Stefan Sveyg

Stefan Sveyg 1881-yil 28-noyabrda Avstryaning Vena shahrida tugʻlgan. U chex yozuvchisi Egon Hostovskiy bilan qarindosh edi, Sveyg uni "juda uzoq qarindoshi" deb ta'riflagan, ba'zi manbalarda ularni amakivachchalar deb aytilgan. Sveyg Vena universitetida falsafa boʻyicha tahsil oldi va 1904-yilda "Gippolite Taine falsafasi" mavzusidagi dissertatsiya bilan doktorlik darajasini oldi. Uning tarbiyasida din asosiy rol oʻynamagan. "Mening onam va otam yahudiy boʻlib, faqat tasodifan tugʻlishdi", dedi Tsvayg intervyusida. 1934-yilda Germaniyada Gitler hokimiyat tepasiga kelganidan soʻng, Sveyg Avstriyani tark etib, Angliyaga joʻnadi va avval Londonda, soʻngra 1939-yildan Bathda yashadi. Gitler qoʻshinlarining g'arb tomon tez oldinga siljishi va hibsga olish yoki undan ham yomoni tahdidi tufayli - "Selewe" operatsiyasiga tayyorgarlik doirasida Britaniya orollari zabt etilgandan soʻng darhol hibsga olinishi kerak boʻlgan shaxslar roʻyxati, "Qora kitob" yigʻlgan va Sveyg 231-sahifada boʻlib, uning Londondagi manzili toʻliq tilga olingan.

1940-yil 22-avgustda u ayoli bilan Rio-de-Janeyrodan 68 kilometr shimolda joylashgan nemis mustamlakasi boʻlgan tog‘li shaharcha Petropolisga koʻchib oʻtdilar. Yevropadagi vaziyat va insoniyat kelajagi haqida tobora tushkunlikka tushgan Sveyg muallif Jyul Romainsga yoʻllagan maktubida shunday yozgan edi: “Mening ichki inqirozim shundan iboratki, men oʻzimni pasportim, quvgʻndagi oʻzim bilan tanishtira olmayman”. “Menimcha, oʻz vaqtida va barkamol hayot kechirishda aqliy mehnat eng sof quvonch va shaxsiy erkinlik yer yuzidagi eng oliy ne’mat boʻlgan hayotni tugatgan ma’qul”, deb yozadi u. Oʻzining soʻnggi yillarida u oʻzini mamlakatga muhabbat qoʻyganini e'lon qiladi va bu haqda "Braziliya, kelajak mamlakati" kitobida yozadi. Shunday boʻlsa-da, yillar oʻtishi bilan Sveygning koʻngli toʻlib, Evropaning kelajagidan umidsizlikka tushdi va u va uning rafiqasi Lotte 1942-yil 23-fevralda Petropolisdagi uyida barbituratning haddan tashqari dozasi tufayli oʻlik holda topildi.

"Vermikulyar Dither" nomli taqrizda nemis polemiki Maykl Xofman avstriyalikning ishiga qattiq hujum qildi. Hofmanning fikricha, "Sveyg Avstrya adabiyotining shunchaki soxta ta'mga ega Pepsisidir". Hatto muallifning oʻz joniga qasd qilish toʻg'risidagi yozuvi ham, Hofmannning fikriga koʻra, "yarmi yoʻlda zerikishning asabiy kuchayishiga olib keladi va u buni anglatmaydi, uning yuragi unda emas (hatto oʻz joniga qasd qilishda ham)".

Bir vaqtlar nemislarga qarshi kayfiyat kuchaygan bir paytda uning asarlari ingliz tilida “Stiven Branch” (asl ismining tarjimasi) taxallusi ostida uning roziligisiz nashr etilgan. Adabiy faoliyatining avjida, 1920—30-yillarda u dunyoda eng koʻp tarjima qilingan va mashhur yozuvchilardan biri boʻlgan.