دهم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
در (۱۲۴۵) نصاب (لغتنامهی منظوم) انگلیسی فرهادمیرزا معتمدالدوله به کوشش اعتضادالسلطنه در تهران به چاپ رسیده بود و از توجه فرهنگی ایرانیان به انگلیسیها و زبانشان خبر میداد.
#در_چنین_روزی به سال ۱۲۸۶، مجلس شورای ملی تلگراف تسلیتآمیزی دربارهی قتل اتابک امینالسلطان به شاه مخابره نموده و تقاضا کرد برای ادارهی امور کشور، شخص لایقی را انتخاب بکند. این در حالی بود که بازتاب موافقتنامهی دوجانبهی روس و انگلیس دربارهی ایران در تهران سر و صدایی به پا کرده بود و باعث شده بود وزیر خارجهی ایران با وزرای مختار دو کشور گفتگوهایی را آغاز کند.
۹ سال بعد (۱۲۹۵) كميتهاي به نام كميته مجازارت با شركت منشيزاده، ابوالفتحزاده و مشكوةالممالك به طور مخفي براي ترور اشخاص تشكيل شد. اين كميته عدهاي از آدمكشان مانند كريم دواتگر را اجير كرد و هدفش از میان برداشتن کارگزاران استعمار در ایران بود.
در ۱۳۰۳ یکی از ثروتمندترین کارآفرینان منطقهی آران، یعنی زینالعابدین تقیزاده (تقیوف) که در باکو نهادهای خیریهی فراوانی تأسیس کرده بود و در جریان انقلاب مشروطهی ایران هم از پشتیبانان مؤثر آزادیخواهان تبریز بود، در نهایت فقر، از شدت گرسنگی و بیماری درگذشت. بلشویکها که تازه در باکو به قدرت رسیده بودند، او را هدف نمایش قدرتشان قرار دادند و علاوه بر مصادرهی بیدلیلِ کل اموالش، ترتیبی دادند که خودش و خانوادهاش، در نهایت فقر و در به دری، جلوی چشم مردمی که بسیاریشان وامدار و نمکپروردهشان بودند، از بین بروند. پس از مرگ تقیزاده، خانوادهاش را هم از کلبهی حقیری که برایشان مانده بود، بیرون کردند و به خیابان ریختند که در نتیجه، همسرش هم کمی بعد، از گرسنگی و سرما در خیابانی درگذشت.
در سال ۱۳۳۲، به دنبال کودتا و سقوط مصدق، لوی هندرسن[1] سفیر امریکا در ایران اطلاع داد که دولت امریکا بیست و سه میلیون و چهارده هزار دلار از طریق اصل چهار در سال مالی جاری به ایران کمک خواهد کرد.
در ۱۳۳۳، طبق تصویبنامهی هیئت وزیران، ابوالحسن ابتهاج به سمت مدیرعامل سازمان برنامه تعیین و انتخاب شد و ساماندهی امور مالی و اقتصادی کشور را متحول ساخت. ابتهاج قبلاً سفیرکبیر ایران در فرانسه و رئیس بانک ملی ایران بود.
در ۱۳۳۴ هم ساخت راه بین تهران و آمل که به جاده هراز معروف است با تصویب هزینهای بالغ بر سیصد میلیون ریال آغاز گردید.
در ۱۳۳۸ شیخ راشد حاکم دبی وارد تهران شد و یک سال بعد در ۱۳۳۹ کلیهی نمایندگان انتخابشده از حزب ملیّون و مردم و منفردین پس از بالا گرفتن اعتراضها به تقلب در انتخابات مجلس به اندرز شاه عمل کردند و همگی از نمایندگی مجلس استعفا دادند تا انتخاباتی مجدد برگزار شود.
در همین روز بین نیکیتا خروشچف[2] نخستوزیر شوروی و جعفر شریفامامی نخستوزیر ایران پیامی مبادله شد و هر دو کشور آمادگی خود را برای بهبود روابط دو کشور اعلام داشتند.
حوادث تاریخی جهان
این روز در تاریخ جهان با چند جنگ مهم مصادف بوده است.
در دهم شهریور ۸۲۸ هجری خورشیدی مغولها در نبرد دژ تومو[3] با بیست هزار تن بر نیم میلیون چینی غلبه کردند و دویست هزار تن را کشتند!
در ۱۲۴۹ در نبرد سدان[4] پروسیها بر فرانسویها پیروز شدند
این روز با چند رخداد سیاسی و اجتماعی گاه فاجعهبار هم قرین بوده است.
در ۱۰۹۴ لویی چهاردهم[5] پس از ۷۲ سال سلطنت درگذشت. این طولانیترین دوران حکومت شاهی اروپایی بود.
در ۱۲۷۳ در جریان آتشسوزی بزرگ هینکلی[6] که در جنگلی در مینهسوتا[7] رخ داد بیش از چهارصد تن کشته شدند.
در ۱۳۴۸ معمر قذافی با کودتایی در لیبی قدرت را به دست گرفت، در ۱۳۷۰ ازبکستان از شوروی مستقل شد.
این روز با چندین رخداد فرهنگی و علمی نیز پیوند دارد.
در ۱۱۸۳ کارل لودویگ هاردینگ[8] اخترشناس آلمانی خردهسیارهی یونو[9] را در کمربند خردهسیارهها کشف کرد.
در ۱۱۹۰ دانشگاه اسلو گشایش یافت.
در ۱۲۵۷ اِما نات[10] پس از استخدام توسط الکساندر گراهام بل[11] به اولین بانوی اپراتور تلفن جهان تبدیل شد و این نشانهی ظهور عصری نو در ارتباطات انسانی بود.
در دهم شهریور ۱۲۶۷ مری آن نیکولز[12] اولین قربانی قاتل زنجیرهای مشهور –جک چاقوکش- به قتل رسید. این قاتل زنجیرهای که در لندن اغلب به زنان روسپی حمله میکرد، دست کم پنج تن را از پای در آورد و هویتش هرگز شناخته نشد.
در چنین روزی به سال ۱۳۱۳ اولین کارتون ساخت شرکت متروگلدنمایر[13] به نام «قناری ناراضی[14]» به نمایش درآمد.
در ۱۳۳۱ اولین چاپ کتاب پیرمرد و دریا[15] نوشتهی ارنست همینگوی[16] به دست کتابدوستان رسید.
در ۱۳۵۱ در مسابقات شترنج ریکیاویک[17] در ایسلند، بابی فیشر[18] بر بوریس اسپاسکی[19] غلبه کرد و قهرمان جهان شد.
در ۱۳۵۸ هم فضاپیمای پایونیر ۱۱[20] اولین سفینهای بود که به مدار کیوان رسید.
زادگان و رفتگان
در این روز این شخصیتها زاده شدهاند: ابن جبیر شاعر و جغرافیدان اندلسی (۵۲۴). محمد بخاری محدث بزرگ (۲۴۹)، گورو رام داس[21] چهارمین پیشوای سیک (۹۶۰) و حاج امام جمعه خویی روحانی نامدار و نمایندهی ادوار اولیهی مجلس شورای ملی (۱۳۲۴) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] Loy Henderson
[2] Nikita Khrushchev
[3] Battle of Tumu
[4] Battle of Sedan
[5] Louis XIV
[6] Great Hinckley Fire
[7] Minnesota
[8] Karl Ludwig Harding
[9] Juno
[10] Emma Nutt
[11] Alexander Graham Bell
[12] Mary Ann Nichols
[13] Metro-Goldwyn-Mayer
[14] The Discontented Canary
[15] The Old Man and the Sea
[16] Ernest Hemingway
[17] Reykjavik
[18] Bobby Fischer
[19] Boris Spassky
[20] Pioneer 11
[21] Guru Ram Das
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: