بیستم شهریور
کانال نقدآگین
روز بیستم شهریور سال ۱۱۷۴ غارت سهروزهی مردم تفلیس به دست سپاهیان آغا محمدخان قاجار پایان یافت. در جریان جنگ تفلیس، ۱۳ هزار سرباز قاجاری و ۴ هزار گرجی کشته شدند. تلفات گرجیها به میدان جنگ مربوط میشد و آغا محمدخان پس از گشودن تفلیس به غارت شهر بسنده کرد و تنها کشتاری که در شهر رخ داد به اشراف و به ویژه کشیشانی مربوط میشد که مردم شهر را برای مقاومت در برابر شاه برانگیخته بودند؛ یعنی تلفاتی که در تفلیس به مردم وارد آمد، بیشک بسیار از آنچه در کرمان رخ داده بود، فروپایهتر بود!
شمار اسیرانی هم که آغا محمدخان از تفلیس گرفت، به ۵ هزار تن میرسید که یک سوم کل اسیرانی بود که قاجارها از سراسر قفقاز گرفتند. با این همه، دستگاه وعظ مسیحیان در تفلیس که از این ماجرا بهشدت لطمه دیده بود، بهتدریج تا به امروز، روایتی اغراقآمیز از فتح تفلیس را به دست داد که بر مبنای آن دهها هزار تن از مردم شهر کشتار شده و دهها هزار تن دیگر به بردگی گرفته شدهاند؛ در حالی که چنین چیزی بر مبنای منابع گرجی و ایرانی و رومی آن دوران بیشک نادرست است.
در روز جمعه بیستم شهریور سال ۱۲۸۷ (۱۴ شعبان ۱۳۲۶ ق.) جنگ اول ماکو میان مشروطهخواهان تبریز و اردوی دولتی هوادار محمدعلیشاه درگرفت و در جریان آن، سردار ارفع از ستارخان شکست خورد.
درست یک سال بعد در ۱۲۸۸ سيدحسن تقيزاده فرمان واليگري عينالدوله بر آذربایجان را باطل کرد و به این ترتیب شورشیان تبریزی دست بالا را پیدا کردند.
در بیستم شهریور ۱۳۳۳ فرماندار نظامی تهران اعلامیهای داد و از کشف شبکهی افسران حزب توده خبر داد که زمینهی کودتایی بلشویکی را در ایران هموار میساختند. در همان ضرب اولِ شناسایی این گروه، ۴۵ تن از ایشان دستگیر شدند.
شش سال بعد در ۱۳۳۹ قانون دریافت جریمهی پولی بابت جرایم رانندگی تصویب شد و مبلغ جریمه پنجاه، صد یا دویست ریال تعیین شد.
در ۱۳۹۴ هم فرو افتادن یک جرثقیل در مسجدالحرام در موسم حج به مرگ ۱۱۱ تن و زخمی شدن ۳۹۴ تن انجامید.
حوادث تاریخی جهان
بیستم شهریور در تاریخ جهان هم بسیار پرماجرا بوده است.
در ۹۲۰ سرخپوستان به رهبری میچیمالونکو[4] به شهر سانتیاگو در شیلی حمله بردند و آنجا را به کلی از بین بردند و مهاجران سپیدپوستش را کشتار کردند.
در ۱۳۸۷ هم شتابدهندهی بزرگ CERN که بزرگترین ماشین پژوهشی و بزرگترین آزمایش علمی انسانی است در ژنو راهاندازی شد.
در ۱۰۸۷ طی جنگهای بزرگ شمالی، کارل دوازدهم سوئد در نزدیکی اسمولنسک[5] از پیشروی به سوی مسکو باز ایستاد و این تصمیمش به بازسازی قدرت روسها و غلبهی نهاییشان بر وی انجامید و باعث شد سوئد به قدرتی جهانی تبدیل نشود.
در ۱۲۷۶ منلیک دوم[6] شاه اتیوپی پس از ماهها درگیری موفق شد گاکی شِروکو[7] آخرین شاه دولت باستانی کافا[8] (واقع در حبشهی امروز) را دستگیر کند. او را بسته با زنجیری نقرهای به آدیسآبابا بردند و زندانی کردند و کمی بعد با مسمومیت کشتند.
در ۱۲۹۴ چهار هزار ارمنی که از کشتار ترکها جان سالم به در برده بودند در موسیداغ با سربازان فرانسوی برخورد کردند و از پشتیبانی ایشان برخوردار شدند.
در ۱۲۹۸ آدولف هیتلر به حزب کوچک کارگران آلمان پیوست و آن را به تدریج به حزب عظیم نازی تبدیل کرد.
در ۱۳۰۰ اولین موشاو (اردوگاه مهاجران یهودی) در ناهالَل[9] فلسطین تأسیس شد.
در ۱۳۰۲ انگلستان رودزیای جنوبی را که امروز زیمباوه نامیده میشود اشغال کرد.
در ۱۳۲۲ هم یک گروه تکاور آلمانی به رهبری اوتو اسکورزنی[10] موفق شدند موسولینی را که در ویلایی در گران ساسو[11] زندانی بود رها سازند.
در ۱۳۲۳ هم نیروی هوایی انگلستان شهر دارمشتات[12] را با بمبهای آتشزا بمباران کرد و ۱۱۵۰۰ نفر از اهالی شهر را کشت.
در ۱۳۴۴ ارتش هند در جریان جنگ با پاکستان تا نزدیکی لاهور پیشروی کرد و شهر بورکی را گرفت.
در ۱۳۵۲ آگوستو پینوشه[13] در شیلی کودتا کرد و قدرت را به دست گرفت و سالوادور آلنده[14] را کشت.
در ۱۳۸۰ به دنبال یک عملیات تروریستی پیچیده دو هواپیما به برجهای تجارت جهانی و یکی دیگر به ساختمان پنتاگون برخورد کردند و روی هم رفته سه هزار نفر را کشتند.
در ۱۳۸۶ هم ارتش روسیه بمبی به وزن هفت تن را آزمایش کرد و آن را «پدرِ همهی بمبها» نامید. این بمب نیرومندترین ابزار تخریبی غیرهستهای است.
بیستم شهریور در ضمن با نهادها و سازمانها و بهخصوص فرقهها و کانونهای قدرت پیوندی دارد. در ۶۰۵ آیین گرداندن اشیاء متبرک و دعا و نماز بر آن و تقدیس مردم از صومعهها و کلیساها خارج شد و کم کم به مراسمی عمومی در قلمرو کاتولیک تبدیل شد.
و در ۱۲۰۵ سرهنگ ویلیام مورگان[15] که پیشتر فراماسون بود، در نیویورک اعلام کرد که قصد دارد رازهای فراماسونها را در کتابی منتشر و افشا کند. پس از این به خاطر این ماجرا او را به بهانهی مسائل مالی با پروندهسازی بازداشت کردند و کمی بعد به کلی ناپدید شد و تقریباً قطعی بود که به دست رفیقان سابقش ربوده و کشته شده است. این ماجرا جنبشی در مخالفت با فراماسونها پدید آورد و حزبی در برابر حزب دموکرات شکل گرفت که قدرت را در دست داشت و رهبرش اندرو جکسون[16] فراماسون بود. با این همه مرگ او بیپاسخ نماند و در چهارمین سالگرد ناپدید شدنش (در ۱۲۰۹) کنوانسیون ضدماسونها که اولین گردهمایی حزبی آمریکا بود برگزار شد.
در ۱۲۴۴ هم انجمن مخفی آلفا-تاو-اومگا[17] در مؤسسهی نظامی ویرجینیا به دست چهار دانشجو تأسیس شد که قصد داشتند به این وسیله دشمنی میان جنوبیها و شمالیها را در آمریکا به آشتی تبدیل کنند. این انجمن امروز ۲۵۰ هزار عضو دارد.
در ۱۲۸۹ اولین اجرای سمفونی شمارهی هشت گوستاو ماهلر[18] در مونیخ اجرا شد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از یوکنوم چین دوم[19] شاه مایا (۶۰۰ میلادی)، اوهنری[20] نویسندهی آمریکایی (۱۲۴۱)، فریدون مشیری (۱۳۰۵) و بشار اسد رییسجمهور سوریه (۱۳۴۴). از میان رفتگانِ بیستم شهریور هم این نامها جالب توجهاند: سیدی الهواری پیشوای دینی الجزایری (۸۱۸)، محمدعلی جناح سیاستمدار پاکستانی (۱۳۲۷)، ایلیا چاوچارادزه[21] شاعر و ادیب گرج که در چنین روزی به سال ۱۲۸۶ به دست شش تروریست در نزدیکی تفلیس کشته شد، نیکیتا خروشچف[22] سومین رهبر شوروی (۱۳۵۰)، یوآخیم فست[23] روزنامهنگار و مورخ آلمانی (۱۳۸۵)، مارشال برمن[24] فیلسوف و جامعهشناس آمریکایی و عبدالمحمد آیتی از ایدئولوگهای جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۲).
[1] Kurt Lindenblatt
[2] Otto Vogel
[3] Sergey Kavtaradze
[4] Michimalonco
[5] Smolensk
[6] Menelik II
[7] Gaki Sherocho
[8] Kaffa
[9] Nahalal
[10] Otto Skorzeny
[11] Gran Sasso
[12] Darmstadt
[13] Augusto Pinochet
[14] Salvador Allende
[15] William Morgan
[16] Andrew Jackson
[17] Alpha Tau Omega Fraternity
[18] Gustav Mahler
[19] Yuknoom Chʼeen II
[20] O. Henry
[21] Ilia Chavchavadze
[22] Nikita Khrushchev
[23] Joachim Fest
[24] Marshall Berman