پنجم شهریور
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
این روز به خاطر زاده شدن دو پهلوان نامدار و وطندوست اهمیت دارد.
نخست آن که روز چهارشنبه پنجم شهریور سال ۱۱۶۸ (۴ ذیحجه ۱۲۰۳ ق.) عباسمیرزا در قصبهی نوا (آمل) از توابع بخش لاریجان شهرستان آمل زاده شد (تصویر پایین، چپ). حدود صد و چهل سال بعد در ۱۳۰۹ هم غلامرضا تختی به دنیا آمد (تصویر پایین، راست).
یکشنبه پنجم شهریور ۱۲۸۹ (۲۱ شعبان ۱۳۲۸ ق.) پس از سقوط مستبدین و استقرار دوبارهی مشروطه، حاجی امام جمعه خویی در مقام یکی از پنج مجتهد ناظر بر امور شرعی به مجلس رفت و کار خود را آغاز کرد.
درست یک سال بعد در دوشنبه پنجم شهریور ۱۲۹۰ (۳ رمضان ۱۳۲۹ ق.) محمدعلیشاه که برای پس گرفتن تاج و تخت خود، عهد و پیمانش را زیر پا گذاشته و دوباره به ایران تاخته بود، در قصبه ایوان کیف، بر چند دسته از سربازان دولتی غلبه کرد، اما در نهایت شکست خورد و تا یک دهه بعد هم مشروطه در ایران نهادینه شده بود و هم سلسلهی قاجار کم کم از قدرت کنار گذاشته شدند. با این همه دودمان نوآمدهی پهلوی هم با حملهی خارجی روبرو شد و در پنجم شهریور سال ۱۳۲۰ محمدعلی فروغی که به صدارت رسیده بود با بولارد[1] انگلیسی و اسمیرنوف[2] روسی که نمایندگان متفقینِ اشغالگر ایران بودند مذاکره کرد.
حوادث تاریخی جهان
در سایر نقاط جهان این روز با جنگهای پیاپی همراه بوده است.
در ۱۱۹۲ ناپلئون ارتش بزرگ متحد روسیه و اتریش و پروس را در نبرد درسدن[3] شکست داد. در این جنگ بزرگ ۱۳۵ هزار فرانسوی در برابر ۲۱۴ هزار سرباز روس و آلمانی و اتریشی صف آراستند و تلفاتشان ده هزار کشته و زخمی فرانسوی و ۳۸ هزار تن از قوای متحد بود.
در ۱۲۱۱ هم عقاب سیاه رهبر سرخپوستان ساوک[4] خود را تسلیم ارتش آمریکا کرد و به این ترتیب جنگهای این قبیله با سپیدپوستان خاتمه یافت.
در ۱۳۴۲ مارتین لوتر کینگ[5] سخنرانی «من رؤیایی دارم[6]» را ایراد کرد که نقطهی عطفی در جنبش مدنی سیاهپوستان آمریکا بود و یکی از اثرگذارترین سخنرانیهای تاریخ معاصر به شمار میرود.
این روز در ضمن با نسلکشی اقلیتهای قومی هم پیوندی دارد.
چون در ۱۳۲۱ نازیها یهودیان شهر سارنی[7] در لهستان را که شمارشان بین ۱۴ تا ۱۸هزار تن بود اعدام کردند.
در ۱۳۶۱ یک دیپلمات نظامی ترک به نام آتیلا آلتیکات[8] در اوتاوای کانادا به انتقام نسلکشی ارمنیان به دست یک گروه شبهنظامی ارمنی کشته شد.
از نظر روابط بینالملل هم در ۱۳۷۰ مولداوی از شوروی استقلال یافت.
در ۱۳۸۲ اولین نشست ششجانبه برای حل بحران اتمی کرهی شمالی با حضور این کشور و روسیه و چین و آمریکا و ژاپن و کرهی جنوبی برگزار شد.
پنجم شهریور از نظر فرهنگی و فنی هم روز مهمی بوده است.
در ۱۲۳۸ کشف نفت در تیتوسویل[9] پنسیلوانیا به نخستین بهرهبرداری اقتصادی از چاه نفت منتهی شد.
در ۱۳۱۲ اولین انجیل به زبان آفریکانس چاپ شد.
در ۱۳۳۵ نیروگاه اتمی کالدر هال[10] در انگلستان به شبکهی برق سراسری وصل شد و اولین نیروگاه الکتریکی اتمی به شمار آمد.
و در ۱۳۸۲ بهرام به نزدیکترین فاصلهاش (حدود ۷۶/۵۵ میلیون کیلومتر) با زمین طی شصت هزار سال گذشته رسید.
در ۱۱۲۷ هم اولین جماعت لوتری[11] در آمریکا در شهر فیلادلفیای پنسیلوانیا تأسیس شد.
در ۱۱۶۸ اعلامیهی حقوق بشر و شهروند[12] توسط مجلس ملی فرانسه اعلام شد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از روبرت والپول[13] نخستوزیر انگلستان (۱۰۵۵)، ژوزف میشل مونگولفیه[14] مخترع فرانسوی بالون (۱۱۱۹)، گئورگ ویلهلم فریدریش هگل[15] فیلسوف آلمانی (۱۱۴۹)، جوزپه پئانو[16] ریاضیدان و فیلسوف ایتالیایی (۱۲۳۷) و گیوم آپولینر[17] شاعر فرانسوی (۱۲۵۹).
در پنجم شهریور سال ۱۲۸ هجری خورشیدی هم قحطبه بن شبیب طائی، که از از مردم خراسان و یاران ابومسلم خراسانی بود و مانند او نامی عربی برای خود برگزیده بود، درگذشت. او از سرداران نامدار خراسانی بود که در نابودی امویان نقشی مهم ایفا کرد. رفتگان مهم دیگر این روز عبارتاند از تیتیان[18] نقاش و اندیشمند ایتالیایی (۹۵۵)، عنایتالله خان مشرقی ریاضیدان و سیاستمدار پاکستانی و بنیانگذار جنبش خاکساریه (۱۳۴۲)، لوکوربوزیه[19] معمار نامدار فرانسوی-سوئیسی (۱۳۴۴) و هایله سلاسی[20] امپراتور حبشه (۱۳۵۴).
[1] Reader Bullard
[2] Andrei Smirnov
[3] Battle of Dresden
[4] Sauk
[5] Martin Luther King Jr.
[6] "I Have a Dream"
[7] Sarny
[8] Atilla Altıkat
[9] Titusville
[10] Calder Hall
[11] Lutheran
[12] Declaration of the Rights of the Man and of the Citizen
[13] Robert Walpole
[14] Joseph-Michel Montgolfier
[15] Georg Wilhelm Friedrich Hegel
[16] Giuseppe Peano
[17] Guillaume Apollinaire
[18] Titian
[19] Le Corbusier
[20] Haile Selassie
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: