بیست و نهم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
۲۹ شهریور روز نیکا شاکرمی است. معترض نوجوان و شجاعی که در نخستین روزهای خیزش مهسا (ژینا) امینی و پس از شرکت در تظاهرات، بهدست نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی ربوده شد و بعد از شکنجه، به قتل رسید. همچنین این روز نادر مختاری است. نادر مختاری از معترضان آبان ۹۸ بود که در زندان بر اثر آسیبهای ناشی از ضربات باتوم و شکنجه در ۲۹ شهریور ۱۳۹۹ جانش را از دست داد.
روز بیست و نهم شهریور بهویژه در تاریخ ایرانزمین از آن رو مهم است که بنا به تاریخنگاری عباسی (بهاصطلاح اسلامی)، مبدأ تاریخ هجری (در واقع تاریخ عربی: ر.ک. سال هجری یا سال عربی؟) قرار گرفته است؛ چرا که در این روز در سال صفر هجری، محمد بن عبدالله و ابوبکر به مدینه رسیدند و هجرت پایان یافت.
در همین روز به سال ۵۶۶ صلاحالدین ایوبی محاصرهی اورشلیم را آغاز کرد.
در قرن پیش، مهمترین رخداد این روز به سال ۱۲۳۶ رخ داد و آن زمانی بود که شورش هندیان بر ضد حاکمیت انگلستان، با سرکوب شدید استعمارگران خاتمه یافت و انگلیسیها دوباره دهلی را فتح کردند. این شورش که یک سال و نیم به درازا کشید، توسط «سپاهیها» یعنی بازماندهی ارتش گورکانی هدایت میشد و از پشتیبانی مردمی بسیار نیرومندی برخوردار بود و هدفش به قدرت بازگرداندن بهادر شاه ظفر گورکانی و احیای دولت قدیم پارسیزبان و ایرانیتبار شمال هند بود. کمپانی هند شرقی در سرکوب این شورش ناکام ماند و در نتیجه، متصرفات خود در هند را به دولت انگلستان هبه کرد و در نتیجه، پس از سرکوب این شورش، هندوستان به صورت بخشی از امپراتوری انگلیس در آمد و دولت گورکانی هم به طور رسمی منحل اعلام شد.
شمار کشتههای هندیان در جریان این شورش که به طور مستقیم به دست انگلیسیها کشته شدند و یا به دنبال آتش زدن کشتزارها و ویرانی روستاها از قحطی مردند بیش از ۸۰۰ هزار تن بوده است. انگلیسیها پس از فتح مجدد شهرها مردم غیرنظامی ساکن آن را به شکلی منظم کشتار میکردند. چنانکه پس از فتح قلمرو اوده ۱۵۰ هزار هندی را کشتند که ۱۰۰ هزار نفرشان شهروندان غیرنظامی بودند.
انگلیسیها در جریان سرکوب این شورش با بیرحمی و وحشیگری غریبی رفتار کردند و رسم اعدام از راه به توپ بستن که پیش از این نوعی عقوبت نادر و وحشیانه قلمداد میشد. برای نخستین بار در این دوره برای کشتن شمار زیادی از سرداران سپاهی اسیرشده میان انگلیسیها باب شد، هرچند مورخان انگلیسی به نادرست آن را به دولت گورکانی نسبت دادهاند.
از آنجا که بدنهی شورشیان مسلمان بودند، انگلیسیها پس از اشغال مجدد هندوستان و کشتار صدها هزار نفر از مسلمانان که جنگاورتر و سرکشتر بودند، پیروان این دین را به کلی از مقامهای دولتی کنار گذاشتند و ادارهی امور دیوانی و اقتصادی را به هندوها سپردند.
در قرن کنونی تعادل شکنندهای که ایران در برابر دولتهای استعماری داشت همچنان تداوم یافت و از وقوع فاجعهای مثل فتح دهلی به دست انگلیسیها جلوگیری به عمل آمد. با این همه، ارتباط یادشده پر تنش و پیچیده بود. در ۱۳۰۱ شرکت استاندارد اویل که خواهان بهرهبرداری از نفت شمال ایران بود امتیاز آن را از یک تبعهی روس به نام خشتاریا که مدعی تملک آن بود خرید، هرچند در نهایت راه به جایی نبرد.
در ۱۳۳۳ ادارهی کمکهای خارجی امریکا ۱۲۷ میلیون دلار به عنوان وام به ایران پرداخت و این از ردهی یاریهایی بود که آمریکا پس از کودتای ۲۸ امرداد به ایران میکرد.
در ۱۳۳۸ هم پس از دورهای از تیره شدن روابط، پگوف[1] سفیر شوروی پس از شش ماه دوری از ایران با پیام خاص خروشچف[2] وارد تهران شد و مقدمهی قطع جنگ تبلیغاتی بین دو کشور را فراهم کرد.
در این میان در همین روز به سال ۱۳۱۲ محمدعلی فروغی که نخستوزیر بود، انجمن آثار ملی را تأسیس و طرح تأسیس دانشگاه تهران را تدوین کرد. شالودهی فرهنگستان زبان پارسی و برنامهی ساخت آرامگاه حافظ و سعدی هم در این روز رسمیت یافت.
حوادث تاریخی جهان
رخدادهای پرتنش و پرتلفات هم در این روز کم نبوده است.
در سیام شهریور سال ۱۳۱۸ نخستوزیر رومانی آرماند کالینِسکو[3] به دست گروه راست افراطی گارد آهن[4] ترور شد.
در ۱۳۶۳ یک بمبگذار انتحاری در مقابل سفارت آمریکا در بیروت خود را منفجر کرد و ۲۲ تن را کشت.
در ۱۳۶۹ اوستیای جنوبی با تحریک روسیه استقلال خود را از گرجستان اعلام کرد.
در تاریخ جهان بیست و نهم شهریورماه با چندین جنگ مصادف بوده است.
در ۱۲۳۳ قوای متحد انگلستان، فرانسه و عثمانی که رویهمرفته به شصت هزار تن بالغ میشدند در نبرد آلما[5] بر قوای سی و سه هزار نفرهی روس پیروز شدند و به این ترتیب جنگ کریمه[6] با شکست روسیه پایان یافت.
در ۱۳۸۰ هم جورج دبلیو بوش در سخنرانیاش از آغاز جنگ با ترور سخن گفت.
در ۱۱۷۵ خطابهی خداحافظی جرج واشینگتن[7] به صورت نامهای سرگشاده در آمریکا انتشار یافت.
در ۱۲۵۰ جان کالریج پتسون[8] اولین اسقف ملانزی در این سرزمین به دست بومیان کشته شد.
در ۱۲۷۲ چارلز دوریا[9] و برادرش برای نخستین بار خودرویی با سوخت بنزین را آزمایش کردند.
در ۱۳۲۵ هم اولین جشنوارهی سینمایی کن در فرانسه برگزار شد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از کان باهلام[10] شاه مایا (۵۲۴ میلادی)، لئو اشتراوس[11] فیلسوف و متفکر علوم سیاسی آمریکایی (۱۲۷۸)، فضلالرحمن مالک اندیشمند پاکستانی (۱۲۹۸) و اصلان مشهدزاده (مشهدوف)[12] سردار چچن و رئیسجمهور جمهوری چچنی ایخکریا[13] (۱۳۳۰). از میان رفتگان این روز هم این شخصیتها شهرت بیشتری دارند: تقیالدین احمد ابن تیمیه فقیه و بنیانگذار مذهب سلفی (۷۰۷)، یاکوب گریم[14] زبانشناس آلمانی (۱۲۴۲)، آنی بسانت[15] مبلغ انگلیسی تئوسوفیسم (۱۳۱۲)، ژان سیبِلیوس[16] موسیقیدان و آهنگساز فنلاندی (۱۳۳۶)، سن ژون پرس[17] شاعر فرانسوی (1354) و برهانالدین ربانی دهمین رئیسجمهور افغانستان (۱۳۹۰).
[1] Nikolai Pegov
[2] Nikita Khrushchev
[3] Armand Călinescu
[4] Iron Guard
[5] Battle of Alma
[6] Crimean War
[7] George Washington
[8] John Coleridge Patteson
[9] Charles Duryea
[10] Kan Bahlam
[11] Leo Strauss
[12] Aslan Maskhadov
[13] Ichkeria
[14] Jacob Grimm
[15] Annie Besant
[16] Jean Sibelius
[17] Saint-John Perse
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود:
@SherwinVakili