Portulacaria afra

Bahman Khabazian

معرفی گیاه پورتولاکاریا افرا

Portulacaria afra

مشخصات:

گیاه گوشتی (ساکولنت،succulents) پورتولاکارا افرا ازراسته میخک ( Caryophyllales) و تیره خرفه ( Didiereaceae) وجنس پورتولاکاریا(Portulacaria) گیاه گرمسیری بومی وموطن آن افریقای جنوبی در مناطق خشک وبیابانی گرم است ارتفاع درختچه ۳تا۶ متراست تنه گیاه درجوانی سبز وقرمز وآبدار ودر پیری قهوه ای وشاخه ها شکننده برگ ها متقابل بیضی بدون دمبرگ وضخیم وآبدار به رنگ سبز یشمی واندازه طول وعرض آنها ۱تا۱/۷ سانتیمتر هستند گل ها صورتی کم رنگ در بهار ظاهر می شوند به شکل ستاره مانند ودارای پرچم ومادگی هستند میوه کوچک وتک دانه وبالدار هستند

اطلاعات عمومی :

نام علمی : پورتولاکاریا افرا

نام رایج فارسی : کراسولا خرفه ای ، خرفه ای

نام رایج انگلیسی :خوراک خوک ، غذا بیکن، خوراک فیل ،جید کوچک،غذافیل

پورتولاکاریا افرا قبلاًدر شناسه گیاه شناسی از جنس کراسولا وتیره (Crassulaceae) وگونه آن کراسولا اربورا (C. arborea) طبقه بندی و شناسایی شده بود با اختلاف نظر ها وتحقیقات بیشتر آنرا درتیره خرفه ئیان قرار گرفت همین اشتباه باعث شده این دو گیاه را با یک مشخصات در سایت ها ومنابع آن یکی بداند

از نظر شکل ظاهر مشابه کراسولا اواتا ( Crassula ovata) یشم دارد که برگ های یشم درشت تر وتنه هم چوبی نمی شود اما ظاهر یکسانی دارند اغلب سبب اشتباه در نام ومشخصات گیاه می شود به همین علت در فارسی آنرا کراسولا خرفه ای یا جید ودر منابع انگلیسی جید کودک ویا کراسولا نام ببرند

تشابه گیاه کراسولا (یشم)وگیاه پورتولاکاریاافرا

واریته وگونه های پورتولاکاریاافرا:

واریته وگونه های متفاوت گیاه پورتولاکاریاافرا پنج گونه برگ سبز دارد که اندازه برگ های آن متفاوت هستند وچند واریته ابلق ، طلایی، سبز ، ابلق ، رنگین کمان است

درخت وتنه:

درختچه ساکولنت پورترلاکاریا افرا پوست بدون کرک وتیغ است ارتفاع آن ۲ تا۵ متر است وقطر آن ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر می رسد شاخه وتنه در جوانی سبز وخیلی زود تغییر براق ومومی قرمز قهوه ای رنگ می شود ودر پیری رنگ تنه خاکستری قهوه ای می شودجای برگ ها وحلقه ونوار های رشد دور تا دور شاخه مشخص وقابل رویت هستند است شاخه ها درجوانی شکنده ودر پیری نیمه چوبی می شوند چوب آن قابلیت اشتعال کمی دارند درنمونه های قدیمی تر پوست می تواند تا حدودی خشک شود و به خودی خود پوسته پوسته شود.(عکس) عمر این درخت را بعضی منابع ۲۰۰ وبعضی ۳۰۰سال دانستند بونسای ۷۰ ساله آن متعلق به مرحوم جان اسمیت امریکایی است ولی در طبیعت به خاطر خوردن آن توسط فیل وشتر مرغ وبز کهن سال آن پیدا نشده

تفاوت تنه وساقه گیاه پورتولاکاریاافرا درجوانی وپیری

برگ ها:

گیاه ساکولنت پورتوکاریا افرا دارای برگ های سبز وبراق گوشتی که آب را درخود ذخیره می کنندبرگ ها ساده و بیضی شکل هستند بدون دمبرگ وخطوط رگبرگ است طول آنها ۲/۸تا۲/۳ سانتیمتر وعرض آنها بین ۱تا۱/۳ سانتیمتر است وبشکل متقابل روبروی هم با زاویه نود درجه نسبت به برگ های قبل ظاهر می شوند در پیری برگ ها زرد وریزش می کنند طول عمر متوسط برگ ها حدود یک سال است

گلها :

گلهای پورترلاکاریاافرا پنچ لوبه وبه شکل ستاره کوچک صورتی کم رنگ ویا سفید هستند دو جنسی هستند وبه شکل خوشه در انتهای شاخه ها شکوفا می شوند دربعضی مناطق در بهار ودر بعضی از مناطق که در بیرون قابلیت کشت را دارند در پاییز شکوفا می شوند در سالهایی که بارندگی کم است وزمستان آبیاری نشدن در بهار گل های بیشتری تولید می کنند گل ها شهد فراوان دارند

میوه ها :

بالدار وکوچک هستند اندازه آنها پنج میلیمتر است پوست استخوانی وسخت دارند ودرون هرپوسته یک دانه وبذر دارد پرندگان از میوه های درخت استفاده می کنند بذر ها پس از افتادن درخاک به سرعت رشد می کند در مناطق غیر از موطن گیاه تقریباً گلدهی نمی کند

ریشه :

ریشه های گیاه پورتولاکاریاافرا ازجنس چوب است اما زیاد رشد نمی کنند وهنوز تحقیقات کافی در مورد وسعت گسترش آن در زمین وطبیعت نکردن ودر بونسای در فرم وسبک ها که بر اساس ریشه درخت شکل وطراحی می شوند از آن استفاده شده است

نیاز وشرایط محیطی

آبیاری:

گیاه گوشتی پورتولاکاریاافرا نیاز بسیار کمی به آبیاری دارد وقتی آبیاری می شود که خاک بستر کاملا خشک شده باشد در تابستان خاک گلدان سریع خشک می شود آبیاری بیشتری نیاز دارد این ساکولنت در زمستان نیاز آبیاری کمی دارد چنانچه مدت زمان آبیاری آن طولانی وکم باشد واز نور خوبی هم برخوردار باشد امکان اینکه در بهار گلدهی بکند هست اکثر این گیاه که در گلدان خشک می شوند یا رشد ندارند به خاطر آبیاری زیاد است به خاک همیشه مرطوب وآبیاری زیاد حساس است چنانچه خاک خشک نشود وآبیاری شود وهمیشه خاک مرطوب باشد ابتدا برگ ها ریزش می کنند وسپس پوسیدگی ریشه وساقه پیش می آید وگیاه از بین می رود اگر هم مدت طولانی خاک بستر کاملا خشک باقی بماند وتداوم داشته باشد برگ ها چروکیده ودر صورت ادامه یافتن بی آبی برگ ها ریزش می کند پس دقت در آبیاری گیاه بسیار لازم است که به موقع گیاه آبیار شود که دچار پر آبی وکم آبی نشود

خاک :

گیاه گوشتی پورتولاکاریاافرا نیاز به خاک سبک که زهکش آن خوب وآب را درخود نگهداری نکند از خاک های شنی ولومی استفاده می شود کرد در گلدان حدود ۷۰ درصد از خاک های معدنی و۳۰ درصد بقیه را از خاک های عالی استفاده بکنید چنانچه در خاک های پوک گیاه را کاشتید سنگ های درشت روی بستر گیاه قرار بدهید تا گیاه تکان نخورد وپایدار باشد تا زمانی که ریشه ها رشد وگیاه تثبیت در گلدان به شود زمان تعویض خاک وگلدان گیاه بین ۵ تا۳ سال وفصل مناسب این کار بهار است

کود:

چون خاک گیاه سبک واز نوع شنی است فقیر وکمبود مواد مغذی دارد در فصل رشد بهار وتابستان هر دو هفته با کود ۲۰-۲۰-۲۰ گیاه را کود بدهید

نور :

به مکانی آفتاب رو روشن وپر نور نیاز دارد این گیاه نیاز به آفتاب مستقیم دارد در نور شدید بعد از ظهر وظهر که اشعه آفتاب مستقیم است قرار نگیرد چنانچه باعث ریزش برگ می شود گلدان آنرا درمحلی قرار بدهید که از نور مستقیم آفتاب صبح گاهی یا عصر بر خوردار باشد نیاز به مکان پر نور دارد درغیر این صورت برگ ها رنگ پریده وفاصله بند ها بلند وهم چنین سایز برگ ها بزرگ می شود نیاز نوری گیاه ۶-۷ ساعت به نورآفتاب است اگر در داخل نگهداری می کنید پنجره های جنوبی بهترین مکان برای نگه داری گیاه است چنانچه گیاه را در داخل نگه داری می کنید یک دفعه زیر نور آفتاب قرار ندهید دچار سوختگی برگ می شود

دما:

گیاه ساکولنت گوشتی پورتولاکاریاافرا در دمای ایده آل ۱۵-۲۴ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد گیاهی گرمسیری است ومقاومت نسبت به سرما ویخ زدگی ندارد گیاهان بزرگ تا دمای منفی صفر را تحمل می کنند بهتر است درمناطق سردسیری از آن محافطت بشود تا دچار سرمازدگی ویخ زدگی نشود چون گیاه رکود زمستانی ندارد وهمیشه سبز است ولی نیاز به استراحت دارد آنرا در محلی قرار بدهیم که دمای آن حدود ۱۰ درجه سانتیگراد باشد

پنجره جنوبی داخل منزل مکان پرنور برای نگهداری جید است

تکثیر ؛

تکثیر گیاه پوزتولاکاریا بسیار آسان است در طبیعت توسط بذر و خورده های باقی مانده از خوردن فیل وحیوانات علف خوار که روی خاک می افتاد توسط برگ وشاخه های شکسته ازدیاد می شوند

تکثیر توسط برگ چنانچه برگ آنرا روی خاک مرطوب به شکل عمودی قرار بدهید ترکیپ خاک پرلیت +کوکوپیت پس از یک ماه از انتهای برگ که درون خاک است گیاهچه رشد می کند

تکثیر آسان آن تقلید از فیل است شاخه ها را به طول تقریبی ۶-۱۰ سانتیمتر برش بدهید( در هر قطری قلمه گیاه ریشه ژایی می کند) برگ های پایین قلمه را قطع بکنید وقبل از کاشت ۲۴ساعت قلمه ها را در مکانی خشک نگه داری بکنید وبعد در مخلوط پرلیت +کوکوپیت مرطوب بکارید ونیاز به آبیاری هم نیست وتا زمان ریشه زایی نیاز به آبیاری هم نیست حدود ۳-۴ هفته طول می کشد تا رشد ریشه ها آغاز بشود قلمه را چنانچه به شکل افقی هم روی خاک قرار بدهید قلمه از محل تماس با خاک مرطوب ریشه زایی می کند قلمه های این گیاه در آب هم ریشه زایی می کنند فصل مناسب قلمه زدن بهار وپاییز است

درطبیعت گیاه جید توسط فیل ها تغذیه وتکثیر می شوند

آفات وبیماری:

گیاه پورتولاکایاافرا دربرابر آفات بسیار مقاوم است چنانچه شرایط محیط ونیاز های گیاه مناسب نباشد توسط حشرات وکنه های عنکبوتی وشپشک آرد آلود وشپشک سپردار مورد هجوم واقع می شوند برای مبارزه با آفات از مالاتیون استفاده نکنید گیاه به این سم حساسیت دارد

چنانچه نور گیاه کم وشرایط آبیاری آن با دقت انجام نگیرد گیاه ضعیف و دچار پوسیدگی قارچی ریشه وساقه می شود سفیدک پودری نیز بیماری قارچی دیگری است که لکه های سفید رنگ روی برگ وساقه ایجاد می کند بیماری باکتریایی دیگر بیماری این گیاه است که موجب پژمردگی برگ ها واز بین رفتن گیاه می شود بیماری دیگر پورتولاکایاافرا ویروسی است که بانام حلقه سیاه شناخته می شود وبر روی قسمتهای زیرین برگ ها حلقه های سیاه رنگی درست می کند بیماری ویروسی درمان ندارد وفقط باید قسمت های آلود را حذف کرد

گیاه جید مقاوم دربرابر آفات وبیماری است شرایط نامناسب سبب ودلیل بیماری وآفات است

ریزش برگ ها :

شایع ترین دلیل در ریختن برگ ها در پورتولاکایا افرا مربوط به مشکلات آبیاری است استفاده از زیر گلدانی که بعد از آبیاری آب آنرا تخیله نکنید یا مرتب قبل از خشک شدن بستر آبیاری بکنید وخاک دایم مرطوب وخیس باشد چنانچه آبیاری هم نکنید وبستر برای مدتی خشک باشد گیاه برای حفظ بقای خود برگ ها ریزش پیدا می کند برای درمان ریختن برگ ها در آبیاری دقت بکنید اگر آبیاری را تنظیم کردید وریز ادامه یافت گیاه را به مکان پر نور تر انتقال بدهید

زرد شدن برگ :

شایع ترین دلیل برای زرد شدن برگ ها گیاه پوتورلاکایا مربوط به خاک است خاک اگر سنگین باشد رطوبت را در خود نگهداری می کند وآب سریع تخلیه نمی شود خاک دایم مرطوب برای گیاه خوب نیست اگر به این موضوع شک دارید خاک را تعویض واز یک خاک سبک با زهکشی عالی استفاده بکنید چنانچه خاک زهکش آن خوب باشد امکان کمبود مواد مغذی است که باعث زرد شدن برگ ها می شود پس هر هفته کود یاری وگیاه را تقویت بکنید در خاک های سبک که زهکش بالا دارند مواد مغذی شسته واز گلدان خارج می شود گیاه نیاز دارد که در فصل رشد مرتب کود یاری شود در زمستان آبیاری کم واز کود استفاده نکنید

زرد شدن وریزش برگ ها استرس گیاه نسبت به خاطر سنگین یا کمبود مواد غذایی است

موارد استفاده از گیاه پورتولاکارا

زراعت وکاشت گیاه درکشورافریقای جنوبی برای توسعه جنگل های جید

موارد استفاده وکاربرد گیاه پورتولاکاریا افرا

گیاهی زینتی است در گلدان از ان نگهداری می کنند گیاه جوان رشد مجنون دارد در سبد های آویز کاشته می شود ودرمناطق گرمسیری در پرچین استفاده ویا درختچه آن تک کاشته می شود در پرورش بونسای ودرختان کوتوله کاربرد دارد

گیاه پورتولاکاریاافرا ساکونت در روز انرژی خورشید را درخود ذخیره ودر شب با جذب گاز مضر اکسید کربن فتوسنتز انجام می دهد وتولید اکسیژن ومواد غذایی می کند

مصرف خوراکی دارد وسرشار از مواد مغذی است بصورت خام وسالاد مصرف می شود معمول در صبح گاه گیاه را برای خوراک برداشت می کند که ترش مزگی آن بخاطر جذب کربن درشب بیشتر است وطعم دلپذیری دارد مزه آن در ساعات روز وشب متفاوت است در بیابان خوردن آن رافع عطش وتشنگی می کند گلهای آن شهد زیادی تولید زنبورعسل وپرندگان جذب ان می شوند واز شهد گیاه تغذیه می کنند واکثر حیوان های علف خوار از آن تغذیه می کنند غذای محبوب فیل هاوگرگدن سیاه افریقای جنوبی هست بز ها وگوسفند ها از آن تغذیه می کند ودر مراتع کشت می شود در مناطق نیمه بیابانی افریقا مردم محلی از چوب این گیاه برای ساختن کلبه وخانه های خود استفاده می کند گیاهی داروی است زنان شیرده برای افزایش شیر از آن مصرف می کنند ضد التهاب وخارش است واز پماد آن برای بستن زخم استفاده ومصارف بسیاری در طب سنتی افریقا دارد

در مناطق بیابانی ونیمه بیابانی برای مبارزه با فرسایش خاک وآبخیزداری کاشت می شود جنگلداری کشور های گرمسیری مرکز کاشت وتولید آنرا توسعه دادن وبخاطر جذب کربن درشب برای مبارزه با گرمایش آب وهوای گیاه بسیار مناسبی است وسالیانه میلیون ها هکتار از بیابان های آفریقا زیر کشت این گیاه ودرخت می رود