خداحافظ سید
سروش افخمی
پرتوی آفتاب روی زمین افتاده بود. هفت نفری دور تا دور اتاق نشسته بودیم. اتاق بزرگی بود. دور تا دور صندلی چیده بودند و دیوارها با تابلو‌های خطاطی، نقاشی و تابلو فرش تزیین شده بود. یک نگاه‌مان به هم و یک نگاه به دست‌نوشته‌هامان بود. آمده بودیم که بی‌تعارف شکایت کنیم، حرف جدید بزنیم. سخن نو بشنویم و راهی باز کنیم.
سومین بارم بود که اینجا می‌آمدم. هربار با امید بسیار و شوق وصف‌ناپذیر این سربالایی را طی کرده بودم. دو بار قبلی تعدادمان بیشتر بود و حرف زدن خودمانی سخت‌تر. اما این بار باید چیزی فرق می‌کرد. این بار باید راهی ساخته می‌شد. این بار باید حرفی زده می‌شد.
در باز شد. خوش‌قامت بود. چهره‌ی تابنده‌ای داشت و ریشی به قاعده. به خودش رسیده بود و عطر زده بود. لباسش همان‌طور که میگفتند بود؛ شکلاتی. چهره‌اش همان دلگرمی‌ای که میگفتند داشت؛ خندان.
سید محمد آمد و کنار من‌نشست. سری به نشانه احوال‌پرسی به تک‌تک ما تکان داد. درست میگفتند. چهره مهربانی داشت. شاید نیش حملات‌مان را می‌گرفت. اما فرصت تردید نبود. همگی صحبت کردیم. من خودم را آماده کرده بودم که تعارف نکنم. از خراب کردن روحانی، از ترس اصلاحات، از حصر بی‌بازگشت، از استبداد بی‌لجام، از فساد اطرافیانِ اصلاح‌طلب و از بی عملی خودش گفتم. سرِ آخر با جمله‌ای تمام کردم: «من اصلاح‌طلبی را دوست دارم، اما اصلاح‌طلبان را نه». خندید. گفت: «پس من هم اصلاح‌طلب نیستم». صحبت‌هایش را شروع کرد. ناامید شدیم. دوباره حرفهای تکراری: بله! اصلاحات حرکتی‌ست که از امیرکبیر شروع شده، به مشروطه رسیده، با مصدق ادامه یافته و به انقلاب ختم شده. بله! اصلاحات یعنی جنبش گام به گام. بله! ما راضی به خشونت نیستیم. ای بابا! سید فقط من یکی این حرفهای نیم‌بند را بارها خصوصی و عمومی از شما شنیده‌ام. سید جان! شما حداقل ۲۰ سال وقت داشتی بفهمی چه میخواهی؟ چه هستی؟ چه را میخواهی اصلاح کنی؟ اصلا مشکل‌ات ساختار است یا فرد؟ آدم عوض بشود، تغییر همه‌گیر می‌شود؟ سید در مقابل حرکت آشکار بخش پنهان، نیروهای امنیتی-نظامی، توقیف مطبوعات، دستگیری تقریبا هرچه آدم‌آزاده در این کشور، فساد سیستمی هفت سر، چه کار موثری انجام دادی؟ سید، وعده اصلاح سیاسی دادی، سید وعده کردی لوایحت تصویب نشود، استعفا می‌دهی. چه کردی؟ سید در مقابل رد صلاحیت گسترده مجلس ششمی‌ها و تحصن‌شان چه کردی؟ سید کی ایستادی؟
سید تو هم مسئولی. شاید با اغماض بگوییم، تقصیر نداشتی، که داشتی، ولی قصور کردی. سید اصول تو چیست؟ زمان ایستادن برای تو کی می‌رسد؟
گفته بودی محافظه‌کاری هستی از نوع یزدی‌اش! سلمنا! پس در سیاست چه می‌کنی؟ سیاست اصول دارد. مقاومت دارد. ایستادگی دارد. بله مذاکره و کرنش هم دارد! اما گویا تو تنها سر خم کردن را فهمیدی. سید جان! سیاست‌ورزی دراز کردن کاسه گدایی به سمت قدرت نیست! سید اصلاح مملکت، گداپروری قدرت نیست! سید تو از ماندلا می‌گویی، ماندلا چه کرد؟ ماندلا اصول نداشت؟ ماندلا هزینه نداد؟ ماندلا ۲۷ سال زندان رفت، ماندلا هرچیز را آزمود! ماندلا گدایی نمی‌کرد!
سید گفته بودی دوست نداری خون از دماغ کسی بیاید. احسنت! ولی آیا نیامد؟ آیا هربار که عقب کشیدی، یا عقب ماندی، یا عقب بودی، کسی نمرد؟ حکومت عقب رفت؟ گونه‌ات را بوسیدند و چشم گفتند؟ سید! بخدا فقط جلوتر آمدند! هربار گستاخ‌تر و جسورتر شدند، تلفات بیشتر شد و تو باز تکان نخوردی. نکند تو هم مشمول افتادن پرده بر گوش و چشم شدی؟ سید نکند تو هم دیوار شدی؟
سید! آیا هنوز میبینی؟ میشنوی؟ میفهمی؟ مرگ چند صد نفر بیگناه هم خونت را به جوش نیاورد؟ خون از مغز جوانان این کشور جاری شد، چه شدی سید؟
سید! تو گفتی مرد انتخاباتی و موسوی مرد فردای انتخابات! حالا کدام انتخابات را می‌گویی؟ انتخاباتی که ۱۳۰ نفر بی‌عرضه، فسادزده، رانت‌خوار ، کور و کر وشکم بر آمده را روانه مجلس کردی؟ یا حسن روحانی را... یادم آمد سید! آن روز گفتی: «روحانی خوب عمل نکرده، روحانی رفیق ماست، اما و خودمانیم چاره‌ای جز رآی ندادن به او نداریم». باشد. تو درست گفتی. تَکرار کردی. گزینه‌ای نبود ولی حالا چرا ساکتی؟! چرا صدایت درنمی‌آید؟! گلویت خشکیده؟ اصلا زنده‌ای سید؟! این «آقا» روی احمدی‌نژاد را هم سفید کرده! می‌کشد و می‌خندد! ضحاکِ بی...
آقای خاتمی! چه کسی تو را خاتمی کرد؟ یادت هست از دست هاشمی قهر کردی و از ارشاد رفتی به کتابخانه ملی تا به قول خودت روشنفکر بمانی؟ کی سراغ تو آمد؟ یادت هست بیرون‌شان کردی؟ سید همه برای تو هزینه کردند: دانشجویان، روشنفکران، دانشمندان، روحانیان، معلمان، کارگران و بزرگتر از همه‌شان، «مردم»! چه کسی تو را خاتمی کرد؟ همین «مردم» آقا سد ممد! مگر تو خودت «خاتمی» شدی؟ مگر نمی‌دانستی رییس‌جمهور شدن در این کشور هزینه می‌طلبد؟ مگر تاریخ نخوانده بودی؟ میرزا تقی خان را که خوب میشناسی! مصدق را که خوانده‌ای! بازرگان را که دیده‌ای (و چه ظلمی به او کردی؟) مگر دست خودت بود که نخواهی هزینه دهی؟ پس چرا آمدی؟ «مجبور»ت کردند؟ کی؟ مگر می‌شود آدم را مجبور بکنند «رییس‌جمهور» شود؟! بگذار بخندیم سید! تو را به خدا توجیه بهتری کن! ما را چه فرض کرده‌ای؟ سید ما که «بسیجی» نیستیم! تو که ولی ما نیستی و نبودی (وای از کسانی که برای‌شان بودی)؛ ما با تو عهد اخوت نبسته بودیم، تو در نهایت «سیاست‌مداری». نه پیغمبری، نه معصومی، نه ولی و نه حتی پدر ما!
آقای خاتمی! ۸۸ را یادت می‌آید؟ جان کندند و جان کندیم تا بیایی. گفتی موسوی بیاید من می‌روم (خودمانیم، میخواستی بیاید و بروی دنبال کار خودت). موسوی آمد. تو کنار رفتی. به اعتبار تو، همه پشت‌اش صف کشیدند. موسوی از تو جلوتر رفت. ایستاد. تو باز رفتی! عقب ماندی! طرفدارانت به خاطر ماندن پشت کسی که تو توصیه‌اش کرده بودی، کشته شدند. کتک خوردند. زندان رفتند و زندگی‌شان سوخت! اما تو به امید آینده، یواشکی در دماوند رای دادی. بعدا گفتند میخواستی امکان ۹۲ را باز نگه داری! تحلیل‌های پهلوان‌های شنبه! باشد. چه شد؟ بازهم منتظر ۱۴۰۰ هستی؟ سید! خودمانیم. بعد از هاشمی، دقیقا چه کردی؟ حتی برای خود و جریان‌ات چه بار آوردی؟ این بار فرق دارد. سید! ۴۰۰ نفر به خون غلتیده شوخی نیست. اگر بار قبل از تو گذشتند و جلو زدند، این بار سیل تو را خواهد برد! خون بیگناه شوخی نیست!
آقای خاتمی! گفتی دموکراسی، گفتی شورا! باشد «نگذاشتند» در قدرت آن را پیاده کنی، اما شورای عالی سیاست‌گذاری‌ات چه؟ روی که سرمایه‌گذاری کردی؟ روی بی‌بته‌های عارفی یا رانت‌خوارانِ لابی‌باز کارگزاران یا رفیق‌بازانِ اتحاد؟ سید خودت ساختار و مکانیسم این جرثومه فساد را بهتر می‌دانی! دعواهای پوچ بچه‌گانه شبه‌ِ قدرت‌خواهانه، بزن‌بزن‌های بی‌فایده و لجن‌پراکنی و آبروبَری، بی‌برنامگی و بی‌حاصلی! راستی برآیندش چه بود؟ این بار چه کسی «نگذاشت»؟ سید تو دنبال ساختاری. کدام ساختار؟ این فساد است و فساد!
بستن لیست و «تَکرار» کردنت را چه بگویم؟ سید جان! منِ دانشجو فهمیدم که عده‌ای برای بودن در لیست «امید»ت پول! دادند، تو نفهمیدی؟ وای اگر نفهمیدی! اگر فهمیدی و سکوت کردی، فقط ناآگاه نبودی، دروغ‌گو بودی! ما را از دروغ باز‌می‌داشتی. دعوت به شفافیت می‌کردی. چه کردی؟ می‌گویی رهبر جریان نیستی، مسئولیت تو نبود؟ سید، «جاخالی» دادن بس است!
سال‌هاست کسان مختلف از تو گذشته‌اند. ما شاید دیر فهمیدیم، ولی خوب فهمیدیم. سید خیلی صبر کردیم! خیلی تحمل کردیم! حتی بعضی‌مان بارها «ماله»ات را کشیدیم، وای بر ما! وای بر من! خفه شدیم. گفتیم تو حتما چیزی می‌دانی! ولی هر بار دیدیم اعتنایی به تو نکردند. به بیمارستان برای ملاقات راهت ندادند. حتی «ممنوع العقد»ت کردند! «رفیق»ات هم که بد خراب کرد، بد! ولی تو چه کردی؟ یک نقدِ جان‌دار هم به او نکردی؟ به بهانه حفظ اتحاد؟! کدام اتحاد؟! سید تو را نردبان کردند! استفاده‌ات کردند. خرج‌ات کردند! نمیدانی؟ نفهمیدی؟ کی میفهمی؟ سید! سید دوست‌ات داشتیم. اما الان نه. پشیمانیم.
سیاست همین است! سخت است بگویم، ولی تمام شدی! خداحافظ سید...
ما ز یاران چشم یاری داشتیم، خود غلط بود آن چه ما پنداشتیم.
سروش افخمی
فعال سابق دانشجویی
اصلاح‌طلب