TUIT ONLINE

Андрю Карнеги ҳақида. 

Шотландияда Андрю Карнеги туғилган Данфермлайн шаҳарчасидаги кутубхона эшигининг пештоғига «Let there be light» (Ёруғлик бўлсин) деб ёзилган. Бу кутубхонани 1883 йилда очган Карнеги учун таълим ва кутубхоналар ёруғликка тенг эди.

У болалигида бир маҳаллий бойнинг ўз уйида кутубхона очгани ва ўзи билан бирга яна 400та бола ҳар шанба унинг қўлидан янги китобни олишни орзиқиб кутишганини ёзади. «Ўшанда ўйлаганман, агар дуёнинг ҳамма бойлиги менинг қўлимга тушса, мен ундан бепул кутубхоналар яратиш учун фойдаланаман, қачонки бошқа қашшоқ болалар ҳам ўша саҳий аслзода каби имкониятларга эга бўлишсин».

Карнегининг 1889 йилда ёзилган «Бойлик хутбаси» номли китоби хайрия учун айнан таълимни ЭНГ муҳим соҳа деб танлаган.

Оламдан ўтганига шу ой 100 йил тўладиган Андрю Карнеги, шубҳасиз, дунёнинг энг буюк хайриячиси. Пўлат саноатида энг кўп пул қилган Карнеги ўз бойлигининг 90%ини хайрия қилган. Бугунги кун пулига ўгирилса, бу 300 миллиард доллар дегани. 1930 йилларда дунёни молиявий инқироз фалажлаган вақти, Карнеги туфайли оёқяланг деҳқонлар, кейинчалик эса аёллар ва қора танлилар биринчи марта университетларга кириб ўқишга муваффақ бўлишди.

Бора-бора Карнеги қашшоқ оилалар фарзандларининг университет таълимини ҳам молиялай бошлади. Шотландиядаги анъанадор университетлар қашшоқларни камситиб, шу миллионларни бизнинг тадқиқотларимизга беринг, дейишди. Шунда Карнеги, майли, ҳар бир берган бир миллион долларимга тенг равишда қашшоқларга бир миллион долларлик текин таълим берасиз дея муросага келган. 1910 йилга келиб Шотландия университетларидаги талабаларнинг 50% (!) Карнеги грантлари билан ўқиганлар.

Карнеги тақводор эмас эди. Шотландиядаги қашшоқ тўқимачилар оиласидан чиққан Андрю учун аҳлоқ ва виждон муҳим эди.

Карнеги дунё бўйлаб 2800дан ошиқ кутубхона қурган. Бугунда унинг кутубхоналари бутун жаҳонда, Малайзиядан тортиб Жанубий Африка, Фижидан тортиб Мавританиягача ишлаб турибди. Бутун дунё филантроплари, яъни хайриячилари Андрю Карнеги қолдирган ғоя меросидан илҳомланиб яшайди. Лекин, ҳатто Билл Гейтс ҳам саҳоватпешаликда унга тенг келолмайди. Карнеги бойлар ўз бойлигининг бир қисмини эмас, балки ҳаммасини халққа улашиб бериши керак деб ишонган ва ўз замондошларини шунга чақирган. «Бойлик билан ўладиган одам шарафсиз. Чунки иложи бўлганда у бойликни ўзи билан олиб кетган бўларди», деб ёзади у.

Манба: Файзбоғ