نسبت میان روزنامهنگاری و مستندسازی به بهانه نمایش مستند «میدان جوانان سابق» به کارگردانی مینا اکبری، روزنامهنگار
افق نو - پرستو دوکوهکی:
روزنامهنگاران فیلمساز یا فیلمسازان روزنامهنگار
افق نو - پرستو دوکوهکی: این روزها، در دوازدهمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم مستند (سینما حقیقت)، مینا اکبری، روزنامهنگار، فیلم مستند «میدان جوانان سابق» را بر پرده دارد. اگرچه موضوع این فیلم خود روزنامهنگاری و سرنوشت روزنامهنگاران دوم خردادی است، اما به هر حال در ذهن من باز موضوع رابطهٔ نزدیک روزنامهنگاری و مستندسازی را مطرح کرد. مینا اکبری اولین روزنامهنگار ایران نیست که سر از فیلمسازی مستند درمیآورد. دستکم در این ۱۲ دورهٔ سینما حقیقت بارها دیدهایم که روزنامهنگاران، مخصوصاً روزنامهنگاران حوزهٔ فرهنگ و هنر، به مستندسازی روی آوردهاند و فیلمهای درخور توجهی هم ساختهاند.
خط مبهمی بین روزنامهنگاری تحقیقی و فیلمسازی مستند وجود دارد. بسیاری از کسانی که فیلمسازی مستند میکنند، با این پرسش مواجه میشوند که روزنامهنگارند یا فیلمساز؟ برای بعضیها ماجرا هویتی نیست و خطی بین این دو نمیبینند و میگویند: هر دو. مثلاً لورا پویترس، کارگردان فیلم مستند «Citizenfour» (دربارهٔ افشاگریهای ادوارد اسنودن)، در جشنوارهٔ ساندنس در جواب به این پرسش گفته که مستندسازی برای او «روزنامهنگاری و بیشتر» است: «فیلمسازی مستند، همان روزنامهنگاری تحقیقی است به اضافهٔ داستانی که وضعیت انسانی را بیشتر نشان دهد.» بنابراین او خودش را «روزنامهنگار تصویری» مینامد. این یعنی که میشود تعریف روزنامهنگاری را تا فیلمسازی مستند هم گسترده کرد؛ بخصوص که حالا در بعضی از دانشکدههای روزنامهنگاری دنیا، واحد «فیلمسازی مستند» هم تدریس میشود.
در آمریکا، بریتانیا و بعضی از کشورهای غربی دیگر این بحث مطرح است که آیا فیلمسازان مستند باید تحت پوشش قانون حمایت از روزنامهنگاران باشند یا نه. مثلاً اجازه داشته باشند منبع خبری خود را فاش نکنند یا برای وارد شدن به همهٔ فضاها اجازه داشته باشند. مارک سیلور، کارگردان فیلم مستند «دایانی کریستال کیست؟» اعتقاد دارد که بستر هر فیلم مستندی متشکل از «یک لایه روزنامهنگاری» است. او با اینکه هیچوقت خودش را روزنامهنگار ندانسته، عضو انجمن روزنامهنگاران بریتانیا شده تا بتواند راحتتر برای سفرهایش ویزا بگیرد. بنابراین به نظر میرسد روزنامهنگار بودن مزیتی برای فیلمسازی مستند است. شاید به همین علت باشد که بسیاری از مستندسازان برای تحقیق روی سوژههایشان با روزنامهنگاران همکاری نزدیکی دارند. الکس گیبنی، کارگردان فیلم مستند «تاکسی بهسوی تاریکی» گفته است که خودش را فیلمسازی میداند که «کیف روزنامهنگاری» به دست دارد.
یکی از وجههای اشتراک روزنامهنگاری و فیلمسازی مستند، دروازهبانی خبر است. اگر مطالب روزنامهنگاران برای سانسورهای احتمالی و بررسی مسائل حقوقی زیر دست سردبیران میرود، فیلمسازان مستند عمدتاً مشاور حقوقی دارند تا بتوانند خودشان کار سردبیر را انجام دهند و مسئولانه رفتار کنند.
دور نیست که بحثهای بیشتری در این باره در ایران هم شکل بگیرد و لزوم نزدیک شدن دو صنف روزنامهنگاران و فیلمسازان مستند به هم بیشتر حس شود. مثلاً در قبال سانسور و خودسانسوری میتوانند (و بلکه باید) در یک جبهه قرار بگیرند.
لینک مطلب در سایت: http://ofogheno.com/?p=3175
افقنو در اینترنت و شبکههای اجتماعی:
تارنما: ofogheno.com
پست الکترونیک: info@ofogheno.com
ofogheno.com@gmail.com
تلگرام: https://t.me/ofogheno1
فیسبوک: https://www.facebook.com/Ofogheno1
توئیتر: https://twitter.com/ofogheno
آپارات: https://aparat.com/ofogheno
@ofogheno1