Taqdim Etishning Noyob Usullari

- Penny Caldwell

Farzandlarim kichkina bo‘lgan paytlarda, haftasiga taxminan ikki soat vaqtimni maktabda o‘qishda qiynalayotgan bolalar bilan birma-bir shug‘ullanishga bag‘ishlaganman. Men kabi ko‘ngillilar uchun mukofot — bolalarning sahifadagi so‘zlarni asta-sekin tushunib, o‘zlariga bo‘lgan ishonch va quvonchlarini ko‘rish edi.

Xayriya tashkilotlari uchun esa, boshqalarga yordam berishdan olinadigan ma’naviy quvonch butun dunyo bo‘ylab umumiydir. “World Giving Index” (Butunjahon Xayriya Indeksi) ma’lumotlariga ko‘ra, kattalarning deyarli to‘rtdan biri ko‘ngillilik faoliyatida qatnashadi va taxminan 35 foizi xayriya tashkilotlariga pul xayr qiladi. Ma’lumotlar 119 ta mamlakatni o‘z ichiga oladi. Hisobotga ko‘ra, 2021-yildan buyon eng boy mamlakatlarda xayriya qilish darajasi ortgan.

Bu yaxshi yangilik, chunki bugungi kundagi yashash xarajatlari qimmatlashgan davrda xayriya tashkilotlariga bo‘lgan talab har qachongidan ham ortib bormoqda. Mana odamlar yordam berayotgan innovatsion usullar:

RICE BUCKET CHALLENGE, HINDISTON

“Ice Bucket Challenge”ni eshitganmisiz? AQShda boshlangan bu ijtimoiy tashabbus ALS (Lou Gehrig kasalligi) bo‘yicha tadqiqotlar uchun 117 million AQSh dollari (178 million Avstraliya dollari) mablag‘ to‘pladi. Keyin u butun dunyoga tarqaldi. Qoidaga ko‘ra, odam o‘zini muzdek suvli chelak bilan ho‘llab video oladi va yana uch kishini ham shunday qilishga chaqiradi. Ba’zi variantlarda esa, agar kimdir bu sinovni bajarmasa, 100 dollar xayriya qilishi kerak bo‘lgan.

“Bu ALS haqida xabardorlikni oshirish va mablag‘ yig‘ishning zo‘r usuli deb o‘yladim,” — deya eslaydi Hindistonning Haydarobod shahridan jurnalist Manju Kalanidhi. Lekin uning mamlakatida bu mantiqqa to‘g‘ri kelmasdi, chunki suv hatto yaxshi maqsadlar uchun ham behuda sarflanishi mumkin emas. Keyin 2014-yilda unga fikr keldi: “Nega uni guruch chelagi sinoviga aylantirib, ochlikka qarshi kurashmaslik kerak?”

“Men muhtoj odamga bir chelak guruch berdim va suratga oldim. Uni Facebook’da joyladim va: ‘Bu Rice Bucket Challenge. Siz ham qilmaysizmi?’ deb yozdim.” Ishtirokchilar bir chelak guruchni muhtoj odam yoki oilaga berishadi — yo‘q, uni to‘kib tashlamaydilar — keyin suratga olib, ijtimoiy tarmoqlarga joylashadi va boshqalarni ham shunday qilishga undashadi. Yoki odamlar maxsus sayt orqali xayriya qilishi mumkin.

“Menda katta ko‘ngillilar jamoasi yo‘q, lekin menda xayriyalar bor va ovqatga muhtoj odamlar ham bor. Men ularni birlashtirdim.” Hozirgacha Kalanidhining aytishicha, Rice Bucket Challenge millionlab rupiy yig‘ib, taxminan 35 tonna guruch tarqatgan.

DOGSELFIE, ANGLIYA

Buyuk Britaniyada ijtimoiy tarmoqlar orqali yana bir xayriya tashabbusi muvaffaqiyat qozondi. Odamlar o‘z itlari bilan suratga tushib, Manchester & Cheshire Dogs Home boshpanasini qo‘llab-quvvatladilar. Chunki bu yerda yong‘in sodir bo‘lib, 60 ta it nobud bo‘lgan edi. Tashabbus odamlarni boshpanaga xayriya qilishga undadi va natijada taxminan 3,3 million Avstraliya dollari yig‘ildi.

FOOD ANGEL, GONKONG

Oziq-ovqat yetishmovchiligi dunyo bo‘ylab oilalar uchun katta muammo bo‘lib qolmoqda. Gonkongda “Food Angel” dasturi ortiqcha ovqatlarni yig‘ib oladi. Har hafta supermarketlar, restoranlar va shaxslar tashlab yuborishi mumkin bo‘lgan 45 tonna oziq-ovqat yig‘iladi. Bunga meva, sabzavot va boshqa tez buziladigan mahsulotlar ham kiradi. Natijasi juda katta: ko‘ngillilar kuniga taxminan 20 mingta ovqat tayyorlab tarqatadilar va yana 11 mingdan ortiq oziq-ovqat paketi ulashadilar.

DONATION FENCE, GERMANIYA

So‘nggi olti yil davomida “Hamburger Gabenzaun e.V.” (Gamburg Xayriya Panjarasi) nomli nodavlat tashkiloti shahardagi markaziy vokzal yaqinida joylashgan panjaraga mahalliy aholiga oziq-ovqat, kiyim-kechak, gigiyena vositalari va boshqa kerakli buyumlar solingan paketlarni osib qo‘yishni tavsiya qilib kelmoqda. Qurilish ishlari sabab panjaraning joyi o‘zgartirilishi kerak bo‘lsa-da, tashabbus davom etadi.

FRIGOS SOLIDAIRES, FRANSIYA

Tasavvur qiling, muhtoj odamlar oziq-ovqatni hech kimga aytmasdan va o‘z sha’nini saqlagan holda olishlari mumkin. “Frigos Solidaires” (“Hamjihatlik sovutgichlari”) aynan shunday maqsadda Parijdagi yosh restoran egasi Dounia Mebtoul tomonidan boshlangan. Bugungi kunda Fransiya bo‘ylab 130 ta sovutgich o‘rnatilgan bo‘lib, ular maktablar va do‘konlar yonida turibdi va ochlarga bepul ovqat beradi.

Shunga o‘xshash dastur Shvetsiyada ham bor. “Solikyl” nomli oziq-ovqatni qutqarish tashkiloti do‘konlar, mehmonxonalar, restoranlar va shaxslarga ovqatni tashlab yubormasdan xayriya qilishni taklif qiladi.

AYOLLAR UCHUN MOBIL DUSH, GERMANIYA

Yordamni kerakli joyga olib borish ham muvaffaqiyat kalitidir. Berlin shahridagi “Sozialdienst Katholischer Frauen e.V.” (Katolik Ayollar Ijtimoiy Xizmati) tomonidan boshqariladigan ko‘k va oq rangdagi “Duschmobil” avtobusi shahar bo‘ylab sakkizta joyda, haftaning olti kuni ishlaydi. U uysiz ayollarga issiq dush, xayriya qilingan kiyim, gigiyena vositalari, qahva va suhbat taklif etadi.

LITTLE FREE LIBRARIES, BUTUN DUNYO

Xayriya tarmog‘ining yana bir ko‘rinadigan misoli — “Little Free Libraries” (Kichik Bepul Kutubxonalar). Ular ko‘cha chetidagi ustunlarga o‘rnatilgan kichik qutilardir. Bugungi kunda 120 mamlakatda mavjud. Qutilarni qurib (yoki sotib olib), o‘qib bo‘lgan kitoblaringizni ichiga joylash kifoya. Maxsus ro‘yxatdan o‘tkazilsa, uni mobil ilova orqali topish mumkin.

Odamlar kitob olishlari, qo‘yib ketishlari yoki almashtirishlari mumkin. Maqsad savodxonlikni oshirish, lekin qo‘shnilar o‘rtasidagi muloqotni kuchaytirish ham qo‘shimcha foyda.

STUFF A BUS, KANADA VA AQSH

Edmonton shahrida har yili noyabr oyida avtobuslar supermarketlar oldida to‘xtatiladi va “Stuff a Bus” aksiyasi o‘tkaziladi. Ko‘ngillilar xaridorlardan oziq-ovqat va pul yig‘ib, avtobuslarni to‘ldiradi. Keyin ular oziq-ovqat banklariga yuboriladi. 1995-yildan buyon 553 ming kilogramm ovqat va yarim million dollarga yaqin pul to‘plangan.

AQShning Pensilvaniya shtatidagi bir shaharda esa, “United Way” ko‘ngillilari har yili sariq maktab avtobusini daftar, qog‘oz va boshqa o‘quv qurollari bilan to‘ldirib, mahalliy o‘quvchilarga yordam berishadi.

TAXILUZ, ISPANIYA

2016-yildan beri Madrid shahridagi taksi haydovchilari har dekabr oyida bir kechasini mashinalarini bezatishga bag‘ishlab, kasalxonalarda yotgan bolalar va qariyalarni ikki soatlik Yangi yil chiroqlari sayohatiga olib chiqishadi. Bu tadbir keyinchalik Ispaniyaning yana 13 ta shahriga yoyildi. 2022-yilda deyarli 1000 ta taksi va 3000 nafar qariya hamda bola ishtirok etdi.

COMMU ILOVASI, FINLYANDIYA

Ko‘ngillilik qilishni istagan odamlar yordamga muhtoj guruhlar bilan qanday bog‘lanishlari mumkin? 2021-yilda Finlyandiyada uch nafar yosh tadbirkor “Commu” nomli ilovani yaratdi. U yordam berishni istaganlar bilan yordamga muhtojlarni bog‘laydi. Ilova fin, ingliz, ukrain, nemis va norveg tillarida ishlaydi. Unda Ukrainadan kelgan qochqinlarga yordam ko‘rsatishga qaratilgan maxsus bo‘lim ham mavjud.

KASSADA XAYRIYA, KANADA VA AQSH

Kassalarning yonida tangalar va qog‘oz pullar uchun xayriya qutilarini ko‘rgan bo‘lsangiz kerak. So‘nggi yillarda esa, bank kartasi orqali to‘lov qilayotgan xaridorlardan hisobni yaxlitlash yoki bir necha dollar qo‘shib, belgilangan maqsadga xayriya qilish so‘ralmoqda. Bu odamlar uchun juda oson bo‘lib qoldi. Masalan, AQShda 2022-yilda shunday 77 ta savdo nuqtasi kampaniyalari orqali 750 million AQSh dollari (1,1 milliard Avstraliya dollari) yig‘ildi.

DONATION DOLLAR, AVSTRALIYA

Avstraliya Qirollik Zarbxonasi tomonidan yaratilgan maxsus 1 dollarlik tanga odamlarni xayriya qilishga undash maqsadida chiqarilgan. Yashil markaz va oltin to‘lqin naqshi bilan bezatilgan bu tanga uni topgan odamga uni xayriyaga berishni eslatadi. To‘lqinlar uning tarqalishda davom etar ekan, xayriyaning uzluksiz ta’sirini ifodalaydi.

2022-yil oxiriga kelib, 11 million “Donation Dollar” muomalaga chiqarilgan. Umumiy hisobda 25 million tanga chiqarilishi rejalashtirilgan — ya’ni deyarli har bir avstraliyalik uchun bittadan. 2022-yil oxiriga kelib, taxminan 2,8 million Avstraliya dollari xayriyaga sarflangan.

@Geschaft_7