هجدهم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
#در_چنین_روزی به سال سال ۵۲۰ هجری خورشیدی یِلوداشی بنیانگذار دولت قراختائی به قلمرو قراخانیان حمله کرد. محمود قراخان که تابع دولت سلجوقی بود از سلطان احمد سنجر یاری خواست و او با سپاهی که سپهسالارش گرشاسپ بن علی بن فرامرز (آخرین امیر کاکویی یزد و ابرقو) بود، به یاریاش شتافت و ارتش بزرگ صد هزارنفرهای را بسیج کرد. قراختائیان که مغولستان امروز را در دست داشتند و حملهشان را میتوان پیشدرآمدی بر حملهی مغول دانست، با ارتشی بسیار بزرگ که شمارش را با اغراق هفتصد هزار تن نوشتهاند، در نبرد قطوان (واقع در شمال سمرقند) بر سلجوقیان چیره شدند و نزدیک به پنجاه هزار تن را کشتار کردند.
روز چهارشنبه هجدهم شهریور سال ۱۲۸۷ (۱۲ شعبان ۱۳۲۶ ق.) عزتاللهخان که رهبری سپاه مستبدین را بر عهده داشت از ماکو رفت و ده سهلان را گرفت و به تبریز حمله برد. در نتیجه جنگی سخت درگرفت که در آن ۲۸ مشروطهخواه کشته و ۷۵ تن اسیر شدند. اما زورمداری مستبدین چندان پایید و تا یک سال بعد شکست در همهی جبهههایشان نمودار شد.
در سال ۱۲۸۸ پس از مذاكرات مفصل بين محمدعليشاه پادشاه مخلوع و هيئت مديرهی كميسيون عالي پيماني منعقد شد که به عزل شاه انجامید. پس از امضای پيمان محمدعليميرزا به اتفاق خانوادهی خود و همراهان سفارت روس را به قصد اروپا ترك كرد. صد و بيست قزاق ايراني با فرماندهی روسي و سه سوار هندي و سه سوار روسي حفاظت از محمدعليميرزا را تا مرز بر عهده گرفتند و نمايندگان سفارت روس و انگليس شاه سابق را بدرقه كردند. طبق این توافق قرار شد دولت ايران ساليانه يكصد هزار تومان به محمدعليميرزا و خانوادهی وي پرداخت كند و در عوض او هم املاكش را به دولت واگذار نمايد و جواهرات سلطنتي را پس بدهد. در
همین روز عينالدوله صدراعظم مظفرالدينشاه و ميرزا احمدخان مشيرالسلطنه صدراعظم محمدعليشاه هريك يكصد هزار تومان به دولت جریمه پرداختند و به این ترتیب پروندهی مشارکت خود در استبداد صغیر را پاک کردند.
در ۱۲۹۹ قوای قزاق و طرفداران شیخ محمد خیابانی در تبریز با هم در گیر شدند و همزمان نیروهای نظامی دولتی وارد تبریز شدند و یاغیان را سرکوب کردند. یک سال بعد در ۱۳۰۰ آشوبی مشابه از گوشهی شرقی ایران برخاست و کلنل محمدتقیخان پس از یأس از آشتی با دولت در طرز ادارهی امور استان خراسان راه خشونت در پیش گرفت.
در دهههای گذشته این روز بیشتر با وقایع اجتماعی مصادف بوده است.
در ۱۳۳۸ عملیات ساختمانی راه آهن گرگان-بندر شاه آغاز شد.
در ۱۳۷۰ تاجیکستان از شوروی مستقل شد.
در ۱۳۷۲ سازمان آزادیبخش فلسطین دولت اسرائیل را به رسمیت پذیرفت.
در ۱۳۹۱ هم موجی از حملات تروریستی در عراق صد کشته و ۳۵۰ زخمی به جای گذاشت.
حوادث تاریخی جهان
روز هجدهم شهریور سال نهم میلادی شش قبیلهی آلمانی با رهبری آرمینیوس[1] به سه لژیون مهاجم رومی به فرماندهی پوبلیوس کوینتیلیوس واروس[2] حمله بردند و همه را در نبرد جنگل توتوبورگ[3] کشتار کردند. در این نبرد آلمانیها با حدود بیست هزار جنگاور به حدود سی هزار تن رومی حمله بردند و بیش از نیمی از ایشان را کشتار کردند و بقیه را برده ساختند.
در ۳۳۷ میلادی پس از مرگ کنستانتین امپراتور روم قلمروش بین سه پسرش کنستانتین دوم[4]، کنستانتیوس دوم[5] و کنستانس[6] تقسیم شد.
در ۵۳۳ میلادی هم یک سپاه پانزده هزارنفرهی بیزانسی به فرماندهی بلیزاریوس[7] در تونس به ساحل آفریقا پیاده شد و به سوی کارتاژ پیشروی کرد.
در ۷۵۹ هجری خورشیدی روسها در نبرد کولیکُوو[8] بر قوای متحد تاتار و مغول چیره شدند و راه پیشرویشان را سد کردند. در این نبرد هریک از جبههها نزدیک پنجاه هزار سرباز به میدان فرستادند که در نهایت هشت نهم قوای مغولی و تاتاری کشته و زخمی شدند.
در هجدهم شهریور سال ۸۷۲ هجری خورشیدی قوای عثمانی در نبرد کرباوا[9] بر نیروهای کروات غلبه کردند. در این نبرد هریک از طرفها ده هزار تن به میدان فرستاده بود که در پایان کار پنج تا هفت هزار تن از کرواتها کشتار شده بودند. و در ۱۱۱۸ در جریان شورش استونو[10] بردگان سیاهپوست که تبارشان به مردم کنگو میرسید در کارولینای جنوبی که مستعمرهی انگلستان بود با یاری گروهی از سپیدپوستان طغیان کردند. اما به شدت سرکوبشان کردند و نزدیک صد نفرشان در نهایت اعدام شدند.
در ۱۲۳۴ محاصرهی سباستوپل[11] پس از یک سال خاتمه یافت و جنگهای کریمه[12] به این ترتیب تمام شد. در جریان این محاصره نیروهای عثمانی که با انگلیسیها و فرانسویها متحد شده بودند، با ارتشی پنجاه هزارنفره سباستوپل پایتخت منطقهی کریمه را محاصره کردند و در نهایت آن را فتح کردند. در این جنگ تلفات روسها ۱۰۲ هزار نفر و تلفات قوای متحد ۱۲۸ هزار نفر بود! در ۱۲۹۷ ارتش سرخ غازان را گرفت، در ۱۳۱۸ کانادا به آلمان اعلان جنگ داد و به متفقین پیوست و در ۱۳۲۲ آلمانیها رم را به طور کامل گرفتند.
در ۱۲۷۱ برای نخستینبار متن سوگند وفاداری به پرچم آمریکا تدوین و خوانده شد. در ۱۲۹۳ اولین واحد موتوریزهی ارتش انگلستان در کانادا تأسیس شد و بریگاد کانادایی خودروی مسلسلدار نام گرفت
در ۱۳۲۲ ایتالیا به متفقین تسلیم شد و از جنگ دوم جهانی کناره گرفت. در مقام پاسخ، قوای آلمانی وارد رم شدند و ادارهی این کشور را به دست گرفتند. با این همه متفقین هم در راه پیشروی بودند و در همین روز شهرهای سالرنو و تارانتو را گرفتند. در ۱۳۲۳ هم جبههی سرزمین پدری در بلغارستان کودتا کرد و با پشتیبانی شورویها رژیمی کمونیستی را بر سر کار آورد.
در ۱۳۲۷ کیم ایل سونگ[13] تأسیس جمهوری دموکراتیک خلق کره را اعلام کرد. در ۱۱۷۰ نام شهر واشینگتن دیسی به افتخار قهرمان جنگهای استقلال آمریکا چنین نهاده شد، در ۱۳۴۴ وزارت مسکن و شهرسازی در آمریکا تأسیس شد و در ۱۳۸۸ اولین متروی شبه جزیرهی عربستان در دبی راهاندازی شد.
در ۱۲۱۸ جان هرشل[14] برای اولینبار عکسی را بر شیشه ظاهر کرد و در ۱۲۶۵ کنوانسیون برن[15] قوانینی بینالمللی را برای حفاظت از آثار هنری و ادبی وضع کرد. در هجدهم شهریور ۱۲۶۷ جسد دومین قربانی جک چاقوکش[16] در لندن کشف شد. و در ۱۳۱۹ جرج استیبیتز[17] برای نخستین بار از رایانه برای انجام عملیاتی در فاصلهی دور استفاده کرد.
زادگان و رفتگان
نامدارانی که در این روز به دنیا آمدهاند عبارتاند از: اورلیانوس[18] امپراتور روم (۲۱۴ میلادی)، کاردینال ریشیلیو[19] (۹۶۴ هجری خورشیدی)، لوئیجی گالوانی[20] دانشمند ایتالیایی (۱۱۱۶)، لئو تولستوی[21] نویسندهی روس (۱۲۰۷)، برهماریشی حسینشاه فیلسوف و شاعر هندی (۱۲۸۴)
درگذشتگان این روز هم عبارتاند از ویلیام فاتح[22] (۴۶۶)، استفن مالارمه[23] شاعر فرانسوی (۱۲۷۷)، هانری دو تولوز لوترک[24] نقاش و طراح فرانسوی (۱۲۸۰)، جک ل. وارنر[25] بنیانگذار شرکت برادران وارنر (1357)، شاهزاده محمدهاشممیرزا شیخالرئیس متخلص به افسر (۱۳۱۹) (تصویر روبرو)، ژاک لاکان[26] فیلسوف و روانکاو فرانسوی (۱۳۶۰). احمد شاه مسعود رهبر اتحاد شمال افغانستان هم در چنین روزی به سال ۱۳۸۰ به دست آدمکشان القاعده به قتل رسید.
[1] Arminius
[2] Publius Quinctilius Varus
[3] Battle of the Teutoburg Forest
[4] Constantine II
[5] Constantius II
[6] Constans
[7] Belisarius
[8] Battle of Kulikovo
[9] Battle of Krbava Field
[10] Stono Rebellion
[11] Sevastopol
[12] Crimean War
[13] Kim Il-sung
[14] John Herschel
[15] Berne Convention
[16] Jack the Ripper
[17] George Robert Stibitz
[18] Aurelianus
[19] Cardinal Richelieu
[20] Luigi Galvani
[21] Leo Tolstoy
[22] William the Conqueror
[23] Stéphane Mallarmé
[24] Henri de Toulouse-Lautrec
[25] Jack L. Warner
[26] Jacques Lacan
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: