Services: The New Software

Navbatdagi 1 trillion dollarlik kompaniya xizmat ko‘rsatuvchi firma niqobidagi dasturiy ta’minot kompaniyasi bo‘ladi.

Sun’iy intellekt vositasini yaratayotgan har bir asoschi o‘ziga bir xil savol beradi: Claude’ning keyingi versiyasi mahsulotimni o‘zining bir xususiyatiga aylantirib qo‘ysa, nima bo‘ladi? Ularning xavotirlanishi o‘rinli. Agar siz vositaning o‘zini sotsangiz, model bilan poyga o‘ynaysiz. Bordiyu ishning natijasini sotsangiz, modeldagi har bir yangilanish xizmatingizni tezroq, arzonroq va raqobat uchun qiyinroq qilib qo‘yadi. Kompaniya hisob-kitob uchun QuickBooks’ga yiliga 10 ming dollar, hisobotni yopish uchun esa buxgalterga 120 ming dollar sarflashi mumkin. Keyingi afsonaviy kompaniya esa shunchaki hisobotni yopib beradi.

Intellekt va mulohaza

Kod yozish — asosan intellekt ishi. Keyin nima yaratish kerakligini bilish esa — mulohaza.

Spetsifikatsiyani kodga o‘girish, testlash, xatoliklarni tuzatish: qoidalar murakkab, lekin ular baribir qoidalar. Mulohaza esa boshqa narsa. U tajriba va didni, yillik amaliyotda toblangan sezgini talab qiladi. Qaysi xususiyatni keyin yaratish, texnik qarzga botish yoki botmaslik, mahsulotni tayyor bo‘lmasdanoq bozorga chiqarish kabi qarorlarni qabul qilishdir.

Bir yil avval Cursor foydalanuvchilarining aksariyati sun’iy intellektga avtoto‘ldirish vositasi deb qarardi. Bugun esa aksar vazifalarni odamlar emas, agentlar boshlamoqda. Turli kasblar kesimida sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishning yarmidan ko‘pi dasturiy ta’minot muhandisligi hissasiga to‘g‘ri keladi. Qolgan barcha sohalarning ulushi esa hamon bir xonali raqamlarda. Bunga sabab, dasturiy ta’minot muhandisligi asosan intellektual mehnatdir. Sun’iy intellekt intellektual ishlarning aksariyatini mustaqil bajara oladigan va mulohaza yuritishni insonga qoldiradigan marradan o‘tdi. Dasturiy ta’minot muhandisligi bu cho‘qqiga birinchi bo‘lib chiqdi. Endi bu jarayon har bir kasbga kirib kelmoqda.

Kopilotlar va Avtopilotlar

Kopilot instrumentlar sotadi. Avtopilot esa ish natijasini sotadi.

Yaqin vaqtgacha sun’iy intellekt (SI) modellari hali ham intellekt va muhokama qobiliyatini rivojlantirayotgan edi, shuning uchun eng to‘g‘ri yondashuv avvalo kopilot yaratish bo‘lgan: ya’ni SIni mutaxassis qo‘liga berib, u bilan nima qilishni o‘ziga havola etish. “Harvey” yuridik firmalarga, “Rogo” esa investitsiya banklariga o‘z mahsulotini sotadi. Bunda mutaxassis — xaridor, vosita uning samaradorligini oshiradi, natija uchun esa mutaxassisning o‘zi mas’ul bo‘ladi.

Bugungi kunda modellar shunchalik aqlliki, ayrim sohalarda ishni avtopilot sifatida boshlash eng maqbul yo‘ldir. “Crosby” o‘z mahsulotini tashqi yuristga emas, balki NDA (maxfiylik bitimi) tuzishi kerak bo‘lgan kompaniyaning o‘ziga sotadi. “WithCoverage” brokerga emas, balki sug‘urta xizmatiga muhtoj bo‘lgan moliyaviy direktorga sotadi. Bu holda xaridor bevosita natijani sotib oladi. Har qanday kasbdagi ish uchun ajratiladigan byudjet vositalar uchun sarflanadigan byudjetdan ancha katta va avtopilotlar aynan shu ish byudjetini birinchi kundanoq o‘zlashtiradi.

Har qanday sohada intellekt ulushi qanchalik yuqori bo‘lsa, avtopilotlar shunchalik tez g‘olib chiqadi.

Yaqinlashuv

Bugungi muhokama qobiliyati ertangi intellektga aylanadi. SI tizimlari o‘z sohasida to‘g‘ri muhokama qanday bo‘lishi haqida xususiy ma’lumotlarni to‘plab borgani sari, imkoniyatlar chegarasi ham kengayib boradi. Kopilotlar va avtopilotlar o‘zaro yaqinlashadi. Bir necha sohalarda kopilotdan avtopilotga o‘tish jarayoni allaqachon boshlangan. Ammo boshlang‘ich nuqta muhim, chunki u avtopilotlarning hozir qayerda mijozlarni jalb qila olishini va kelajakda muhokama qilishni ham o‘z zimmasiga olish imkonini beradigan ma’lumotlarni to‘plashni boshlashini belgilaydi.

Avtopilot strategiyasi: dastlabki qadam sifatida autsorsing

Dasturiy ta’minotga sarflangan har bir dollar evaziga xizmatlarga olti dollar sarflanadi.

Avtopilotlar uchun umumiy bozor hajmi — bu bir sohadagi barcha mehnat xarajatlari, ya’ni ichki va tashqi resurslar (autsorsing) yig‘indisidir. Ammo ishni autsorsing allaqachon mavjud bo‘lgan joydan boshlash eng to‘g‘ri yo‘ldir.

Agar biror vazifa allaqachon autsorsingga berilgan bo‘lsa, bu uch narsadan dalolat beradi. Birinchidan, kompaniya bu ishni tashqarida bajarish mumkinligini tan olgan. Ikkinchidan, bu ish uchun ajratilgan byudjetni osonlikcha boshqa narsaga almashtirish mumkin. Uchinchidan, xaridor allaqachon tayyor natijani sotib olayotgan bo‘ladi. Autsorsing shartnomasini SIga asoslangan xizmat ko‘rsatuvchi provayder bilan almashtirish — bu shunchaki yetkazib beruvchini o‘zgartirishdir. Shtatdagi xodimlarni almashtirish esa qayta tashkil etishni (reorganizatsiya) talab qiladi.

Strategiya shunday: kompaniyalar ishni autsorsingga berilgan, asosan intellekt talab qiladigan vazifadan boshlashi kerak. Mijozlarni jalb qilishni yo‘lga qo‘yib, SI imkoniyatlari ortib borgani sari ichki resurslar yordamida bajariladigan, ko‘proq muhokama talab qiluvchi ishlarga o‘tish lozim. Autsorsingdagi vazifa — bu dastlabki qadam. Ichki resurslar bilan bajariladigan ish esa — uzoq muddatli umumiy bozor hajmidir.

“Crosby” o‘z ishini NDA (maxfiylik bitimi) tuzishdan boshlagan: bu aniq belgilangan, asosan intellekt talab qiladigan vazifa bo‘lib, ko‘pchilik kompaniyalar uni allaqachon tashqi yuristlarga autsorsingga beradi. Byudjet mavjud, ish hajmi aniq, sarmoya daromadi (ROI) darhol ko‘rinadi va almashtirish jarayoni qiyinchiliklarsiz kechadi.

Imkoniyatlar xaritasi

Har bir xizmat ko‘rsatish sohasini intellektdan muhokamaga o‘tish spektri va autsorsingdan ichki resurslarga o‘tish nisbati bo‘yicha joylashtirish orqali ustuvorliklar xaritasini tuzish mumkin. Qavs ichida mehnat resurslarining umumiy bozor hajmi (TAM) ko‘rsatilgan. Bu ro‘yxat shunchaki misol tariqasida keltirilgan.

Sug‘urta brokerligi ($140-200 mlrd).

Ushbu ro‘yxatdagi eng katta hajmdagi dollar bozori. Standart tijorat yo‘nalishlari yuqori darajada standartlashtirilgan: brokerning qo‘shimcha qiymati asosan sug‘urta kompaniyalari orasidan eng ma’qulini tanlash va anketalarni to‘ldirishdan iborat, ya’ni butunlay intellektual ish. Distribyutorlik tarmog‘i juda tarqoq — o‘n minglab kichik brokerlarning har biri bir xil jarayonni takrorlaydi, shuning uchun birorta yirik ishtirokchi mijozlar bilan munosabatlarni to‘liq nazorat qila olmaydi. WithCoverage va Harper — bu sohadagi qiziqarli yangi nomlar.

Buxgalteriya hisobi va audit (faqat AQShda autsorsing hajmi $50-80 mlrd).

So‘nggi besh yil ichida AQShda talab ortganiga qaramay, buxgalterlar soni qariyb 340 000 nafarga kamaydi. Sertifikatlangan buxgalterlarning (CPA) 75 foizi nafaqa yoshiga yaqinlashmoqda, litsenziya olish jarayoni uzoq, boshlang‘ich maoshlar esa texnologiya va moliya sohalaridan ortda qolmoqda. Bu tizimli tanqislik firmalarni sun’iy intellektni boshqa deyarli barcha sohalarga qaraganda tezroq joriy etishga majbur qilmoqda. Rillet buxgalteriya hisobotini yopishga mo‘ljallangan sun’iy intellektga asoslangan ERP tizimini yaratmoqda. Basis esa o‘z faoliyatini buxgalterlar uchun kopilot sifatida boshlagan.

Sog‘liqni saqlashda daromadlar undirish (AQShda autsorsing hajmi $50-80 mlrd).

Odamlar “sog‘liqni saqlash” deganda, bu sohani subyektiv qarorlarga boy deb o‘ylashadi, ammo hisob-kitob (billing) bosqichi deyarli to‘liq intellektual ishdan iborat. Tibbiy kodlashtirish — bu klinik yozuvlarni 70 000 ga yaqin standartlashtirilgan ICD-10 kodlariga o‘girishdir. Qoidalar murakkab, lekin ular baribir qoidalar. Autsorsing allaqachon rivojlangan va natijaga asoslangan tizimga aylangan. Avtopilotdan esa xuddi shu ishni arzonroq bajarish talab etiladi, xolos. Anterior bu borada eng ilgarilab ketgan kompaniya.

Da’volarni tartibga solish ($50-80 mlrd, TPA’lar bilan birga).

Sug‘urta polisining boshqa bir jihati — da’volarni tartibga solish — avtopilot uchun yana bir alohida sohadir. Standart turdagi da’volar polis shartlarini zararlar jadvaliga muvofiq talqin qilish va aktuariy jadvallaridan foydalanib zaxiralar yaratish orqali hal etiladi. Da’volar bo‘yicha mutaxassislar safi keksayib bormoqda va ularning o‘rnini hech kim egallamayapti. Bozor katta hajmda mustaqil mutaxassislar va Crawford hamda Sedgwick kabi TPA’larga (uchinchi tomon ma’murlariga) autsors qilingan. Bir sohaning o‘zida avtopilot uchun kamida ikkita alohida imkoniyat mavjud. Pace da’volarni ko‘rib chiqish uchun avtopilot yaratmoqda. Strala esa sun’iy intellektga asoslangan TPA tizimini qurmoqda.

Soliq maslahatlari ($30-35 mlrd).

CPA litsenziyasi regulyatorlik to‘sig‘ini yaratsa-da, bu ishlarning 80-90 foizi intellektual mehnati hisoblanadi. Soliq avtopiloti qamrab olgan har bir qo‘shimcha yurisdiksiya uning ma’lumotlar bazasini mustahkamlaydi. Kichik va o‘rta biznes aynan bir nechta yurisdiksiyaga oid murakkablik sababli bu ishni autsorsingga beradi, chunki bitta shtatdagi buxgalter bularning barchasini qamrab ololmaydi. TaxGPT Yevropadagi Skalar va Ravical bilan birga ushbu sohaning ilk kashshoflaridan sanaladi.

Yuridik, tranzaksiyaviy ishlar ($20-25 mlrd).

Shartnomalar, maxfiylik kelishuvlari (NDA), me’yoriy hujjatlarni tayyorlash: yuqori intellekt talab qiladigan va muntazam autsors qilinadigan ishlar. Ish natijasi yetarlicha standartlashgan, shu bois sifatini tekshirish mumkin. Bu esa xaridorga chuqur yuridik bilimlarsiz ham sun’iy intellekt mahsulotiga ishonish imkonini beradi. Harvey bu sohada paydo bo‘layotgan yetakchi bo‘lib, avtopilotga tez o‘tmoqda. Crosby va Lawhive esa avtopilotga ixtisoslashgan yangi ishtirokchilardir.

IT-boshqaruv xizmatlari ($100 mlrd+).

Har bir kichik va o‘rta biznes o‘z IT infratuzilmasini autsorsingga beradi. Yangilash, monitoring, foydalanuvchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish, ogohlantirishlarni saralash — bularning barchasi minglab bir xil muhitlarda takrorlanadigan intellektual ishlar. Mavjud dasturiy ta’minot (ConnectWise, Datto) boshqariladigan xizmat provayderlariga (MSP) vositalar sotadi. Hali hech kim “IT tizimingiz ishlaydi” degan va’dani natija sifatida to‘g‘ridan to‘g‘ri kompaniyaning o‘ziga sotgani yo‘q. Edra IT jarayonlarini, Serval esa IT-qo‘llab-quvvatlashni avtomatlashtirmoqda.

Ta’minot zanjiri va xaridlar ($200 mlrd+).

Aksariyat korxonalar faqatgina eng yaxshi 20% ta’minotchilari bilan jiddiy muzokaralar olib boradi. Qolgan ko‘p sonli kichik ta’minotchilar e’tibordan chetda qoladi, chunki bu ishni insonlar bajarishi iqtisodiy jihatdan samarasiz. Shartnomalardagi yo‘qotishlar umumiy xaridlar xarajatining 2-5 foizini tashkil qiladi. Bu yerda imkoniyat e’tiborsiz qoldirilgan ishlar hisobiga paydo bo‘ladi: uni oqlash uchun byudjetda alohida modda yo‘q, siqib chiqariladigan amaldagi xodim yo‘q — shunchaki tejalgan mablag‘. Magentic to‘g‘ridan-to‘g‘ri xaridlar, AskLio esa bilvosita xaridlar uchun sun’iy intellekt yaratmoqda. Tacto o‘rta bozor uchun ham hisob-kitob tizimini, ham kopilotni ishlab chiqmoqda.

Rekrutment va xodimlar bilan ta’minlash ($200 mlrd+).

Ushbu ro‘yxatdagi eng yirik xizmatlar bozori. Ishga yollash voronkasining yuqori qismi (saralash, nomzodlarni solishtirish, aloqaga chiqish) sof intellektual ish, biroq nomzod bilan kelishish va uning korporativ madaniyatga mosligini baholash ko‘p yillik tajribaga asoslangan subyektiv qarorni talab qiladi. Avtopilot uchun imkoniyat yuqori hajmli va subyektiv qaror talab etmaydigan, nomzodlarni solishtirish standartlashtirilgan lavozimlarda mavjud. Juicebox, Mercor, Jack & Jill kabi kompaniyalar ushbu sohaning turli yo‘nalishlarida yangi g‘oliblar sifatida maydonga chiqmoqda.

Boshqaruv konsaltingi ($300-400 mlrd).

Juda katta bozor, lekin ish asosan subyektiv qarorlar qabul qilishdan iborat. Bu yerda qiziq savol tug‘iladi: sun’iy intellekt konsaltingni intellektual (ma’lumot to‘plash, qiyosiy tahlil) va subyektiv (strategik tavsiyalar) tarkibiy qismlarga ajrata oladimi? Bunda intellektual qatlam avtomatlashtirilib, subyektiv qarorlar qatlami insonga qoladi. Eng yaxshi nomzodlar hali aniqlanmagan.

2025-yilda eng tez o‘sayotgan sun’iy intellekt kompaniyalari kopilotlar edi. 2026-yilda esa ularning ko‘pchiligi avtopilotga aylanishga harakat qiladi. Ularda mahsulot ham, mijoz haqida bilim ham bor. Ammo ular novator dilemmasiga ham duch kelishadi: ishni sotish o‘z mijozlarini o‘sha ishni bajarish imkoniyatidan mahrum qilishni anglatadi. Aynan shu narsa faqat avtopilotga ixtisoslashgan kompaniyalar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochadi.

Manba: https://x.com/JulienBek/status/2029680516568600933

t.me/nuruddinblogs