُردی با مستندسازی تاریخ شفاهی و ذهنی کُردها که در آرشیو دولتی گنجانده نشده است، این مسئولیت را بر عهده می گیرد. فیلم های کُردی ساختار مردسالار مردم کُرد، فشار سنت ها و آداب و رسوم و موقعیت اجتماعی زنان را مطرح می‌کند. اغلب فیلم‌های مربوط به سینمای کُردی ابتدا به عنوان کُردی در خارج از کشور بازپس گرفته می‌شوند و به اسم سینمای دیگر کشور‌ها معرفی می‌شوند. جشنواره‌ها همچنین به صحنه کُردی کمک می‌کنند، برای مثال جشنواره فیلم کُردی لندن که در سال 2001 آغاز شد یا جشنواره‌های کُردی دهوک، مسکو، آمستردام، نیویورک و چندین جشنواره مطرح دیگر. بنابراین سینمای فراملی کُردی بیشتر از سینمای ترکیه با هویت خود دست و پنجه نرم می کند. سینمای کُردی از سانسور غیررسمی رنج می برد و در ترکیه کمتر شهرت دارد. مضامین، شخصیت‌ها، فیلمسازان و زبان کردی باعث دیده شدن می‌شود. به گفته اربای وی، نویسنده قبلی مجله کُردی تعطیل شده Yedinci Gündem، مسئله هویت کُردی سال ها در سینمای ترکیه گم شده بود. اربای ادعا می کند که فیلمساز ییلماز گونی این را تغییر داده است ک ییلماز گونی را یکی از چهره های کلیدی شکل گیری سینمای کُردی می‌داند. او سینمای کُردی را سینمای حبس تعریف می‌کند که در آن نماینده کُرد اسیر ساختارها و سنت های مردسالارانه است. گونی در زندان فیلمنامه نوشت و فیلم را کارگردانی کرد، داستان فیلم یول نیز درباره زندانیان است. همانطور که گونی اجازه نداد که مرزهای فیزیکی زندان مانع او شود.

یلماز گونی

ییلماز گونی تا به امروز محبوب است. او بازیگر، کارگردان، تدوینگر و تهیه کننده‌ای بود که صدای انتقادی سیاسی خود را در فیلم هایش بلند کرد. او که در اصل با نام یلماز پوتون در سال 1937 به دنیا آمد، از والدین کُردی که از زادگاه کُرد و زازا خود گریختند تا زندگی مشترکی را در آدانا آغاز کنند به دنیا آمد. او آشکارا در مورد مارکس به عنوان الهام بخش خود صحبت کرد و ادعا کرد که هرگز هیچ اعتقادی نداشته است. او درک کرد که وادار کردن شهروندان ترکیه برای انطباق با ترکیه مدرن و سکولار تنها وضعیت مذهبی را رادیکال می‌کند و ادعا می‌کرد که سرکوب دین تنها زمانی مؤثر خواهد بود که رفاه تغییری در ذهنیت ایجاد کند. او به دلیل افکار سیاسی خود به تبلیغ کمونیسم محکوم شد. پس از این محکومیت، او تصمیم گرفت از نام مستعار Güney به جای Pütün استفاده کند. او با نام هنرمند خود در حالی که در رشته حقوق در دانشگاه تحصیل می کرد در رشته پخش سینما شروع به فعالیت کرد تا اینکه به دلیل محکومیتش اخراج شد. خوشبختانه برخی از فیلمسازان هنوز به او اعتقاد داشتند و بنابراین در 20 سالگی به عنوان بازیگر در Yeşilçam شروع به کار کرد و نقش های مختلف را دریافت کرد و به شهرت رسید. نمایه گونی در دفاع از فقرا و ضعیفان یک استثنا در سیستم ستاره‌ای یشیلچام بود. او پس از نام فیلمی که در آن نقش آفرینی کرده بود، خود را شاه زشت نامید، زیرا می‌خواست در فیلم‌هایش به نمایندگی از افراد فرودست جامعه بپردازد. در سال 1963 کارگردانی سینما را آغاز کرد، در سال 1970 با آخرین همسرش فاتوش گونی ازدواج کرد و چند سال بعد به قتل یک قاضی متهم شد. او به حبس ابد محکوم شد، هرچند که خود را بیگناه اعلام کرد. این محاکمه تردیدهایی را در قانونی بودن ایجاد کرد: هویت سلاح قتل تأیید نشده باقی ماند، گفته شد که شهادت ها دستکاری شده اند... . برخی ادعا کردند که بهانه ای برای حبس گونی بوده است. به خاطر محبوبیتی که داشت در زندان محیط امنی داشت و اجازه تماشای فیلم و خواندن فیلمنامه را داشت. "ن اینجا امن تر هستم.  [...] در بیرون، یک قاتل می تواند من را بکشد و سپس به راحتی فرار کند." گونی در مصاحبه‌ای گفت: ییلماز در زندان، سه فیلمنامه، دو رمان و مقالات مختلف برای رسانه های ترکیه و بین المللی نوشت. او فیلمنامه‌هایی را برای چندین فیلم (Umut، Sürü و Yol) کارگردانی کرد و دستورات مشخصی را به کارگردان در صحنه فیلم‌برداری ارائه کرد. فیلم‌های گونی زندگی و تجربیات او را مستند می‌کنند. او دنیا را یک زندان بزرگ می دید، بنابراین این موضوع مهمی در فیلم هایش بود. فیلم‌های او داستان‌هایی درباره حاشیه‌نشینی اجتماعی، ملی و جنسی در ترکیه را روایت می‌کنند. جنبه اجتماعی به زندگی کسانی که در محله‌های فقیر نشین و همچنین محکومان زندگی می کنند، می پردازد، در حالی که جنبه ملی بر نمایندگی کُردها متمرکز است. زنان سومین گروه به حاشیه رانده شده اند، علیرغم اینکه فیلم های او در دنیایی مردانه می گذرد. گونی زنان را به عنوان سرکوب شده توسط جامعه سخت گیر یا قربانی انحطاط اخلاقی معرفی کرد. تنها فیلم ماقبل آخر او،یول دیدگاه متفاوت تری نسبت به موقعیت زنان داشت. پس از فیلمبرداری Yol ، گونی مجوز خروج از زندان را در طول دوره تعطیلات در اکتبر 1981 دریافت کرد . او به خاطر تیم بین المللی سازماندهی شده توسط فیلم کاکتوس، خانه تولید سوئیس Yol، برای همیشه از زندان فرار کرد. ملیت ترک گونی پس گرفته شد و تنها فرانسه به خانواده گونی پناهندگی داد. او در فرانسه آشکارا در مورد تصویرسازی هویت کُردها در فیلم های خود صحبت کرد . Yol برنده نخل طلایی جشنواره کن شد و به موفقیت بزرگی دست یافت. در همین حال در ترکیه فیلم های او تا اواخر دهه 1990 ممنوع بود. گونی امیدوار بود که یک بار دیگر ترکیه را ببیند، اما در سال 1984 درگذشت، قبل از اینکه بتواند. بنابراین او هرگز اکران سانسور شده فیلم هایش در ترکیه را تجربه نکرد.

زمینه تولید YOL

در سال 1982، فیلم Yol (به انگلیسی: The Road) ذهنیت و شرایط زندگی در جریان کودتای نظامی دهه 1980 در ترکیه را نشان داد. در دوره مهاجرت اجباری کُردها، زمانی که سرمایه داری و فاشیسم حاکم بود، قرار دارد. فیلمسازان ترک از نظر مالی به توزیع کنندگانی که از بانک ها وام دریافت می کردند وابسته بودند. به دلیل قدرت بانک بر تولیدات و به دلیل علاقه ضعیف دولت به فیلم، دریافت یارانه‌ها دشوار بود. ییلماز گونی و دیگر روشنفکران جوان فیلم‌هایی ساختند که آگاهی را در مورد شرایط اجتماعی و سیاسی افزایش دهند. ییلماز گونی می‌گفت که تا زمانی که Yol در سینماهای ترکیه نمایش داده شود، ترکیه به یک دموکراسی واقعی تبدیل خواهد شد که هنوز این اتفاق نیفتاده است. او فیلمنامه Yol را به نام "Bayram" (به انگلیسی،Holiday) در زندان نوشت و در آنجا اجازه داشت بیش از یک زندانی معمولی انجام دهد.  فیلمنامه از دوستان و تجربیات زندگی خود گونی الهام گرفته شده است: «در این فیلم سعی کردم از طریق برخی از دوستان نزدیکم غم، عشق و پشیمانی را بیان کنم، حتی اگر بعضی مواقع ممکن است برخی افراد آن ها را غیرقابل درک یا باورنکردنی بدانند.» نسخه اولیه ده یازده شخصیت داشته است، اما در نسخه نهایی به پنج شخصیت تقلیل یافته است. این کاهش در شخصیت ها به دلیل ملاحظات مالی خانه تولید و برای ساده تر کردن روایت مورد نیاز بود.

این فیلم در ترکیه و سوئیس با تولید مشترک Guney Film (استانبول) و Cactus Film (Zürich) و همچنین Maran Film (München) و پخش کننده سوئیسی SRG تولید شد. در طول تولید Yol، از ژانویه تا آگوست 1981، گونی در زندان بود، اما این موضوع مطرح نبود. صدای دوربین های ترکیه به حدی بود که در طول فیلمبرداری امکان جهت گیری وجود نداشت و Yol به عنوان یک فیلم صامت فیلمبرداری شد. سخت‌تر از آن، فیلمنامه یول بسیار گسترده بود و حدود 150 صفحه داشت. گونی تاکید کرد که این فیلم توسط او ساخته نشده است، بلکه توسط بازیگران و کارگردان فیلم، Şerif Guren ساخته شده است. گونی در اصل Erden Kıral، کارگردان جوان سینمای ترکیه را برای فیلم خود منصوب کرد. کیرال می خواست جنبه‌های خاصی را تغییر دهد و فیلمبرداری با سرعت کمی پیش می‌رفت، بنابراین گونی او را سه هفته پس از فیلمبرداری اخراج کرد. گونی به دنبال کارگردانی گشت که به زبان فیلم خودش صحبت کند و این را در گورن یافت. گورن نیز مانند گونی دوران حبس خود را سپری می‌کرد، همان روز اول آزادی‌اش فیلمنامه مخفیانه به او تحویل داده می‌شود، تارک آکان و شریف گورن و یلماز گونی و فاتوش گونی مخفیانه تولید فیلم را در دوران مرخصی گونی برنامه ریزی می‌کنند. گورن و گونی قبلاً با هم کار کرده بودند، او رویکرد مورد انتظار برای تصاویر را می دانست و گونی به او اعتماد داشت. گونی عناصری را که می‌خواست در فیلم ظاهر شوند به او توضیح داد و به او دستورالعمل‌های روشنی داد. گورن سه روز را با گونی سپری کرد تا در مورد سؤالات صحبت کند، سپس آنها از طریق پست در تماس بودند. تنها یک بار، گونی مجوز تماشای یک مکان فیلم، یعنی مجموعه برفی سید علی را دریافت کرد. گونی همچنین برای تحقق Yol همکاری مقامات را دریافت کرد و آنها را متقاعد کرد که فرصتی برای ارائه مثبت سیاست‌های خود دارند و جالب اینکه سربازان در یول مردان نظامی واقعی هستند. این فیلم با استفاده از تکنیک‌ها و استودیوهای اروپایی با فیلمی باکیفیت، مخاطبان اروپایی را هدف قرار داد. این «اروپایی‌سازی» تنها پس از فیلم‌برداری در ترکیه آغاز شد، زیرا تکنسین‌های فیلم اروپایی نمی‌توانستند تحت شرایط ترکیه کار کنند. گونی در این پس از تولید، گفتار مستقیم‌تری داشت، زیرا از زندان فرار کرده بود. از اکتبر 1981 تا مه 1982 او توانست فیلم را در سوئیس ویرایش کند و همزمان دوبله را در فرانسه انجام دهد که همه چیز مخفیانه اتفاق افتاد. صداپیشگان ترک در انستیتو کُرد پاریس(The Kurdish Institue Of Paris) پیدا شدند، اما گونی برای برخی از نقش ها از صدای خودش نیز استفاده کرد. در ابتدا فیلم 150 دقیقه طول کشید، اما باید برای جشنواره کَن کوتاه می‌شد، زیرا ژیل جاکوبز، رهبر جشنواره، Yol را بسیار مبهم و طولانی می‌دانست. گونی تصمیم گرفت با برش دادن شخصیت ششم و ایجاد چند برش کوچک، فیلم را کوتاه کند. این نسخه از یول در جشنواره فیلم کن در سال 1982 به نمایش درآمد و با فیلم «گمشده» از کوستا-گاوراس برنده نخل طلایی شد. پس از موفقیت فیلم، دیگر وقت و هزینه ای برای ویرایش مجدد وجود نداشت بدین ترتیب فیلم بدون تغییرات بیشتر منتشر شد.

همسر گونی، فاتوش گونی، فیلم‌های او را مخفیانه به خارج از کشور قاچاق می‌کرد، یول در میان آنها بود. در دهه 1990، ممنوعیت فیلم‌های گونی برداشته شد، اما زمان زیادی طول کشید تا فیلم در سینماها نمایش داده شود. همسر گونی بنیادی را برای جمع‌آوری پول راه‌اندازی کرد، به این ترتیب هزینه بازسازی یول تامین شد، اما گورن دیگر حرفی در این تغییرات نداشت و اعتراض کرد. مرمت تبدیل به یک نسخه سانسور شده شد و برخی ارجاعات ممنوعه کُردی از جمله وینت چهار ثانیه‌ای Kürdistan کنار گذاشته شد. کمیسیون کنترل فیلم مجوز نمایش Yol را برای اولین بار در استانبول در سال 1993 صادر کرد، اما تنها در سال 1999 در سینما به نمایش درآمد. در همین سال، رهبر کُردهای پ.ک.ک، عبدالله اوجالان به زندان افتاد که مسئله کُردها را دوباره به جریان انداخت. کیوش، تهیه‌کننده فیلم کاکتوس، از طریق دادگاه سوئیس، پروسه‌ای را علیه فاتوش گونی آغاز کرد که مشخص شد او مالک حقوق تولید و نمایش یول نیست. در ترکیه نسخه اصلی هنوز پخش نمی‌شود. یافتن فیلم بدون سانسور همچنان دشوار است. در سال 2016 نسخه اصلی Yol توسط یک شرکت فیلمسازی سوییسی بازسازی شد که تا حدی از دادگاه فیلم، حقوق Yol را به ارث برده بود. در همین سال یک کودتای نظامی نافرجام در ترکیه رخ داد.  بازسازی در سال 2017 به مناسبت هشتادمین سالگرد تولد گونی به پایان رسید. این فیلم برای اولین بار در کن کلاسیک 2017 به نمایش درآمد. ویرایش اصلی هماهنگ با فیلمنامه گونی با شش زندانی اجرا شد. در کنار اقتباس داستان، تغییرات دیگری نیز در زمینه رنگ، کادربندی، صداگذاری و ویرایش ایجاد شد. هدف این بود که داستان کامل را به حالتی برگردانند که ییلماز گونی آن را می‌خواست، که طبق گفته هابشمید، فاتوش گونی و الیزابت ویلچلی، که فیلم اصلی را به همراه یلماز گونی ویرایش کردند، اینطور نیست و نباید آن را نسخه کامل نامید زیرا بسیاری از صحنه‌ها نیز کوتاه یا حذف شدند. خانواده گونی در مورد مالکیت بر حق نشر این فیلم اعتراض دارند.

تحلیل YOL

یول با یک روایت گسترده‌تر شروع می‌کند و خود را به صحنه‌های ضربه‌ای کوتاه‌تر و سخت‌تر در طول فیلم محدود می‌کند. ریتم تند، راه طولانی پیش روی زندانیان را برجسته می‌کند. گونی فیلم‌های خود را به‌عنوان داستان‌هایی درباره عشایر توصیف می‌کند که آینه‌ای از مهاجرت دسته‌جمعی در ترکیه است. همانطور که نام فیلم Yol به خودی خود می‌گوید، «جاده» بیش از هر مضمون دیگری همه جا حاضر است، جاده انتخابی استعاری و روایی است. YOL سفر فیزیکی و روانی شخصیت ها را در جستجوی آزادی نشان می دهد. گونی ادعا کرد: «در زیر یوغ محدودیت‌های اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی، آنها دست نشانده‌های یک سرنوشت غیرقابل تغییر باقی می‌مانند». جاده طولانی و محدودیت زمانی شخصیت‌ها را مجبور به موقعیت‌های ناراحت کننده می‌کند. در Yol - The Full Version، بسیاری از صحنه‌های جاده حذف شدند از جمله: راننده اتوبوسی که فریاد می‌زند مسافران قونیه باید از اتوبوس پیاده شوند، سید در حال خوردن ساندویچ در قطار، اتوبوسی که به غازیانتپ می‌رسد، شخصیت‌هایی که از پنجره اتوبوس نگاه می‌کنند و ... . طول متوسط ​​صحنه ها نیز کوتاه‌تر است و سرعت روایت را افزایش می‌دهد. از این رو، نسخه جدید فضای تنفسی کمتری برای خود جاده باقی می گذارد. حتی بیشتر از نسخه اصلی، داستان ها به سرعت از یکدیگر پیروی می‌کنند، بنابراین منجر به یک داستان بزرگ در مورد جامعه ترکیه در جریان کودتای 1980 می‌شود. در اینجا موضوع زندان در همه جا حضور دارد و همچنین به حاشیه راندن کردها و زنان.

مسئله کردهای ترکیه

فیلم یلماز گونی پرتره‌ای از وضعیت کردها در ترکیه تحت کودتای نظامی سال 1980 است. YOL با نشان دادن حومه زیبا، فرهنگ غذا و نوشیدنی با چای و راکی، ترکیه را با زیبایی کامل خود به نمایش می گذارد... اما گونی همچنین عمیق تر به این موضوع می‌پردازد. جامعه با بازنمایی جنبه منفی کنترل و به حاشیه راندن کُردها و زنان. پرچم‌های ترکیه، تصویر آتاتورک و موسیقی فولکلور نیز از بین نمی‌روند. این به عنوان شکلی از ناسیونالیسم پیش پا افتاده ظاهر می‌شود، زیرا این نمادها محتاطانه هستند اما در همه جا. ارجاعات کُردی مانند ترکی‌ها ساده نیست، آنها در گفتگوهایی در مورد مقاومت، موسیقی فولکلور، زبان، تشویق چریک‌ها پنهان شده‌اند... دو شخصیت در فیلم کُرد هستند: عمر و سید، که هر دو در سنت‌های خود با مشکلاتی مواجه می‌شوند. عمر می‌خواهد از زندان فرار کند و وقتی برادرش می‌میرد، بیوه برادرش را به ارث می برد. همسر سید در فاحشه خانه کار می‌کرد و برای حفظ آبروی خانواده باید به کشتن او تن دهد. YOL برنده نخل طلایی جشنواره فیلم کن شد و 15 دقیقه مورد تشویق ایستاده قرار گرفت. تقریباً 400 معترض در خیابان‌ها برای دفاع از کردستان آزاد ایستاده بودند و وقتی گونی جایزه نخل طلا را در دست گرفت، مشت خود را با دست دیگر بلند کرد. این اعتراض یلماز علیه دیکتاتوری نظامی ترکیه بود. گونی به نمادی برای چپ تبدیل شد. برخی از منتقدان سینمای معاصر ادعا می‌کنند که شیوه روایت و تدوین گونی از زمان او جلوتر بوده است، زیرا این فیلم توانسته به دست کارشناسان سینمایی و سیاسی و همچنین مخاطبان کم‌تجربه برسد. YOL در ترکیه ممنوع شد، اما در اروپا بسیار مورد استقبال قرار گرفت، حتی با وجود صف های انتظار طولانی در فرانسه، یول در سالن های نمایش، تماشاگرانش را بی حرف رها کرد و مورد تشویق شدید قرار گرفت. یک روزنامه نوشت: برای درک بهتر خانواده‌های ترک ساکن در آن، فیلم را باید در کشورهای غربی تماشا کرد. اگر در سال 1982، Yol تاثیر آنچنانی بر غرب داشت، پس می توان تصور کرد که چه تاثیری در ترکیه خواهد داشت. فیلم انتقادی است و پیشنهاد می کند که مردم با برجسته کردن سنت های مردسالارانه و مذهبی خود، خود را سرکوب کنند. گونی هویت کُردها را در فیلم‌هایش از طریق لباس، موسیقی، نمادگرایی، نام شخصیت‌ها و محل فیلم‌برداری نشان داد. او می‌توانست از صداپیشگان کُردی استفاده کند، زیرا هیچ قانون سانسور ترکی برای پیروی در مراحل ویرایش نداشت. او همچنین "Kürdistan" را بر روی یک خط نگاره به عنوان یک موقعیت جغرافیایی نوشت، زیرا افزودن درج مکان های جغرافیایی باعث درک بهتر شد. گونی در ابتدا فکر می کرد که مکان جغرافیایی به لطف موسیقی، سبک لباس و زبان صحبت شده واضح است. اما برای دستیابی به مخاطبان وسیع‌تر، نگاره‌ها، به‌ویژه وینیت کردستان اضافه شدند. تا حدی به این دلیل، این نسخه از Yol هرگز در ترکیه نمایش داده نمی‌شد.

در نسخه سانسور شده این تصویر برش خورده است و مستقیماً صحنه بعدی مزارع شکوفه‌ها را نشان می‌دهد که تصویری از غنا و زیبایی ترکیه را القا می کند. ترکیه کلمه کردستان و برخی ارجاعات کُردی را برای انکار بیشتر وجود آنها ممنوع کرد. دولت ترکیه تیراندازی از کوه‌های کردستان را به پروپاگاندای پ‌ک‌ک مرتبط کرد. موسیقی پس زمینه با موسیقی فولکلور کُردی در برخی جاها به سایر موسیقی های ترکی تغییر یافته است. برخی دیگر از صداهای پس‌زمینه پاک یا تغییر می‌کنند، به‌عنوان مثال صدای خارج از صفحه‌نمایش که فریاد می‌زند در طول نبرد در مرز سوریه است. فقط کلماتی که می‌گویند توقف شلیک و تسلیم شدن باقی مانده است. بعداً در Yol، زمانی که جسد برادر عمر توسط ارتش ترکیه بازگردانده می شود، سربازان می گویند: "این کشور خانه همه ماست. ما همه برابر هستیم. [...] متاسفیم، اما قانون قانون است.  "  عمر به بیوه برادرش می‌گوید که او را شوهر جدیدش می‌کند. این بحث خارج از صفحه به زبان کردی حذف شده است: «روزی خدا راه را به ما نشان دهد... مظلوم پنهان نمی‌ماند». این بحث ناامیدی و اراده برای مبارزه با روستاییان کُرد را توضیح می‌دهد. نسخه سانسور شده برای حذف آخرین مکالمه کوتاه شده است، پیام مقاومت نباید در ترکیه تبلیغ شود. نسخه 2017 نیز این سانسور را اتخاذ کرد، احتمالاً به دلیل تمایل تولیدکنندگان برای توزیع در بازار ترکیه. در استانبول، فیلم سانسور شده برای اولین بار در سال 1993 برای مخاطبان گسترده‌ای از 5000 نفر نمایش داده شد. در این اولین نمایش عبارات کُردی فریاد زده شدند. یول قبل از اینکه به سینماها آورده شود، در جشنواره فیلم آنکارا نیز اکران شد. نقدها کاملاً مثبت بودند و می‌گفتند برخی صداها و خط کردستان پاک شده است، با این حال فیلم قانع‌کننده باقی ماند. موضوعات زنان سرکوب شده، سرکوب نظامی، مشکلات سیاسی و اقتصادی حفظ شد. فیلم فقط گفتمان سیاسی خرابکارانه خود را از دست داد. برخی از دیالوگ‌ها و آهنگ‌های کُردی در نسخه سانسور شده، که با زیرنویس ترکی ارائه شده بود، حفظ شد، که ثابت می‌کند ممنوعیت ارجاع به کُردی سخت‌تر شده است. در سال 1999 یول سرانجام در یکی از سینماهای استانبول به نام Kadıköy به نمایش درآمد.  فقط گروه کوچکی از مردم در مورد یول بحث می کردند و بیشتر بازدیدکنندگان کمی بزرگتر از فیلم بودند. این بازدیدکنندگان در مصاحبه‌ای گفتند که چیزهای زیادی درباره ییلماز گونی نمی‌دانند، اما کنجکاو بودند. در لابی هیچ یادداشتی در مورد تاریخچه فیلم وجود نداشت.  واکنش مردم ترکیه به همان شیوه ای بود که افکار عمومی اروپا در 17 سال قبل از آن عمل کردند. بازدیدکنندگان ابتدا ساکت نشستند، اما به زودی صدای کف زدن وحشیانه اتاق را پر کرد. با این حال، به دلیل شرایط سیاسی، در کادیکوی سینما به آرامی رها شد و برخی چهره‌های خجالت‌آمیز داشتند. مضامین فیلم Yol هنوز به اندازه زمانی که فیلم برای اولین بار در سال 1982 اکران شد مرتبط بود. ترکیه همچنان پیام آزادی بیشتر کُردها را نپذیرفت. برای شهروندان ترکیه دیدن فیلم تحت سانسور مهمتر از ندیدن فیلم بود.

Yol - The Full Version

این نسخه در سال 2017 در کن کلاسیک نمایش داده شد، با جنجال‌های زیادی در رابطه با وینیت کردستان مواجه شد. درست مانند کلمه "Kürdistan" که در نسخه 1993 سانسور شده بود، در این نسخه نیز از درج استفاده نشده بود که مشکوک بود. شرایط سیاسی امروزی هنوز به طرح اصلی کردستان اجازه نمی دهد، اما Yol - The Full Version به دلیل تغییرات آن برای بازار ترکیه سازگار است. فیلم اصلی Yol دو تصویر متفاوت برای کردستان و Firat-Birecik نشان داد. با این وجود، خط جدید کردستان در سال 2017 موقعیت جغرافیایی دقیق‌تری را توصیف می‌کند و بر روی خط نوشته «بیرجیک، کردستان، 912 کیلومتری جنوب شرقی ایمرالی» نوشته شده است.  با این وجود، Yol - The Full Version بیشتر از سانسور ترکیه استفاده کرده است. مکالمه عمر و یکی از دوستانش، زمانی که آنها به مرز سوریه نگاه می کنند و در مورد اوضاع سیاسی صحبت می کنند، ویرایش شده است برخی از قسمت ها اضافه و برخی حذف شده است. مکالمه حذف شده در مورد مردن کشاورزان به دلیل مین و خانواده عمر صحبت می کرد، این موضوعات به تقسیم بندی مردم کُرد اشاره دارد و به عنوان موضوع مهمی در فیلم دیده می شود. با این وجود، صحنه اضافه شده جالب است زیرا عمر اعتراف می کند که می ترسد در یک زندان نزدیک قرار بگیرد و فریاد می‌زند که می‌خواهد آزاد شود. از آنجایی که موقعیت سیاسی ترکیه و حاشیه نشینی ملی برای گونی بسیار مهم بود، نمایندگی کُردها در نسخه اصلی یول محوریت داشت. نسخه سانسور شده و نسخه 2017 باعث کاهش دید کُردها شد و با خواسته‌های دولت ترکیه موافقت کرد. YOL - THE FULL VERSION از تمرکز خود بر اقلیت کُرد به اقلیت جنسی زنان فاصله گرفت.

نمایندگی زنان

اولین بار در جشنواره کن در کن کلاسیک، Yol - The Full Version با استقبال خوبی مواجه شد. تهیه کننده این نسخه را در مقایسه با نسخه 1982 که آن را ناتمام نامیده است، از نظر کیفیت و تعلیق بهتر تعریف می‌کند. او تاکید کرد که Yol نخل طلایی را به دلایل سیاسی دریافت کرده است، که نشان می‌دهد هنوز می‌توان آن را بهبود بخشید. در سخنرانی افتتاحیه اولین نمایش در جشنواره Gezici در دسامبر 2017، او قول خود را به گونی توضیح داد و گفت که فیلمش روزی بازسازی خواهد شد. او قصد داشت فیلم را روی DVD و Blu-Ray و در سینما منتشر کند، که هنوز اتفاق نیفتاده است. این می تواند توضیح دهد که چرا تنها چند منتقد در مورد این نسخه جدید نوشتند و آنطور که کوش (تهیه تننده) انتظار داشت مثبت نبودند. گورسوی (2017، 21 مه)، روزنامه‌نگار روزنامه ترکیه‌ای Bir Gün، نوشت که این فیلم تنها دو دقیقه طولانی‌تر از فیلم اصلی است و فقط کیفیت و رنگ آن بهبود یافته است، اما او معتقد است که نمایش دوباره Yol در کن مهم‌تر است. با احترام به گونی، این یک سوال باقی می ماند که آیا نسخه اصلی باید «بهبود» می شد؟

بارزترین تفاوت بین نسخه اصلی و بازسازی شده اضافه شدن شخصیت ششم سلیمان است. به نظر می رسد او به خانواده‌اش اهمیت نمی‌دهد، مشروب می‌نوشد، قمار می‌کند، به فاحشه خانه ها می‌رود. یک صحنه قابل توجه در فاحشه خانه زمانی است که او به کتاب خدا قسم می‌خورد که زن ندارد، زیرا کارگر جنسی با مردان متاهل نمی خوابد. این امر باعث ایجاد اختیار برای کارگر جنسی می شود، اما هنوز سلیمان به او دروغ می گوید. در حالی که او و کارگر جنسی با هم رابطه دارند، یک مونتاژ موازی همسرش را نشان می دهد که شام ​​را آماده کرده و منتظر است تا او به خانه بیاید. گونی تصمیم گرفت این شخصیت را برای جشنواره کن حذف کند. این داستان برای او کمتر قانع کننده بود و محتوای جدیدی به داستان نمی داد. بریدن این داستان، آنطور که رهبر جشنواره می‌خواست، فیلم را قابل درک تر می‌کرد. گونی ادعا کرد که یول شبیه داستان یک مرد است، اما در واقع داستان زنان آنها را روایت می‌کند. YOL انتقاد می‌کند که زنان با بدبختی و درد به سر می‌برند، گونی گفت که آنها از طریق روابط نیمه فئودالی خود با مردشان مرتبط هستند. بنابراین داستان سلیمان معنایی بیش از نشان دادن شخصیت قمارباز و الکلی دارد و ابعاد حاشیه‌ای جنسی را برجسته می‌کند. شخصیت های زن در Yol با فحشا، خشونت کلامی و فیزیکی و عشق مواجه می شوند. در یول، حتی اگر فاحشه ها نمایندگی خاصی داشته باشند، مردان آنها را احمق می دانند. نه تنها ششمین شخصیت اضافه شده به فاحشه‌ها می‌رسد. YOL اصلی قبلاً مولود را نشان می‌داد که رهایی خود را از جامعه کنترل در یک فاحشه خانه یافت. خشونت فیزیکی علیه زنان و همچنین کلامی نیز اتفاق می‌افتد. سلیمان زمانی که همسرش به او می‌گوید نباید برای خوشحالی نزد زنان دیگر برود، به او ضربه می‌زند. خانم دیگری توسط دو مرد مورد ضرب و شتم قرار می گیرد و به خاطر اینکه به خانواده همسر مهمت گفته است همسرش با او شهر را ترک کرده است، فاحشه نامیده می شود. خشونت کلامی علیه زنان به طور مکرر در سراسر کشور ظاهر می شود. همسر سید، که با کار در فاحشه خانه خانواده خود را آبروریزی کرد، باید مجازات اعدام شود. سید می‌گوید «او تسلیم شیطان شد»، اما پدرش یک قدم جلوتر می‌رود و می‌گوید «او شیطان است».  همسر سید هشت ماه است که در اصطبل خانه خانواده‌اش حبس شده است، در حالی که پاهایش بسته است و هنوز حلقه ازدواجشان را به دست دارد. سیّد نسبت به او هم دلسوزی می‌کند و هم نفرت می‌کند، می‌گوید: «به تو دست نمی زنم. خداوند تو را مجازات خواهد کرد.» آنها در یک سپیده دم برفی و سرد حرکت می‌کنند، اما زینه، همسر سید هیچ لباس گرمی نمی‌پوشد. این جاده از میان کوه‌های برفی گسترده می‌تواند به عنوان سیگنالی برای تهدید و مرگ خوانده شود. او یخ می‌زند و سید وقتی دیگر نمی تواند راه برود او را حمل می کند.  در حالی که قدرتش را از دست می دهد، طلب بخشش می‌کند: «خیلی متاسفم. مرا ببخش. من سگ وفادار تو خواهم بود». کمک او خیلی دیر می‌رسد و او تا حد مرگ یخ می‌زند. این صحنه منعکس کننده سفر بیرونی سید به سمت همسرش است، جایی که اسب او به دلیل سرما دیگر نمی توانست راه برود و سید برای رهایی از درد، اسب را کشت. سید دست و پایش را در شکم اسب گرم کرده بود، اما این صحنه در نسخه اصلی استفاده نشده بود. این صحنه برای بازیگر سید بسیار آسیب زا بود و داستان را تاریک تر کرد، بنابراین گونی نمی‌خواست از آن استفاده کند. این صحنه در نسخه جدید یول استفاده شده است و تراژدی را افزایش می دهد، اگرچه برای درک بهتر شرایط لازم نبود.

زندان همه جا حاضر

کنترل در Yol بسیار وجود دارد زیرا شخصیت ها دائماً مشاهده می شوند. گونی توضیح می‌دهد که مبارزه برای آزادی در حال ظهور است، «دیوارهای دنیای زندان غیرنظامی او از سنگ ساخته نشده‌اند، بلکه با سنت‌های چسبیده و اخلاق ریاکارانه سنگفرش شده‌اند». YOL در تعریف «سینمای زندان» نمونه‌ای از یک فیلم کُردی است. کنترل درون فیلم این را القا می کند که حبس خارج از زندان نیز وجود دارد. این کنترل از جامعه و اقتدار ناشی می شود، بنابراین زندان در همه جا حاضر است. شیوه کار مقامات تقریباً مستند نشان داده می‌شود، زیرا اکثر سربازان فیلم، نظامیان واقعی هستند. ارتش به گونی کمک کرد تا با موفقیت مجوز مرخصی موقت را نشان دهد. این نشان می‌دهد که مقامات ترکیه با اشاره به پ ک ک، اقدامات وحشیانه در مرز سوریه را عادی کرده‌اند. آنها فکر نمی‌کردند این فیلم تأثیر منفی بین المللی داشته باشد. گونی متفاوت فکر کرد و آنها را در پیام منفی سرکوب افشا کرد. در ابتدا و انتهای فیلم صدای خارج از صفحه بلندگوهای زندان با دوبله گونی درباره عواقب عدم اطاعت و عدم بازگشت به زندان هشدار می دهد. پس از خروج، زندانیان به زودی تحت کنترل های نظامی قرار می گیرند که به طور مکرر در طول فیلم تکرار می‌شود. وقتی ارتش به سید دستور می.دهد که داخل بماند، آنها می‌گویند که او نباید در مقابل دستورات نظامی مقاومت کند این صحنه در نسخه 2017 استفاده نشده است. برخی دیگر از ارجاعات مخالف نظامی نیز پاک شده اند. به این ترتیب ترکیه به اندازه نسخه اصلی مورد انتقاد قرار نمی گیرد. نیروهای نظامی عموماً به عنوان بوروکرات‌های منطقی معرفی می‌شوند، اما در مرز سوریه وحشیگری آنها نشان داده می‌شود. عمر و یوسف با سرکوب مستقیم دولت روبرو شدند و آزادی آنها را محدود کردند: عمر در مرز سوریه، یوسف در کنترل کارت شناسایی.

یوسف مجوز مرخصی خود را از دست داد و دستگیر شد. پرنده کوچک خود را در قفس به همراه زندان خود مولود داد تا به همسرش بدهد بی‌خبر از اینکه همسرش در سانحه تصادفی مرده است. پرنده در قفس با پرندگانی که آزادانه پرواز می کنند در تضاد است، درست مانند زندانیان که می.خواهند آزاد باشند. اما در خارج از زندان، شخصیت‌ها هنوز زندانی خودشان هستند، ناموس، سنت‌ها، سرنوشتشان... مثلاً مولود برای نامزدش قوانینی تعیین می‌کند. او به نامزدش می‌گوید که وقتی ازدواج کرد، از او اطاعت خواهد کرد. اگر بگویم چیزی سیاه است، سیاه است. من تصمیم می‌گیرم که چه بپوشی یا چه کار کنی.» به نظر می‌رسد نامزدش از سخنان محکم او خوشحال است. در این میان، دو ملازم با چادر سیاه به دنبال آنها می‌آیند که مولود را آزار می‌دهد. او نمی‌خواهد کسی در کار او دخالت کند. او کنترل همسرش را می‌خواهد، اما در تضاد، می خواهد خودش آزاد باشد.

شخصیت‌های دیگر با محدودیت‌های اجتماعی، فرهنگی و سنتی روبرو می‌شوند که می‌تواند با مذهب نیز مرتبط باشد، زیرا گونی گفته است که او هرگز به خدا اعتقاد ندارد. در Yol بسیاری از زنان با حجاب، مردان با تقیه و مسلمانان در حال وضو قبل از رفتن به مسجد هستند. شخصیت‌ها از خدا کمک می‌خواهند و می‌گویند که خدا شاهد آنهاست. آنها مشکلاتشان را مدیون خودشان و سنت هایشان هستند. همچنین نمادهای دیگری از امید مانند گل، نامه، پرندگان در حال پرواز و اسب وجود دارد. این فیلم با سنت‌هایی مانند نوشیدن چای و سیگار، کلیشه‌هایی را در مورد جامعه ترکیه حفظ می‌کند. حتی کودکانی هستند که در حال تقلید از بزرگسالان سیگار می‌کشند و می‌خندند. هیچ نظر انتقادی در این مورد نوشته نشده است. در بافت ترکی آن در دهه 1980، کودکان سیگاری احتمالاً مشکلی نداشتند. اما تا به امروز، هیچ بحثی در مورد فرزندپروری بد وجود نداشته است، زیرا هیچ منتقد نسخه 2017 این را نقل نکرد، هیچ منتقدی واکنش محمت و همسرش را در توالت قطار تحلیل نکرد، سعی می‌کنند آنها را بزنند و فریاد می‌زنند: "چه موجودات بی شرمی... آنها حیوانات بی شرمی هستند." موضوع جدید اعتیاد به الکل و قمار، فرار سلیمان از جامعه کنترل کننده در نسخه 2017 نیز مورد بحث قرار نگرفته است. شاید اضافه شدن کاراکتر سلیمان تنها تفاوت آن با فیلم اصلی است، به این معنی که این نسخه جدید مورد نیاز نیست.

نتیجه

نسخه های مختلف فیلم Yol با محوریت کمی متفاوت به مسائل اجتماعی و سیاسی در بافت کُردی و ترکی مربوط میشود. این با نگاهی به تولید، متن و تحلیل نسخه‌های مختلف توضیح داده شد. تنها یک نتیجه گیری ممکن از این تحلیل وجود ندارد. داستان پیچیده یول به ما توضیح می‌دهد که کُردها در ترکیه به حاشیه رانده شده‌اند، اما صدا و دیده شدن آنها از طریق فیلم افزایش می‌یابد. تاریخچه مهاجرت دسته جمعی و کودتاهای نظامی تأثیر زیادی بر مسئله کُردهای ترکیه دارد. کُردها برای به رسمیت شناختن مبارزه می‌کنند، زیرا با مشکلاتی در سطح زبان، قومیت، اعتقاد و فرهنگ مواجه هستند. با توجه به سینما، گونی نقش بزرگی برای کُردها داشت. او قبل از اینکه کارگردان شود یک بازیگر مشهور بود. او در فیلم‌هایش بر حاشیه‌نشینی افرادی که در بعد اجتماعی، ملی و جنسی ضعیف‌تر هستند، می‌پردازد. بنابراین او به ترتیب داستان هایی درباره فقرا، کردها و زنان نوشت. یول (1982) در زمان کودتای نظامی دهه 1980 می‌گذرد، این فیلم عمدتاً در ترکیه تولید می‌شود و شریف گورن به عنوان کارگردان در صحنه فیلمبرداری، در حالی که گونی در زندان بود. پس تولید، پس از فرار گونی به فرانسه انجام شد. نسخه اول به جای شش شخصیت که در ابتدا برنامه ریزی شده بود، از پنج شخصیت پیروی می‌کرد، زیرا رهبر جشنواره کن فکر می کرد که روایت بسیار مبهم است. مخالفان رژیم ترکیه از طرفداران پر و پا قرص این فیلم بوده‌اند، اما خود فیلم در ترکیه ممنوع بود. در سال 1993 یک نسخه سانسور شده در ترکیه تصویب شد.  مقامات، از جمله، درج «کردستان» را ممنوع کردند. این نسخه برخی از ارجاعات سیاسی خود را از دست داد، اما از نظر احساسی قانع کننده باقی ماند. به دلیل کمبود وقت و پول در سال 1982، گونی فیلم را با شخصیت ششم آن ویرایش نکرد، اما در سال 2017، یک "نسخه کامل" (The Full Version) منتشر شد.

نسخه Yol - The Full Version که بر اساس فیلنامه اصلی تدوین شده با استقبال ضعیفی مواجه شد. زیرا سانسورهایی مانند تصویر حذف شده "Kürdistan" را پذیرفت گرچه دوباره عنوان کردستان در جای جای فیلم استفاده شد. "ترمیم" Yol اصلی بی احترامی نسبت به گونی خواهد بود. همچنین مشکوک به نظر می رسد که تغییر کرده است. برعکس، جشنواره کن از این نسخه بسیار خوشحال شد. آنها تاکید کردند که نسخه با شخصیت ششم تکمیل شده است و صدا اصلاح شده است. در این فیلم جاده‌ای شخصیت‌ها به دنبال آزادی جسمی و روحی هستند. YOL دارای سه موضوع اصلی است، یعنی مسئله کُرد در ترکیه، نمایندگی زنان و زندان همه جا. گونی فیلم خود را به وضوح از طریق پیام های مقاومت کُردها و با نشان دادن سرکوب آن سیاسی کرد. زنان نیز در یک جامعه فئودالی سرکوب می‌شوند. YOL روی مردان تمرکز می‌کند تا نشان دهد که زنانشان چگونه رنج می‌برند، شخصیت اضافه شده در Yol - The Full Version نمونه خوبی از این موضوع است. بارزترین موضوع زندان همه جا حاضر است، هم جامعه و هم اقتدار کنترل را اعمال می کنند.  شخصیت‌ها همچنین زندانی جامعه و سنت های محافظه کار خود هستند. این مقاله شروع خوبی برای تحقیق و تحلیل بیشتر در مورد مسئله کُرد ترکیه است. یک پروژه بزرگتر می تواند شامل تجزیه و تحلیل زبان کردی باشد. موضوع کُردهای ترکیه هنوز یک موضوع داغ است و داستان یول همچنان جاری است.

هردو نسخه‌ی The Creator's Cut (1982) و The Full Version (2017) را می‌توانید از کانال تلگرام آرشیو سینما کُردی، KurdishArchive@ تماشا کنید.

این نقد و مقاله به روح آزادِ ییلماز گونی "پادشاده زشت" تقدیم می‌شود.

آرمین محمدی