🧵 Twitter Thread

بالاخره ایروان و باکو با وساطت ترامپ‌ برای حل مساله دیرپای کریدور زنگه زور به توافق رسیدند؛ چند نکته در مورد این رویداد:
۱. همانطور که در اکتبر ۲۰۲۲ عرض شد، این معضل در نهایت به شکل سیاسی و نه نظامی حل و فصل شد. این رویداد در امتداد همان "نظم نوینی" است که از گذار سریع جهان از تک قطبی به چند قطبی در حال شکل گیری است و اقتضای این نظم نوین، حضور پررنگ امنیتی و اقتصادی ائتلاف ترکیه، اسرائیل، اروپا و آمریکا در قفقاز جنوبی و آسیای میانه جهت مهار چین، روسیه و ایران است./۱

۲. شواهد و قرائن بخوبی موید آن است که برای این پروژه مهم، محور ترکی-اسراییلی دهه ها رایزنی و لابیگری در دالانهای قدرت در واشنگتن انجام داده و تهران و مسکو هر یک به دلایلی، نظاره گر منفعل پیشرفت این پروژه بوده اند، پروژه ای که ریشه های آن در دهه های/۲

پیشین است و مقدمات آن در دهه های پایانی قرن نوزدهم فراهم شده است، امری که در ارتباط قوی آمینیوس وامبری (تئوریسن پانتورانیسم) و هرتزل (پدر صهیونیسم سیاسی) میتوان آنرا بخوبی درک کرد. بریتانیا پیش از فروپاشی عثمانی، هم برای خاورمیانه و هم برای آسیای میانه/۳

و قفقاز جنوبی برنامه داشته و رویداد اخیر به نوعی امتداد همان رویکرد سایس پیکو به ورای خاورمیانه است.
۳. این سیاست در دوران جنگ سرد هم ادامه یافت و یکی از دلایل عضویت ترکیه در ناتو در ۱۹۵۲، پیگیری نفوذ غرب از طریق ترکیه در قفقاز و آسیای میانه بوده است./۳

۴. همانطور که بارها گفته شد، جنگ اوکراین تله ای بود که با استهلاک توان روسیه مقدمات افول نفوذ روسیه در آسیای میانه و قفقاز را فراهم کرد؛ روسیه پس از درک افول خود، تصور کرد که با امتیاز به محور ترکی میتواند به یک راه حل میانه و پایدار در قفقاز دست یابد/۵

اما شرایط و وقایع به تدریج نشان داد که اینگونه نیست. ایالات متحده و اروپا در قالب طرح PGI کشورهای C5 را به خود نزدیک کردند و در قفقاز نیز پس از سقوط آرتساخ در ۲۰۲۳، آمریکا آخرین میخ بر نفوذ روسیه در قفقار را کوبید و اکنون روسها با قفقازی مواجهند که کاملا/۶

در مدار غرب قرار گرفته و سیاست «استخوان لای زخم» مسکو در پرونده اختلافات ارضی باکو- در ایروان در سایه جنگ بزرگ پکن-واشنگتن و البته جنگ اوکراین رنگ باخته است. بالا رفتن سطح تنش میان باکو و مسکو، در ماههای اخیر موید آن است که مسکو از روند تحولات در این منطقه ناراضی است و البته کار زیادی از دستش برنمی آید، چون به شدت درگیر جنگ اوکراین و حل و فصل مسائل خود با ناتو و ایالات متحده است./۷

۵. موضوع مهم دیگری که باید به آن توجه کرد، مقش مهم امارات در این مساله است. پیش از این نشان دادیم که نقش امارات در پیش برد دستور کار کوریدور میانی بسیار جدی است و امارات از یک طرف با محور ترکی و از طرف دیگر با روسها و کشورهای حوزه CIS ارتباطات عمیقی/۸

برقرار کرده و به اصلی ترین هاب پولشویی برای اولیگارشی روسیه و کشورهای CIS مبدل شده، و به همان نسبت نفوذ سیاسی خود را در سیاست این کشورها گسترش داده است (بلایی که سر تهران نیز آورده است). در تجربه سقوط اسد نشان دادیم که روسها چگونه در قالب یک معامله کلان/۹

و با یک سیاست چماق و هویج به ناچار با سقوط اسد همراهی کردند. روسها از یک طرف خود در معرض فروپاشی شبکه گسترده پولشویی خود میدیدند (توجه کنید به عملیات Destabilize در میانه عملیات اسقاط اسد در سوریه) و از طرف دیگر پیشنهادهایی برای حفظ جایگاه خود در سوریه/۱۰

آینده و تقویت قراردادهای نفتی خود با هند و البته با وساطت مالی اماراتیها داشتند. این مساله در قرارداد بزرگ روس نفت با هندیها پس از سقوط اسد نمود داشت. شواهد نشان میدهد که در رویداد اخیر، باز هم روسها در برابر یک سیاست چماق و هویج قرار گرفته اند تا بازی/۱۱

ترامپ در قفقاز را خراب نکند؛ سفر مهم و اخیر بن زاید به مسکو را (دقیقا همزمان با تحولات قفقاز) در این جهت ارزیابی میکنم. بین الهلالین باید گفت که اصولا دیدارهای پوتین و بن زاید، دیدارهایی «سمی» هستند و هر زمان که ایندو دیدار میکنند باید منتظر یک ضربه به/۱۲

منافع ملی ایران باشیم. ملاقات ایندو در ماه دسامبر ۲۰۲۳ مقدمات تصعید تنش توسط اسراییل در سوریه و ترور سید رضی موسوی و چرخش معادلات به ضرر محور مقاومت را فراهم کرد. همچنین وملاقات دیگر ایندو قبل از سقوط اسد بسیار قابل توجه بود/۱۳

در آن مقطع زمانی و حدود ۳۵ روز پیش از سقوط اسد در مورد تبعات دیدار پوتین و بن زاید بر سوریه هشدار دادم. پس از سقوط اسد مشخص شد که مسکو و ابوظبی از طریق احمد العوده به نوعی درگیر براندازی اسد بوده و کمابیش در این مساله نقشهایی ایفا کرده‌اند./۱۴

این مساله مفصلا در بررسی نقش احمد العوده (که به عنوان عامل مسکو و امارات در سوریه شناخته میشد) در فتح دمشق و تحویل آن به جولانی و ارتباط وی از طریق برادر زنش خالد المحامید و محمد دحلان به محمد بن زاید، مورد بررسی قرار گرفت./۱۵

۶. تهدیدات اخیر ترامپ ناظر به اعمال تعرفه به کشورهای خریدار نفت روسیه خصوصا هند در آستانه معامله اوکراین هم در این جهت قابل ارزیابی است. مسلما اولویت اول روسیه در درجه اول حل و فصل مساله اوکراین است و مسکو چاره ای ندارد جز اینکه بقیه مسائل را در حاشیه قرار دهد. پوتین میداند که دست ترامپ برای بهم ریختم بازار نفت چندان باز نیست و بازار نفت هنوز تهدید ترامپ را جدی نگرفته و برنت حدود ۶۵ دلار است. با وجود این نمیخواهد بازار نفت هند را برای یک پرونده حاشیه ای دچار ریسک کند و ترجیح میدهد انرژی خود را بر اوکراین متمرکز کند. بنابراین رفتار مسکو در پرونده قفقاز با چماق ترامپ و هویجهایی که ابوظبی احتمالا روی میز پوتین گذاشته چندان غیر طبیعی نیست. مسکو همانطور که ناگزیر و از روی ناچاری با آمریکا در سوریه بشکل محدود همکاری کرد، در قفقاز نیز چنین کرد، اگرچه هردوی اینها را با اکراه انجام داد./۱۶

۷. در این میان به نظر میرسد پکن همان موضع آهسته، پیوسته و محافظه کار مرسوم خود را مد نظر دارد و این در حالیست که مداخلات غرب در قفقاز و آسیای میانه دارای شکلی ژئوپولتیک و تهاجمی است و پروژه جهان ترک عاقبت دامان چین در سین کیانگ را خواهد سوزاند./۱۷

۸. در آخر در مورد ایران باید گفت که متاسفانه تهران نه در مورد قفقاز و نه در مورد آسیای میانه فاقد هرگونه طرح ایجابی است؛ و نتوانسته در مورد این مناطق حساس با ذی نفعان اصلی کوریدور میانی خصوصا پکن به یک همداستانی استراتژیک برسد؛ اصولا مساله آسیای میانه/۱۸

و موضوع فارسی زبانان این منطقه در استراتژی بزرگ ایران جایگاه رفیعی ندارد همانطور که موضوع شیعیان آذربایجان و اقلیتهای قومی آن هیچ جایگاه مشخصی نداشت. اصولا در ایران درک درستی نسبت به نحوه استفاده از ظرفیتهای تمدنی ایران در آسیای میانه و قفقاز وجود ندارد/۱۹

متاسفانه این گیجی راهبردی ریشه ای طولانی دارد و اعطای بخشی از خاک ایران به ترکیه جهت اتصال ترکیه به نخجوان در زمان رضا شاه پهلوی (که به انگشت آتاتورک معروف شد) نشانگر این امر است که ایران همواره در «بازی بزرگ» ابرقدرتها کنشگری منفعل بوده و همواره در سیاستهای همسایگی درک درستی از جایگاه مهم ژئوپولتیک خود نداشته است. در یک جمع بندی، آنچه اخیرا رخ داد ماحصل طرحی مفصل و یک قرنی برای قفقاز و آسیای میانه است که تهران چه در زمان شاهشنشاهی و چه در زمان جمهوری اسلامی درک درستی از آن نداشته و هرگز برای طرحی ایجابی نداشته است./پایان