بیست و یکم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
روز بیست و یکم شهریور سال ۴۹۰ پیش از میلاد کشتیهای پارسی به پشتیبانی از هیپیاس حاکم پیشین آتن با او همراه شدند و در دشت ماراتون سربازانی پیاده کردند، اما وقتی دیدند آتنیها چنان که هیپیاس گفته بود سر به شورش برنداشتند و به او نپیوستند، پس از چند روز به کشتیهای خود سوار شدند و بازگشتند. آتنیها این واقعه را معجزهآمیز پنداشتند و درگیریهای حاشیهای آن را جنگ بزرگ ماراتون[1] نامیدند.
در ۱۲۷۶ هم در نبرد سراگَره[2] یک ستون سرباز انگلیسی و سیکهای متحدشان به سوی تنگهی خیبر پیشروی کردند، ولی با حملهی پشتونهای قبیلهی اوراکزی همگی کشته شدند.
در تاریخ معاصرمان روز بیست و یکم شهریور به ویژه در سال ۱۲۸۶ (۵ شعبان ۱۳۲۵ ق.) اهمیت داشته است.
در این روز مجلس پنج مجتهدی را که قرار بود بر قانونگذاری مجلس نظارت کنند انتخاب کرد و ایشان عبارت بودند از حاجی میرزا زینالعابدین قمی، شیخ اسماعیل محلاتی، حاج سید اسدالله قزوینی، ثقهالاسلام اصفهانی و سید محمد بهبهانی. سید حسن مدرس که خواهان دستیابی به این مقام بود پس از دو بار رأیگیری تنها یک رأی به دست آورد!
در همین روز سپهدار تنکابنی که تا پیش از آن از مخالفان مشروطه بود از عهدشکنی محمدعلیشاه برآشفت و نامهای به او نوشت و خواست که به قول و قرارش با مشروطهخواهان پایبند بماند.
در همین روز میرزا نصراللهخان مشیرالدوله آخرین صدراعظم دوران استبداد و اولین رئیسالوزرای مشروطه که فرمان مشروطه در زمان زمامداریاش امضا شده بود، به طور ناگهانی درگذشت و مرگ وی در اذهان عمومی شایعاتی به وجود آورد. مجلس در این زمینه به تلاش و ریشهیابی پرداخت و احتمال به قتل رسیدنش را بررسی کرد.
درست دو سال پس از این روز، در ۱۲۸۸ مشروطهخواهان پس از غلبه بر مستبدان ساختار کشوری و لشکری را بازآرایی کردند. در نتیجه ظهيرالدوله به حكومت كرمانشاه، سردار جنگ بختياري به حكومت يزد و سردار معتمد رشتي به حكومت گيلان منصوب شدند. در همین روز به دنبال تبعید محمدعلیشاه از تهران یک هیئتمدیره ادارهی شهر را بر عهده گرفت.
در بیست و یکم شهریور سال ۱۳۰۱ نیروهای ترک چهار روز پس از غلبه بر مقاومت شدید یونانیها و ارمنیها و فتح شهر ازمیر، محلههای مسیحیان در این شهر را به آتش کشیدند. در این هنگام چند صد هزار تن در این منطقه میزیستند که بسیاریشان جنگزدههای پناهنده به ازمیر بودند. سربازان ترک در جریان آتشسوزی به کشتار مردم روی آوردند. در نتیجه بنا به تخمینهای متفاوت از ۲۵ تا ۱۰۰ هزار شهروند ارمنی و یونانی ازمیر در جریان آتشسوزی به قتل رسیدند. از میان بازماندگان هم صد هزار مرد که توانایی جنگیدن داشتند دستچین شدند و به مناطق مرکزی آناتولی تبعید شدند که بین نیمی تا همهشان به خاطر شرایط دشوار ترابری و بدرفتاریهای سربازان در راه یا در مقصد کشته شدند. باقی جمعیت مسیحی ازمیر که شمارشان به سیصد چهارصد هزار تن بالغ میشد از این شهر کوچیدند و به این ترتیب این منطقه یکپارچه ترکنشین شد. فرماندهی نیروهای ترکی که این اعمال را انجام دادند نورالدین پاشا بود که به طور مستقیم در این مورد از مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) فرمان میبرد.
حوادث تاریخی جهان
در ۶۷۶ هجری خورشیدی سپاهی پنج هزار نفره از اسکاتها به رهبری ویلیام والاس[3] (تصویر روبرو) و اندرو مورِی[4] در نبرد پل استرلینگ[5] بر قوای ۹ هزار نفری انگلیسی غلبه کردند و پنج هزار تن از ایشان را کشتار کردند.
این روز در تاریخ جهان با چند جنگ بزرگ میان مسیحیان و مسلمانان مصادف بوده است.
در ۶۸۸ هجری خورشیدی پادشاهی کاستیل در حین محاصرهی جبلالطارق بر امیر مسلمان گرانادا غلبه کرد. در 1076 در نبرد زِنتا[6] دو ارتش بزرگ پنجاه هزار نفرهی عثمانی و امپراتوری مقدس روم با هم روبرو شدند. پس از جنگی خونین شاهزاده اوژن ساووی[7] که رهبری قوای اتریشی و مجاری را بر عهده داشت بر عثمانیها پیروز شد و نزدیک به ده هزار تن از ایشان را همراه با سردارشان الماس محمد پاشا کشتار کرد. این بزرگترین شکست نظامی عثمانیها تا این تاریخ بود (تصویر زیر).
در ۱۲۶۲ هم در جنگ وین[8] نیروهای اروپایی (امپراتوری مقدس روم، اتحادیهی لهستان و لیتوانی، بلغارستان و ونیز) متحد شدند تا جلوی پیشروی عثمانیها و سقوط اتریش را بگیرند. عثمانیها در این نبرد خانهای کریمه و امیران مجارستان و مولداوی را در جبههی خود داشتند. در این نبرد هر طرف حدود صد هزار سرباز وارد میدان کرد که در نهایت اروپاییان موفق شدند حملهی عثمانیها را پس بزنند.
در ۱۱۶۸ الکساندر همیلتون[9] اولین وزیر خزانهداری آمریکا شد
در ۱۳۰۲ میگوئل پریمو دِ ریوِرا[10] در اسپانیا کودتا کرد و دیکتاتور شد.
در ۱۳۱۷ هیتلر که حالا به رهبر آلمان تبدیل شده بود، از دولت چکسلواکی خواست به منطقهی آلمانینشین سودتنلند[11] خودمختاری بدهد.
این روز در ضمن با کودتا و محاکمهی دولتمردان هم پیوندی داشته است. چون از یک سو در ۱۳۵۳ هایله سلاسی امپراتور اتیوپی پس از پنجاه و هشت سال سلطنت با کودتایی از قدرت برکنار شد و در ۱۳۵۹ در ترکیه کودتا شد و از سوی دیگر در ۱۳۷۱ آبیمائل گوزمن[12] رهبر جنبش «راه درخشان[13]» توسط قوای دولتی پرو دستگیر شد و در ۱۳۸۶ رئیسجمهور پیشین فیلیپین جوزف استرادا[14] به جرم غارتگری محاکمه و محکوم شد.
در ۸۸۰ هجری خورشیدی میکلانژ[15] کار بر مجسمهی داوود را آغاز کرد در ۱۲۲۷ سوئیس اولین قانون اساسیاش را نوشت و به یک کشور فدرال تبدیل شد.
در ۱۲۶۹ دولتی محلی و استعماری به نام سالیزبری[16] در رودزیا تأسیس شد.
در ۱۳۱۲ لئو زیلارد[17] فیزیکدان در حالی که پشت چراغ قرمز ایستاده بود ایدهی واکنش زنجیرهای و امکان ساخت بمب هستهای را دریافت.
در ۱۲۸۵ برای اولین بار هواپیماهای دارای بال ثابت در نبرد هوایی به کار گرفته شدند.
در ۱۳۱۹ نقاشیهای غار لاسکو[18] کشف شد.
در ۱۳۳۱ چند نفر از اهالی شهرک فلتوودز[19] در ویرجینیای غربی گزارش کردند ساعتی پس از دیدن یک شیئ پرندهی ناشناخته در آسمان، هیولایی دو متری را با چشمان درشت درخشان و پایینتنهای پوشیده در نوعی دامن مشاهده کردهاند (تصویر روبرو). پژوهشهای بعدی نشان داد که در این تاریخ شهابسنگی در همان
حوالی به زمین برخورد کرده و به احتمال زیاد گزارشدهندگان که از دیدن آن برانگیخته شده بودند، یک جغد را دیده و آن را با تخیل خود به این شکل وصف کردهاند.
در ۱۳۳۲ هم جان اف کندی که هنوز سناتور بود با ژاکلین لی بوویر[20] ازدواج کرد.
زادگان و رفتگان
این نامداران در بیست و یکم شهریور زاده شدهاند: جان لِلاند[21] شاعر و اولین مورخ انگلیسی (882)، جسی اوِنز[22] دوندهی آمریکایی (۱۲۹۲)، استانیسلاو لم[23] نویسندهی لهستانی داستانهای علمی تخیلی (۱۳۰۰). هم در این روز درگذشت.
[1] Battle of Marathon
[2] Battle of Saragarhi
[3] William Wallace
[4] Andrew Moray
[5] Battle of Stirling Bridge
[6] Battle of Zenta
[8] Battle of Vienna
[9] Alexander Hamilton
[10] Miguel Primo de Rivera
[11] Sudetenland
[12] Abimael Guzmán
[13] Shining Path
[14] Joseph Estrada
[15] Michelangelo
[16] Salisbury
[17] Leo Szilard
[18] Lascaux
[19] Flatwoods
[20] Jacqueline Bouvier
[21] John Leland
[22] Jesse Owens
[23] Stanisław Lem
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: