Szafran - właściwości zdrowotne i zastosowanie
BioTrendy.pl![](/file/11b711775e09454b75641.jpg)
Możesz znać szafran jako przyprawę używaną do przyprawiania potraw, ale ekstrakt z szafranu ma długą i zróżnicowaną historię w ziołolecznictwie obejmującą ponad 2500 lat. Według badania przeglądowego z 2014 roku był on stosowany w różnych krajach w leczeniu chorób skóry, problemów z oddychaniem, słabego wzroku, bólu, chorób psychicznych, problemów ginekologicznych, zaburzeń erekcji i infekcji. Pochodzący z kwiatu krokusa (łac. Crocus sativus) szafran to wieloletnie zioło bez łodyg, które jest głównie uprawiane w Iranie i niektórych innych krajach, w tym: w Hiszpanii, Indiach i Grecji. Kwiat Crocus sativus jest jasnofioletowy, ale to nitkowate czerwonawe pręciki kwiatu, na którym znajduje się pyłek, jest cenione jako przyprawa. Aby uzyskać 0.45 kg znamienia, potrzeba około 36.000 kwiatów, które zbiera się ręcznie. Ponad 200.000 suszonych znamion (uzyskanych z około 70.000 kwiatów) daje ok. 500 gramów czystego szafranu. Ze względu na uprawę, zbiory i obróbkę szafran - który na rynku amerykańskim może kosztować nawet około 260 dolarów za 28 gramów - jest najdroższą przyprawą na świecie. Z tego powodu jest często nazywany „czerwonym złotem”.
W szafranie znajduje się ponad 150 substancji chemicznych, ale najważniejsze z nich to kroketyna i krocyna, pikrokrocyna i safranal, które odpowiadają za kolor, smak i zapach szafranu. Wszystkie te związki są silnymi przeciwutleniaczami, cząsteczkami chroniącymi komórki przed wolnymi rodniki i stres oksydacyjny, a naukowcy sugerują, że można im przypisać wiele korzystnych efektów szafranu - badanie pt. "Przegląd szafranu, fitochemikaliów i właściwości leczniczych" (ang. An overview on Saffron, Phytochemicals, and Medicinal Properties) opublikowane na łamach Pharmacognosy Reviews w 2013 roku. Wykazano, że szafran jest pomocny w wielu chorobach, a według badania przeglądowego z 2015 r. Nadszedł czas, aby przejść do bardziej zaawansowanych etapów badań, a nawet opracować lek do stosowania szafranu w leczeniu depresji i choroby Alzheimera. Istnieją jednak znacznie słabsze dowody na poparcie większości innych proponowanych zastosowań, w tym zapobiegania lub leczenia raka, obniżania poziomu cholesterolu i innych korzyści sercowo-naczyniowych oraz poprawy skóry - badanie pt. "Szafran w leczeniu pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą Alzheimera: 16-tygodniowe, randomizowane i kontrolowane placebo badanie" (ang. Saffron in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a 16‐week, randomized and placebo‐controlled trial) opublikowane na łamach Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics w 2010 roku. Oto kilka ustaleń na temat kluczowych zalet szafranu z dostępnych badań:
- Depresja - wstępne badania sugerują, że ta kulinarna przyprawa jest pomocna w leczeniu zaburzeń nastroju. W badaniu z podwójnie ślepą próbą z 2016 r., kontrolowanym placebo, 60 dorosłych z lękiem i depresją otrzymywało 50 miligramów (mg) szafranu lub placebo dwa razy dziennie przez 12 miesięcy. Według naukowców szafran wydaje się mieć znaczący wpływ na lęk i depresja w porównaniu z osobami otrzymującymi placebo, a skutki uboczne były rzadkie. W badaniu pt. "Crocin, główny aktywny składnik szafranu, jako leczenie wspomagające w dużej depresji: randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane placebo, pilotażowe badanie kliniczne" (ang. Crocin, the main active saffron constituent, as an adjunctive treatment in major depressive disorder: A randomized, double-blind, placebo-controlled, pilot clinical trial) z 2015 roku opublikowanym w Journal of Affective Disorders w 2015 roku, dorośli z dużymi zaburzeniami depresyjnymi przyjmowali crocin (aktywny składnik szafranu) lub placebo wraz z Prozac (fluoksetyna), Zoloft (sertralina) lub Celexa (citalopram) - selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), które są powszechnie stosowane w leczeniu depresji. Wyniki ujawniły, że grupa przyjmująca crocin znacznie poprawiła wyniki w ocenach własnych w porównaniu z grupą przyjmującą placebo. W badaniu z 2014 roku pt. "Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne porównujące skuteczność i bezpieczeństwo Crocus sativus L. z fluoksetyną w celu złagodzenia łagodnej do umiarkowanej depresji u pacjentów po przezskórnej interwencji wieńcowej" (ang. A randomized, double-blind, clinical trial comparing the efficacy and safety of Crocus sativus L. with fluoxetine for improving mild to moderate depression in post percutaneous coronary intervention patients) opublikowanym w Journal of Affective Disorders dorośli z łagodną do umiarkowanej depresji przyjmowali codziennie przez sześć tygodni albo suplement diety na bazie szafranu, albo Prozac. Pod koniec badania stwierdzono, że ekstrakt z szafranu jest tak samo skuteczny jak Prozac. Przegląd sześciu badań klinicznych pt. "Szafran (Crocus sativus) na depresję: systematyczny przegląd badań klinicznych i badanie podstawowych przeciwdepresyjnych mechanizmów działania" (ang. Saffron (Crocus sativus) for depression: a systematic review of clinical studies and examination of underlying antidepressant mechanisms of action) z grupą kontrolną placebo lub lekami przeciwdepresyjnymi, opublikowany w Human Psychopharmacology w 2014 r., Wykazał, że „badania przeprowadzone do tej pory dostarczają wstępnego wsparcia dla stosowania szafranu w leczeniu łagodnej do umiarkowanej depresji”. Autorzy stwierdzili, że ekstrakt z szafranu miał duży efekt leczniczy w porównaniu z placebo i był równie skuteczny jak lek przeciwdepresyjny. Jednak w badaniu z 2018 r. na nastolatkach z łagodnymi do umiarkowanych objawami, poprawa objawów lęku i depresji, którą nastolatki zgłaszały po przyjmowaniu 14 mg szafranu dwa razy dziennie przez osiem tygodni, została niespójnie potwierdzona przez ich rodziców. Chociaż stosowanie szafranu w depresji jest słabo poznane, niektóre badania sugerują, że może on działać jak SSRI, zwiększając poziom serotoniny w mózgu, substancji chemicznej znanej z regulowania nastroju.
- Utrata wagi i zarządzanie apetytem - suplementy diety na bazie szafranu stosowane jako środek wspomagający odchudzanie mają rzekomo ograniczać i zmniejszać apetyt. Niektórzy zwolennicy sugerują, że szafran zwiększa poziom serotoniny w mózgu, co z kolei pomaga zapobiegać kompulsywnemu przejadaniu się i związanemu z tym przyrostowi masy ciała. Ekstrakt z szafranu jest obiecujący jako środek kontrolowania kompulsywnego jedzenia, według małego badania pt. "Satiereal, wyciąg z Crocus sativus L, zmniejsza podjadanie i zwiększa uczucie sytości w randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo na zdrowych kobietach z lekką nadwagą" (ang. Satiereal, a Crocus sativus L extract, reduces snacking and increases satiety in a randomized placebo-controlled study of mildly overweight, healthy women) opublikowanego w Nutrition Research w 2010 roku. W badaniu zdrowe kobiety z lekką nadwagą codziennie przez osiem tygodni przyjmowały suplement zawierający szafran lub placebo. Spożycie kalorii było nieograniczone. Wyniki badań wykazały, że członkowie grupy szafranowej doświadczyli znacznie większego spadku podjadania i znacznie większego spadku masy ciała w porównaniu z członkami grupy placebo. Autorzy badania zauważają, że rzekomo poprawiające nastrój działanie szafranu może przyczynić się do zmniejszenia częstotliwości podjadania.
- Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (ang. AMD - Age-Related Macular Degeneration) - szafran jest dodawany jako składnik niektórych suplementów diety na wzrok, a kilka małych badań sugeruje, że może być korzystny we wczesnych stadiach zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem. W jednym randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu pt. "Terapia szafranem w leczeniu łagodnego / umiarkowanego zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem: randomizowane badanie kliniczne" (ang. Saffron therapy for the treatment of mild/moderate age-related macular degeneration: a randomised clinical trial) opublikowanym w 2018 roku w Graefe's Archive for Clinical and Experimental Ophthalmology, dorosłym z łagodnym do umiarkowanego AMD podawano 20 mg szafranu lub placebo przez trzy miesiące. Naukowcy doszli do wniosku, że szafran nieznacznie poprawił funkcję wzroku i że ze względu na przewlekłą naturę AMD długoterminowa suplementacja może przynieść większe korzyści. W innym wczesnym badaniu pt. "Krótkoterminowe wyniki suplementacji szafranem u pacjentów ze zwyrodnieniem plamki związanym z wiekiem: randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo" (ang. Short-term Outcomes of Saffron Supplementation in Patients with Age-related Macular Degeneration: A Double-blind, Placebo-controlled, Randomized Trial) opublikowanym w 2016 roku na łamach Medical Hypothesis, Discovery & Innovation in Ophthalmology, codzienna suplementacja 30 mg szafranu przez sześć miesięcy była związana z statystycznie istotne zmiany w czynności siatkówki u pacjentów zarówno z suchym, jak i wysiękowym AMD.
- Choroba Alzheimera - wstępne badania sugerują, że szafran może hamować agregację i odkładanie się blaszek beta-amyloidu w ludzkim mózgu, a zatem może być przydatny w chorobie Alzheimera. W dwóch losowych, podwójnie zaślepionych, kontrolowanych badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą Alzheimera szafran poprawiał funkcje umysłowe. W pierwszym badaniu pt. "Szafran w leczeniu pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą Alzheimera: 16-tygodniowe, randomizowane i kontrolowane placebo badanie" (ang. Saffron in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a 16‐week, randomized and placebo‐controlled trial) opublikowane na łamach Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics w 2010 roku - pacjentom podawano 30 mg szafranu (15 mg dwa razy dziennie) lub placebo przez 16 tygodni. W drugim badaniu pt. "22-tygodniowe, wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane badanie Crocus sativus w leczeniu łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera" (ang. A 22-week, multicenter, randomized, double-blind controlled trial of Crocus sativus in the treatment of mild-to-moderate Alzheimer’s disease ) opublikowanym na łamach Psychopharmacology w 2009 roku, pacjentom podawano 30 mg szafranu (15 mg dwa razy dziennie) lub pięć mg dwa razy dziennie leku Aricept (donepezil) przez 22 tygodnie. W obu badaniach autorzy stwierdzili, że szafran zapewnia znacznie lepsze wyniki w zakresie funkcji poznawczych niż placebo. Wykazali również, że skuteczność szafranu w poprawianiu wyniku poznawczego pacjentów z chorobą Alzheimera była równa skuteczności preparatu Aricept.
- Zaburzenie erekcji - chociaż mechanizm działania szafranu na funkcje seksualne jest nieznany, przegląd sześciu artykułów z 2018 roku wykazał, że kilka badań wykazało jego przydatność w pięciu wymiarach zaburzeń erekcji, w tym: funkcji erekcji, pożądania seksualnego, funkcji orgazmu, satysfakcji ze stosunku i ogólnej satysfakcji. Jednak naukowcy odkryli sprzeczny wpływ na nasienie u niepłodnych mężczyzn - badanie pt. "Systematyczny przegląd i metaanaliza badań klinicznych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa szafranu (Crocus sativus) w zaburzeniach erekcji i parametrach nasienia" (ang. A systematic review and meta-analysis of clinical trials on saffron (Crocus sativus) effectiveness and safety on erectile dysfunction and semen parameters) opublikowane na łamach Avicenna Journal of Phytomedicine w 2018 roku.
Powszechnie dostępne w sprzedaży online suplementy diety zawierające szafran takie jak: Potency Therapy, Braveran, Member XXL oraz Positivum są sprzedawane w wielu sklepach ze zdrową żywnością, drogeriach i sklepach specjalizujących się w suplementach diety. Chociaż szafran jest uważany za bezpieczny dla większości ludzi, gdy jest spożywany w niewielkich ilościach zwykle używanych do gotowania, stosowanie szafranu lub suplementów diety na bazie szafranu może wywoływać łagodne skutki uboczne. W mniejszych dawkach od 30 do 50 mg, które były stosowane w większości badań, działania niepożądane obejmują głównie nudności, wymioty, zawroty głowy i suchość w ustach. Autorzy badania nie podają żadnej istotnej różnicy między szafranem a placebo, jeśli chodzi o skutki uboczne. Jak udokumentowano w medycynie tradycyjnej, szafran był używany do aborcji i wykazano, że w dużych dawkach (pięć gramów) może pobudzać macicę i mieć działanie estrogenne u zwierząt. W rezultacie kobiety nie powinny przyjmować szafranu, jeśli są w ciąży. W jednym badaniu z udziałem zdrowych kobiet przyjmowanie 400 mg szafranu dziennie przez siedem dni spowodowało nieprawidłowe krwawienie z macicy u dwóch kobiet. Autorzy jednego badania przeglądowego nie mogli znaleźć żadnego badania dotyczącego interakcji między różnymi lekami a szafranem. Sugerują jednak ostrożne podejście do stosowania szafranu u osób poddawanych terapii przeciwzakrzepowej (rozrzedzającej krew) lub mających określone typy chorób nerek. Podobnie jak w przypadku każdego suplementu, jeśli rozważasz użycie szafranu do celów zdrowotnych, najpierw porozmawiaj ze swoim lekarzem, aby rozważyć zalety i wady. Pamiętaj też, że samodzielne leczenie choroby, takiej jak depresja, oraz unikanie lub opóźnianie standardowej opieki może mieć poważne konsekwencje.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat: diet, ziół, suplementów diety i ich poszczególnych składników, polecamy odwiedzić portal: BioTrendy.pl