محبوب‌ترین رشته‌ها و دانشگاه‌های مهندسی در روسیه — راهنمای دانشجویان

Engineer in Russia · July 05, 2026 @engineerinrussia · ۱۴۰۴/۰۴/۱۴

این راهنما چه چیزی را نشان می‌دهد؟

در روسیه، رشته‌های مهندسی پس از سال ۲۰۲۲ به یکی از پرمخاطب‌ترین روندهای پذیرش تحصیلی تبدیل شده‌اند. با این حال، مفهوم «محبوبیت» در اینجا دو جنبه دارد: تعداد بالای پذیرفته‌شدگان، یا پذیرش انحصاری با نمرات بسیار بالا. این راهنما هر دو جنبه را بر اساس آمار رسمی پذیرش داخلی شهروندان روسیه بررسی می‌کند.

فناوری اطلاعات (کد 09.03.01) بزرگ‌ترین شاخهٔ فنی است (نزدیک به ۴۹ هزار پذیرفته‌شده در سال ۲۰۲۴).
در سال ۲۰۲۴، رشته‌های مهندسی برای نخستین بار ۴۱٪ از کل ورودی‌های دانشگاهی را به خود اختصاص دادند.
محبوبیت لزوماً به‌معنای کیفیت نیست. دانشگاه فدرال اورال بالاترین آمار ورودی را دارد؛ در حالی که دانشگاه فیزیک و فناوری مسکو (فیزتک) یکی از سخت‌گیرترین دانشگاه‌ها در فرآیند پذیرش است.
این آمار صرفاً نشان‌دهندهٔ تقاضای شهروندان روسیه است و شامل سهمیه‌های بین‌المللی، برنامه‌های انگلیسی‌زبان یا ظرفیت‌های شهریه‌پرداز ویژهٔ دانشجویان خارجی نمی‌شود.

چگونه این آمار را تحلیل کنیم؟

منبع اصلی این داده‌ها «گزارش سالانهٔ پایش کیفیت پذیرش»¹ (МКП / HSE) است که تعداد پذیرفته‌شدگان و میانگین نمرهٔ آزمون سراسری² در هر رشته و دانشگاه را نشان می‌دهد. این فهرست یک رتبه‌بندی جهانی (مانند QS یا RAEX) نیست؛ بلکه صرفاً مشخص می‌کند که دانش‌آموزان روس در کدام دانشگاه‌ها و با چه نمراتی پذیرفته شده‌اند.

دو شاخص کلیدی در این گزارش:

حجم پذیرش: نشان‌دهندهٔ میزان دسترسی و ظرفیت (در دانشگاه‌های بزرگ‌تر).
نمرهٔ ورودی بالا: نشان‌دهندهٔ سطح رقابت و گزینش (در دانشگاه‌های سخت‌گیرتر).

اگر متقاضی بین‌المللی هستید: این اعداد صرفاً تقاضای داخلی را بازتاب می‌دهند. سهمیهٔ بین‌المللی³، دوره‌های پادفک⁴، برنامه‌های انگلیسی‌زبان و دوره‌های با شهریهٔ آزاد، سازوکار پذیرش جداگانه‌ای دارند. محبوبیت یک رشته در میان روس‌ها به معنای حضور بالای دانشجویان ایرانی در آن رشته نیست. از این راهنما صرفاً برای شناخت فضای کلی استفاده کنید و آن را تنها معیار انتخاب خود قرار ندهید.

اشتباه رایج: استنتاج‌هایی مانند «چون دانشگاه فدرال اورال در حجم پذیرش رتبهٔ اول را دارد، پس بهترین انتخاب است» یا برعکس «فیزتک در تمامی معیارها اول است»، دقیق نیستند. دانشگاه فدرال اورال و دانشگاه رادیوالکترونیک ظرفیت پذیرش بالایی ارائه می‌دهند؛ اما فیزتک و مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو فیلترهای سخت‌گیرانه‌ای بر اساس نمره اعمال می‌کنند.

یافته‌های اصلی

بر پایهٔ پایش ۲۰۲۴ HSE [1][2]

رشته‌ها: «فناوری اطلاعات و علوم رایانه» (کد 09.03.01 و خوشهٔ 09.03.xx) بزرگ‌ترین گروه آموزشی است (حدود ۴۸٬۷۰۰ نفر). پس از آن، ریاضیات (01.03.01)، مهندسی ساخت‌وتولید (08.03.01)، امنیت اطلاعات (10.03.01) و مهندسی برق و انرژی (13.03.02) قرار دارند. رشتهٔ فیزیک هسته‌ای (14.03.01) گروه کوچکی است، اما رشد سریعی دارد (۱۵٪+). نکتهٔ قابل‌توجه این است که بیش از نیمی از ورودی‌های رشته‌های مهندسی در سال ۲۰۲۴ در آزمون فیزیک شرکت نکرده‌اند و ورود از طریق نمرات علوم رایانه یا شیمی نیز بسیار متداول است.
دانشگاه‌ها (از نظر حجم): دانشگاه فدرال اورال، دانشگاه ملی علوم اقتصادی عالی، دانشگاه رادیوالکترونیک، دانشگاه دولتی مسکو و دانشگاه دوستی ملل بالاترین آمار قبولی را ثبت کرده‌اند.
دانشگاه‌ها (از نظر گزینش): فیزتک (با میانگین نمرهٔ حدود ۹۷)، مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو، دانشگاه اینوپولیس، دانشگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات و دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان) در صدر کیفیت ورودی فنی قرار دارند. در سال ۲۰۲۵، سه رتبهٔ اول ملی در اختیار دانشگاه‌های فنی قرار گرفت: فیزتک، مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو و دانشگاه مرکزی.
اهمیت گروه رشته⁵: رشتهٔ IT در بیش از ۶۸۰ دانشگاه ارائه می‌شود؛ بنابراین انتخاب گروه رشته از نام دانشگاه حائز اهمیت بیشتری است، زیرا کیفیت آموزش در هر برنامه متفاوت است.

پرطرفدارترین رشته‌های مهندسی (تعداد پذیرش — ۲۰۲۴)

گروه‌های آموزشی کلان⁵ در آمار ملی — کد = نمونهٔ اصلی (направления) در هر خوشه [2]

فناوری اطلاعات و علوم رایانه (کد 09.03.01؛ خوشهٔ 09.03.xx): حدود ۴۸٬۷۰۰ نفر (۶٪+)
امنیت اطلاعات (کد 10.03.01): بیش از ۱۱٬۰۰۰ نفر (۱۰٪+)
ریاضیات (کد 01.03.01): حدود ۱۶٬۵۰۰ نفر (۱۲٫۵٪+)
مهندسی ساخت‌وتولید (کد 08.03.01): حدود ۱۶٬۰۰۰ نفر (با نمرهٔ ورودی پایین‌تر، حدود ۶۳)
مهندسی برق و انرژی (کد 13.03.02؛ خوشهٔ 13.03.xx): بیش از ۱۱٬۰۰۰ نفر
فیزیک هسته‌ای (کد 14.03.01): حدود ۱٬۸۵۰ نفر (۱۵٪+)
مهندسی نرم‌افزار (کد 09.03.04): در صدر تقاضای سال ۲۰۲۳ (طبق اعلام وزارت علوم)
زیست‌فناوری (کد 19.03.01): در صدر تقاضای سال ۲۰۲۳

کاهش تقاضا (در میان روس‌ها، بازهٔ ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴): علوم سیاسی، زبان‌شناسی، علوم اقتصادی.

دانشگاه‌ها — دو فهرست تحلیلی

بیشترین حجم پذیرش (۲۰۲۴) [2]

(محبوبیت بر اساس ظرفیت — نه لزوماً دشواری ورود)

۱. دانشگاه فدرال اورال (یکاترینبورگ): ۹٬۱۵۳ نفر؛ میانگین نمره ۷۱٫۱
۲. دانشگاه ملی علوم اقتصادی عالی (مسکو): ۷٬۳۱۹ نفر؛ میانگین نمره ۸۷٫۱
۳. دانشگاه رادیوالکترونیک: ۷٬۳۷۸ نفر؛ میانگین نمره ۷۰٫۷
۴. دانشگاه دولتی مسکو (لومونوسوف): ۶٬۵۸۴ نفر؛ میانگین نمره ۸۴٫۶
۵. دانشگاه دوستی ملل: ۵٬۷۶۳ نفر؛ میانگین نمره ۷۳٫۱
۶. دانشگاه فدرال سیبری: ۵٬۳۶۵ نفر؛ میانگین نمره ۶۷٫۳
۷. دانشگاه فدرال کازان: ۵٬۳۳۶ نفر؛ میانگین نمره ۷۳٫۹
۸. دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان): ۵٬۲۳۴ نفر؛ میانگین نمره ۸۱٫۲
۹. دانشگاه دولتی سن پترزبورگ: ۵٬۰۶۷ نفر؛ میانگین نمره ۷۸٫۷
۱۰. دانشگاه پلی‌تکنیک سن پترزبورگ: ۵٬۰۴۲ نفر؛ میانگین نمره ۷۹٫۲

بالاترین گزینش — دانشگاه‌های فنی (۲۰۲۴) [2]

دانشگاه فیزیک و فناوری مسکو (فیزتک): ۹۷٫۰؛ ۱٬۳۲۸ نفر
مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو: ۸۹٫۹؛ ۱٬۶۰۷ نفر
دانشگاه اینوپولیس: ۸۷٫۵؛ ۴۳۸ نفر
دانشگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات: ۸۶٫۸؛ ۲٬۶۳۱ نفر
دانشگاه علوم فولاد و فناوری: ۸۳٫۴؛ ۱٬۵۵۱ نفر
دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان): ۸۱٫۲؛ ۵٬۲۳۴ نفر
دانشگاه پلی‌تکنیک سن پترزبورگ: ۷۹٫۲؛ ۵٬۰۴۲ نفر
دانشگاه هوافضای مسکو: ۷۷٫۵؛ ۳٬۱۴۵ نفر

(در سال ۲۰۲۵ سه رتبهٔ اول به فیزتک، مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو و دانشگاه مرکزی اختصاص یافت.)

پیشتاز هر رشته (کیفیت ورودی — ۲۰۲۴) [2]

فیزیک هسته‌ای (کد 14.03.01): مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو؛ دانشگاه پلی‌تکنیک سن پترزبورگ، دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان)
فیزیک (کد 03.03.02): فیزتک (۹۶٫۸)، مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو، دانشگاه دولتی مسکو
ریاضیات (کد 01.03.01): فیزتک (۹۷٫۱)
فناوری اطلاعات (کد 09.03.01): رشد چشمگیر در دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان)، دانشگاه رادیوالکترونیک، دانشگاه پلی‌تکنیک سن پترزبورگ

(نکته: فیزتک در ۵ مورد از ۵ گروه رشتهٔ تخصصی خود، رتبهٔ اول کیفیت را در اختیار دارد.)

چه تغییراتی پس از سال ۲۰۲۲ رخ داد؟

رشته‌های مهندسی از وضعیت «رشد ضعیف» (در گزارش ۲۰۲۳) به یک جهش قابل‌توجه در سال ۲۰۲۴ دست یافتند: اختصاص ۴۱٪ از کل ورودی‌ها و ۷٪ رشد در مقایسه با سال ۲۰۲۲.
سهمیهٔ بودجه‌ای³ رشته‌های مهندسی در ۵ سال اخیر حدود ۲۱٪ افزایش یافته است (۲۵۴٬۰۸۱ ظرفیت برای سال تحصیلی ۲۰۲۴-۲۰۲۵).
رشته‌های IT، امنیت اطلاعات، فیزیک هسته‌ای، رباتیک و مکانیک با شتاب زیادی رشد کردند؛ در حالی که تقاضا برای رشته‌های علوم انسانی (نظیر اقتصاد و زبان‌شناسی) با افت مواجه شد.
پذیرش دانشجویان شهریه‌پرداز در رشته‌های مهندسی ۲۹٪ افزایش یافت (بازهٔ ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴). این رقم در مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو طی سه سال، ۱٫۷ برابر شد.
حجم پذیرش دانشگاه اینوپولیس ۷۹٪ افزایش یافت و دانشگاه مرکزی نیز به فهرست ۱۰ دانشگاه برتر راه پیدا کرد.
طبق گزارش وزارت علوم، بیش از ۱ میلیون درخواست برای رشته‌های مهندسی در سال ۲۰۲۳ به ثبت رسید.

این آمار برای متقاضیان بین‌المللی چه مفهومی دارد؟

این آمار صرفاً بستری برای درک بازار است و نشان می‌دهد شهروندان روسیه به کدام رشته‌ها و دانشگاه‌ها گرایش دارند، اما مسیر تحصیلی شما لزوماً با روند داخلی یکسان نیست.
سهمیه‌های بین‌المللی، دوره‌های با شهریهٔ آزاد، برنامه‌های انگلیسی‌زبان و دوره‌های پادفک⁴ در جداول پایش کیفیت پذیرش (MKP) لحاظ نشده‌اند و شرایط آن‌ها توسط هر دانشگاه به‌صورت مستقل اعلام می‌شود.
دانشگاه فدرال اورال و دانشگاه رادیوالکترونیک امکان دسترسی بالایی را برای شهروندان روس فراهم می‌کنند؛ در مقابل، فیزتک، مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو و دانشگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات رقابت بسیار فشرده‌ای بر سر نمرهٔ کنکور² دارند. برای متقاضیان خارجی، معیارهای متفاوتی (شامل سهمیه، ارزیابی سوابق تحصیلی و آزمون‌های مجزا) در نظر گرفته می‌شود.
آزمون فیزیک: از حدود ۲۲۸٬۶۰۰ پذیرفته‌شده در رشته‌های مهندسی (سال ۲۰۲۴)، تنها حدود ۹۰٬۰۰۰ نفر در آزمون فیزیک شرکت کرده بودند.

محدودیت‌های این راهنما

داده‌های ارائه‌شده منحصراً مربوط به مقاطع کارشناسی و تخصص (Специалитет) و آمار پذیرش داخلی (ЕГЭ) است.
مقاطع کارشناسی ارشد، دکتری و آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای (СПО) در این آمار لحاظ نشده‌اند.
این گزارش نباید با رتبه‌بندی‌های جهانی (مانند QS یا RAEX) اشتباه گرفته شود (تحلیل این رتبه‌بندی‌ها در پستی مجزا در کانال منتشر خواهد شد).
دانشگاه‌های خصوصی (مانند اینوپولیس و دانشگاه مرکزی) به‌طور مستقیم با دانشگاه‌های دولتی (مانند لومونوسوف یا اقتصاد عالی) قابل مقایسه نیستند.
اگرچه آمار سال ۲۰۲۳ رشد رشته‌های مهندسی را «ضعیف» ارزیابی می‌کرد، داده‌های سال ۲۰۲۴ نشان‌دهندهٔ یک نقطهٔ عطف در این حوزه است.

پاورقی‌ها

¹ پایش کیفیت پذیرش: نام روسی: Мониторинг качества приёма (МКП) · English: HSE Admission Quality Monitoring · پورتال: ege.hse.ru

² نمرهٔ آزمون سراسری / نمرهٔ ورودی: نام روسی: балл ЕГЭ · English: Unified State Exam (EGE) score

³ سهمیهٔ بودجه‌ای: نام روسی: бюджетные места · English: State-funded study places (این ظرفیت از سهمیهٔ بین‌المللی مجزا است)

⁴ پادفک (دورهٔ آمادگی): نام روسی: подготовительный факультет · English: Preparatory department for foreign applicants

⁵ گروه رشته (گروه آموزشی کلان): نام روسی: укрупнённая группа направлений (УГН) · English: Aggregated field group in national stats. در سامانهٔ MKP، چند کد زیرشاخه (направления) در قالب یک خوشه تجمیع می‌شوند؛ کدهای ذکرشده در متن، نمونه‌های اصلی برای جست‌وجو در پورتال پذیرش هستند.

نام روسی دانشگاه‌ها

دانشگاه فیزیک و فناوری مسکو (فیزتک) — Московский физико-технический институт (МФТИ)
مؤسسه ملی تحقیقات هسته‌ای مسکو — НИЯУ МИФИ
دانشگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات — Университет ИТМО
دانشگاه فنی دولتی مسکو (باومان) — МГТУ им. Баумана
دانشگاه رادیوالکترونیک — РТУ МИРЭА
دانشگاه فدرال اورال — Уральский федеральный университет (УрФУ)
دانشگاه ملی علوم اقتصادی عالی — НИУ ВШЭ
دانشگاه دولتی مسکو (لومونوسوف) — МГУ им. Ломоносова
دانشگاه دوستی ملل — РУДН
دانشگاه پلی‌تکنیک سن پترزبورگ — СПбПУ
دانشگاه دولتی سن پترزبورگ — СПбГУ
دانشگاه اینوپولیس — Университет Иннополис
دانشگاه مرکزی — Центральный университет
دانشگاه علوم فولاد و فناوری — НИТУ МИСиС
دانشگاه هوافضای مسکو — МАИ
دانشگاه فدرال سیبری — Сибирский федеральный университет (СФУ)
دانشگاه فدرال کازان — Казанский федеральный университет (КФУ)