Order & Disorder
RelaxAnka & Entor
همتون از بچگی با قانون پایستگی انرژی آشنا شدید. قانونی که میگه انرژی نه بوجود میاد و نه از بین میره و فقط از یک حالتی به حالت دیگه ای تغییر می کنه.
و واسه همتون سوال شده که آیا جهان از بدو تولدش تا الآن انرژیش زیاد شده یا خیر؟ خب مسلما با توجه به قانون پایستگی انرژی جواب نه هست. یعنی در هر لحظه مقدار انرژی توی جهان همیشه ثابت و یکسان بوده.
اما با این حال ما شاهد تلف شدن انرژی توی همه جا میشیم.
سوال مهم تر اینه که چرا این اتفاق میوفته؟ چرا با وجود قانون حفظ انرژی هنوز هم انرژی از دست ما سر میخوره؟ چرا با اینکه جهان هر روز بهم ریخته تر و پیچیده تر میشه، انرژیش همون مقدار میمونه که بدو تولد داشته؟

همه چی ازپدر علم ترمودینامیک یعنی مهندس فرانسوی سعدی کارنو شروع میشه. کارنو توی مقاله ی "قدرت محرکه ی گرما" اعلام میکنه:
"هیچ موتور حرارتی نمیتواند بهطور کامل کار کند، زیرا همیشه مقداری از انرژی به شکل گرما از دست میرود و به محیط اطراف منتقل میشود."
کارنو بدون اینکه بدونه، یک قانون غیر قابل نقضی رو ارائه می کنه و اون قانون دوم ترمودینامیکه. همه می دونستن که انرژی تلف میشه و اون هم به صورت گرما. اما هیچکسی نمیدونست که این انرژی کجا میره و عاقبتش چیه.
کارنو اضاف کرد که:
"حرارت همیشه از جسم گرم به جسم سرد منتقل میشود و هیچگاه برعکس نمیشود."
بنظر میومد که این دوتا جمله ی کارنو باهم مرتبطن. اما بیشتر از این نمیتونست چیزی رو اثبات کنه. اون حتی دلیل اینکه حرارت این حرکت رو طی میکنه رو هم نمیدونست.

رودلف کلاسیوس، اولین کسی بود که با استفاده از مقاله ی کارنو، تونست بین اون جملاتش ارتباطی ایجاد کنه و فرمولی برای اصطلاح ابداعی خودش، یعنی آنتروپی، ایجاد کنه و مطرح کرد که:
"انتروپی جهان تمایل دارد که به حداکثر برسد."
کلمه ی انتروپی رو از ترکیب کلمه ی انرژی و تروپیا(به معنی تغییر) بوجود اورد که بعد از اون دیگه به جای کلمه ی ترنزفورم از کلمه ی آنتروپی استفاده شد.
و با کلاسیوس، معلوم شد که دلیل حرکت گرما از جای گرم به سرد، همین انتروپی است و این انرژی بعد از او قابل محاسبه و قابل ملاحظه شد.
با اینکه کلاسیوس معتقد بود که انتروپی و بی نظمی ارتباطی دارند اما دستاوردهایش آن را به صورت علمی اثبات نمی کردند.
بولتزمن کارهای کلاسیوس رو توسعه داد و با فرمول ریاضیش اثبات کرد که واقعا انتروپی و بی نظمی، ارتباط وثیقی با همدیگه دارند.
S = kB ln W
به حدی که نتیجه ی کارهای بولتزمن میگفت انتروپی و زمان، هم معنا هستند!
کار دیگه ای که بولتزمن کرد این بود که اثبات کرد توی هیچ سیستمی، نظم کاملی وجود نداره و گفت:
"ترتیب کامل در یک سیستم هرگز به طور واقعی وجود ندارد، زیرا حتی در سیستمهای به ظاهر منظم، همیشه تعدادی از وضعیتهای میکروسکوپی تصادفی وجود دارند که باعث ایجاد بینظمی میشوند."
انتروپی از یک مفهوم ترمودینامیکی تبدیل به یک مفهوم آماری در سطح میکروسکوپی شد.

هم دوره ی بولتزمن، جیمز ماکسول، یک آزمایش فکری مشهوری رو با مفهوم انتروپی ارائه میده که اسمش شبح ماکسول هست.
اگر فرض بشه یک صندوق داریم که مولکول های سرد و داغ داره و از وسط نصف شده. بدون دست زدن به مولکول ها، با باز کردن دریچه ای توی دیواره ی وسطی، مولکول های سرد و داغ رو از هم جدا میکنه. یعنی به عبارت دیگه ای، میتونه آنتروپی رو معکوس کنه و توی سیستم کمش کنه!
این آزمایش ماکسول سوالات اساسی در مورد طبیعت آنتروپی بوجود اورد و دلیل ورود آنتروپی به عرصه تئوری داده ها همین مسئله بود. گفته می شود که شبح مکسول می بایست داده های زیادی اعم از سرعت و جهت و دمای هر مولکول را داشته باشد تا بتواند عملیات را انجام دهد. انتروپی شبح بعد از دانستن این معلومات، به شدت افزایش پیدا کرده است! به عبارت دیگری، یادگیری و دانستن، فرمی از فرم های انتروپی است (حتی از دست دادن اطلاعات هم می تونه انتروپی رو زیاد کنه).

لرد کلوین، به دلیل همین مسئله ی انتروپی دمای کلوین رو مطرح کرد. از نظر اون، برای اندازه گیری انتروپی نیازی بود یک مرجع مطلقی داشته باشیم و همچنان گفت:
"در نهایت، جهان به حالتی خواهد رسید که در آن همهچیز در دمای یکنواختی قرار خواهد گرفت و هیچ انرژی برای انجام کار مفید باقی نخواهد ماند. این همان وضعیت مرگ حرارتی جهان است."
یعنی لرد کلوین میگه جهان به سمت خاموشی و سردی میره و در پایان، به جایی میرسیم که آخرین ستاره خاموش میشه. و اون موقع دیگه هیچ کاری به صورت مکانیکی رخ نمیده.

داستان آخرین سوال اسحاق عظیموف، یکی از داستان هایی جالبیه که حتما باید خوند. توی این داستان انسان ها در آینده ای بسیار دور، به همه پاسخ ها رسیدن جز پاسخ یک سوال. این سوال نهایی چنین مطرح شده که:
"آیا آنتروپی میتونه معکوس بشه؟"
هر بار از هوش مصنوعی این سوال پرسیده شد. پاسخ داد که:
"اطلاعات کافی برای پاسخ به این سوال وجود نداره."
در نهایت، پس از خاموش شدن آخرین نور جهان، این هوش مصنوعی به جواب با تاخیر دست پیدا میکنه. همون لحظه به وجد میاد و میگه:
"بگذار نور باشد." (سفر پیدایش باب اول آیه چهارم)
توی کتاب هیچ پاسخ مستقیمی به سوال داده نمیشه. و بشر هنوز که هنوزه نتونسته پاسخی برای این سوال پیدا کنه. واقعیت ترسناکی که این داستان به ما میگه اینه که پاسخ به این سوال، میتونه خاموشی کیهان رو نجات بده.

بحث انتروپی همینجا تموم میشه. اما مقاله هنوز ادامه داره. دیروز، دو نفره خیلی زیاد در مورد انتروپی بحث کردیم و در نهایت یک شخصیت خیالی ای ساختیم که تونست بر انتروپی غلبه کنه. اگر مقاله درمورد ابعاد فضا رو خوندین با مثمتیکا آشناییتی دارید. الآن میخوام آنتروپیا رو براتون مطرح کنم.
انتور فون پای، شخصی بود که توی قرن نوزدهم، با استفاده از علم ترموشیمی، یک ماشینی اختراع کرد که به صورت تئوری هر چه زمان به جلوتر میرفت، آنتروپی رو کم تر می کرد. برای اینکه ماشین انتور کار کنه، می بایست فضایی رو تصور کرد که توی اون قانون دوم ترمودینامیک وجود نداره. اون فضای مورد نظر انتور، همون انتروپیا بود.