ربات بولینگ‌باز

ویدئوای از یک ربات که بولینگ بازی می‌کند با پانویس زیر منتشر شده است:

«فیلمبردارش خیلی جرات داشته.

فکر کن یه لحظه اون توپ بولینگ از پنجه ربات محترم رها شه به سمت صورتت.

اون‌وقت آدم به دلش چطوری حالی کنه که اشتباه شده؟»

مشخصاً در دل پانویس بالا، واقعی بودن ویدئو فرض شده است. بنابراین با بررسی صحّت ویدئو، صحّت ادّعا را رد یا تأیید خواهیم کرد.

ممکن است با دیدن فیلم احساس کنید وقتی سرعت چرخش دستگاه زیاد می‌شود، تصویر توپ و دست ربات پهن می‌گردند؟ آیا این یعنی که ویدئو ساختگی است و صحّت ندارد؟ به هر حال توپ بولینگ که با چرخیدن پهن نمی‌شود. دلیل چیزی که مشاهده می‌کنید این است: فیلم با نرخ ۳۰فریم‌بر‌ثاینه پخش می‌شود. وقتی سرعت چرخش زیاد باشد، از یک فریم به فریم بعدی دست ربات مقدار نسبتاً زیادی می‌چرخد. اگر مثلاً در هر فریم این چرخش به اندازهٔ ۱۸۰درجه باشد، از یک فریم به فریم بعد، تصویر دست ربات آینه می‌شود. بنابراین اگر در فریم اوّل تصویر افقی باشد، در فریم بعدی هم افقی خواهد ماند. یعنی به طور میانگین از مؤلفه‌های عمودی تصویر کاسته شده است. اینگونه وقتی همهٔ فریم‌ها سریع و پشت‌سر هم پخش می‌شوند، تصویری که از دست ربات و توپ دیده می‌شود به نظر پهن گشته است.

امّا از طرف دیگر خود همین مسئله می‌تواند نشانه‌ای باشد از ساختگی بودن فیلم. اگر این اتفاق توسط دوربینی معمولی ضبط شده بود، آنوقت دریچهٔ دوربین از یک فریم به فریم بعد باز می‌مانند. یعنی در تمام مدّت حرکت ۱۸۰درجه، از دست ربات و توپ بولینگ به دریچهٔ دوربین نور می‌رسید و این نور می‌بایست روی فیلم ضبط می‌شد. بنابراین چیزی که می‌دیدیم یک تصویر محو می‌بود که نصف یک دور کامل را پوشانده بود. دقیقاً همان پدیده‌ای که وقتی از خودروی تندرویی عکس می‌گیریم، ویا وقتی هنگام عکس گرفتن دستمان زیاد می‌لرزد، مشاهده می‌کنیم. اینجا هم، اگر دوربین معمولی می‌بود می‌بایست همان کش آمدن تصویر را می‌دیدیم؛ در عوض تصویر بسیار تیز و واضح است، حتی وقتی که سرعت دست ربات بسیار زیاد شده است! به عکس پایین مراجعه کنید. همین احتمالاً کافی است تا ما اعتمادمان به فیلم را به کلی از دست بدهیم، امّا کسی ممکن است ادّعا کند که دوربینی که پرتاب بولینگ را ثبت کرده، دوربینی معمولی نبوده و روش کار متفاوتی داشته است. خب پس بگذارید پدیده را دقیقتر وارسی کنیم.

اوّل بیایید ببینیم توپ در لحظهٔ رها شدن چه سرعتی داشته است. همانطور که گفتیم فلیم ۳۰فریم‌برثانیه است، یعنی از یک فریم به فریم بعدی یک‌سیُمِ ثانیه گذشته است. فریم‌های قبل از پرتاب به صورت زیرند (اگر از چپ به راست بروید، جهت زمان را درست طی کرده‌اید):

همانطور که می‌بینید، در لحظات آخر دقیقاً معلوم نیست که سرعت چرخش دست ربات چقدر بوده است، ولی مشخص است که از ۱۸۰درجه در فریم بیشتر است. بیایید همین نیم دور در فریم را برایش در نظر بگیریم. نیم دور در یک‌سیُمِ ثانیه یعنی یک دور در یک‌پانزدهمِ ثانیه. پس در هر ثانیه ۱۵دور می‌زند. حالا اگر بفهمیم در هر دور چند متر مسیر را طی می‌کند می‌توانیم سرعت را بدست بیاوریم. مسیر توپ در هر دور یک دایره به شعاع دست ربات است. امّا دست ربات چند متر است؟ خب این را می‌توان از معیارهایی که در تصویر وجود دارد متوجه شد. مثلاً می‌دانیم قطر توپ بولینگ استاندارد حدود ۲۴سانتی‌متر است. بنابراین:

شعاع دایرهٔ ما حدوداً نیم متر بدست می‌آید. پس طول مسیر توپ که برابر با محیط دایره است می‌شود:

۱۵دور در ثانیه یعنی که ۱۵تا ۳متر در ثانیه، پس سرعت توپ در لحظهٔ رها شدن حداقل ۴۵متربرثانیه است. توپ بولینگ به حدّ خوبی سنگین است و به همین خاطر تا وقتی که به مانع‌های انتهای راه برسد، مقاوت هوا تأثیر چندانی رویش نمی‌گذارد. پس تمام فاصلهٔ ربات را مانع‌ها را با همین سرعت ۴۵متربرثانیه طی خواهد کرد. زمین استاندارد بولینگ تقریباً ۱۸متر است. ۱۸ تقسیم بر ۴۵ هم می‌شود ۰.۴، پس این راه باید در مدّت زمان ۰.۴ثانیه طی شده باشد که معادل است با ۰.۴×۳۰=۱۲فریم. حالا کافی است به فیلم برگردیم و تعداد فریمها را از لحظهٔ پرتاب تا برخورد بشمریم. خودتان می‌توانید این کار را انجام دهید و ببینید که حاصل می‌شود ۲۳فریم. یعنی دوبرابر آنچه که باید می‌بود. همین کافی است تا نشان دهد فیلم ساختگی است.

دلایل فیزیکی دیگر هم وجود دارد که شاید در ادامه نوشتم.