PARA OʻQ OTISH

Sport turining rivojlanish tarixi

Oʻq otish sporti — eng qadimgi amaliy sport turlaridan biridir. U kamon va arbaletdan oʻq otish boʻyicha musobaqalardan boshlanadi. XIV asrning oʻrtalarida oʻqotar qurol paydo boʻlishi bilan oʻq otish boʻyicha musobaqalar boshlandi, avvaliga silliq naycha miltiqlardan, keyinchalik esa oʻqi egilgan qurol yaratilishi pulevoy oʻq otishning rivojlanishiga sabab boʻldi. Aniq sport oʻq otish murakkab-koordinatsiyali koʻnikma hisoblanadi. Uni egallash har kimga mumkin, biroq katta mehnat, oʻq otish nazariyasi asoslarini, qurolning moddiy qismini oʻrganishga ketadigan vaqt, eng asosiysi aniq oʻq uzish texnikasini egallash, uning elementlarini muntazam takomillashtirish, egallangan koʻnikmalarni mustahkamlash va rivojlantirishni talab qiladi. Sport oʻq otish mashgʻulotlari sportchida sovuqqonlik, sabr-toqat, kuzatuvchanlik, koʻz oʻlchovini, gʻalabaga boʻlgan iroda¬ni shakllantiradi. Rekordlarga erishish uchun nafaqat mukammal oʻq uzish texnikasi, balki oʻz hissiyotlarini boshqara olish ham talab etiladi. Shveysariyada 1452-yildayoq aniq oʻq otish boʻyicha bayramona musobaqalar oʻtkazilgan. Oʻsha vaqtdan boshlab barcha turdagi sport qurollaridan oʻq otish boʻyicha milliy bayramlar oʻtkazila boshlangan, ular keyinchalik mamlakatning yillik chempionatlariga aylangan. Miltiqdan oʻq otish boʻyicha ilk musobaqalar Shveysariyada 1824-yilda boʻlib oʻtgan.

Fransiyada oʻqotar quroldan oʻq otish boʻyicha birinchi jamiyatlar 1449-yilda tashkil etilgan, unga konussimon oʻq bilan jihozlangan oʻqi egilgan qurolning ixtiro qilinishi mamlakat hukumatini sport oʻq otishni foydali deb tan olishga majbur qildi. Birinchi tanlov 1864-yilda oʻtkazilgan, bu esa yangi oʻq otish jamiyatlari va ittifoqlari tashkil etilishiga turtki boʻldi, ularning XIX asr oxiriga kelib soni 900 dan ortiq edi. Germaniyada oʻq otish sporti tarixidagi dastlabkilardan biri boʻlgan turnir 1432-yilda Augsburgda qayd etilgan, biroq faqat 1862-yilda Frankfurt-na-Mayneda milliy oʻq otish bayrami boʻlib oʻtdi. 1884-yilga kelib 60 mingdan ortiq oʻqchi birlashgan 712 dan ortiq ittifoq mavjud edi. Angliya oʻq otish jamiyatlari tarixi 1859-yildan boshlanadi, birinchi milliy tanlov 1860-yilda oʻtkazilgan. Amerikada “Qoʻshma Shtatlarning Milliy oʻq otish jamiyati” birinchi tanlovni 1873-yilda tashkil etgan. Har bir shahar va posyolkada oʻq otish jamiyatlari tashkil etilgan boʻlib, ular yuz minglab aʻzolarga ega edi. Miltiq va pistoletdan oʻq otish boʻyicha musobaqalar 1896-yildagi birinchi Olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan, 1897-yildan boshlab esa muntazam ravishda pulevoy oʻq otish boʻyicha jahon chempionatlari oʻtkazila boshlandi. Pulevoy oʻq otish musobaqalarini Olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritish tashabbuskorlaridan biri Pyer de Kuberten boʻlgan. Pulevoy oʻq otish sporti Olimpiya o‘yinlarining asosiy sport turlaridan biri hisoblanadi.

Musobaqa qoidalari

Musobaqa qoidalari va oʻtkazilish tuzilmasi minimal oʻzgarishlar bilan tuzilgan boʻlib, ularning mohiyati faqat nogironligi bo'lgan shaxslarning xususiyatlarini hisobga olishga qaratilgan. Musobaqaning maqsadi — 10 ta konsentrik doiradan iborat nishon markaziga urishdir. Finalda har bir halqa kichik zonalarga boʻlinadi, markazga urish 10,9 ball bilan baholanadi.

Oʻq otish uch pozitsiyadan birida amalga oshiriladi:

• Standing — turib yoki oʻtirib (tirsak tayanchisiz)

• Kneeling — tizzadan (oʻtirib, bir tirsak tayanchi bilan)

• Prone — yotib (oʻtirib, ikkala tirsak tayanchi bilan)

Musobaqalar ikki toifada oʻtkaziladi — miltiq va pistolet, masofa 10, 25, 50 m. Qoidalar qurol, masofa, nishon, oʻqchi pozitsiyasi, oʻq soni va vaqt chegarasiga bogʻliq. Ishtirokchilar nishonga urish natijasiga qarab ball toʻplaydi. Har bir musobaqa malaka bosqichi va final davrasidan iborat. Final bosqichi natijalariga ko‘ra g‘olib aniqlanadi. Paralimpiya dasturida bir nechta erkaklar, ayollar va aralash mashqlar mavjud. Ko‘pgina musobaqalarda 60 o‘qdan iborat dastur qo‘llaniladi (musobaqa turiga qarab farq qilishi mumkin). Finalda birinchi sakkiz oʻrinni egallagan sportchilar belgilangan vaqt ichida har biri 10 oʻq uzadi.

Klassifikatsiya.

Pulevoy oʻq otishda funksional klassifikatsiya tizimi ishlatiladi, bu turli nogironlik toifasidagi sportchilarga shaxsiy yoki jamoaviy musobaqalarda birga ishtirok etish imkonini beradi.

Jismoniy cheklovlar (tanadagi harakat darajasi va muvozanat, mushak kuchi, yuqori va pastki qoʻllarning harakat qobiliyati) asosida sportchilar 2 ta klassga boʻlinadi:

• SH1 — qurolni qoʻshimcha tayanchsiz ushlab tura oladigan sportchilar

• SH2 — qurol uchun maxsus tayanchdan foydalanadigan sportchilar

Paralimpiya oʻyinlarida musobaqalar SH1 va SH2 klasslarida oʻtkaziladi.