بیست و یکم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
بیست و یکم امردادماه با جنگها و وقایعی ریز و درشت در قلمرو ایرانزمین مصادف بوده است.
در سال ۴۷۸ هجری خورشیدی سپاهیان صلیبی به رهبری گادفری اهل بویلون[1] در نبرد عسقلون[2] بر ارتش فاطمی به فرماندهی افضل شاهنشاه وزیر دولت فاطمی مصر غلبه کردند و این واپسین نبرد در دور نخست زنجیرهی جنگهای صلیبی بود.
در سال ۵۰۰ شاه گرجستان داوید چهارم در نبرد دیدگوری[3] بر سپاهیان سلجوقی که زیر فرمان ایلغازی میجنگیدند غلبه کرد. در این جنگ بزرگ ۵۵ هزار گرج و قبچاق و آلان و سکا در برابر نزدیک به صد هزار ترک و عرب و آرانی و ارمنی صف آراستند و تلفاتی سنگین به هر دو طرف وارد آمد.
در ۵۴۳ نورالدین ابوالقاسم محمود بن عمادالدین (زنگی حاکم دمشق و حلب) با نُه هزار سرباز، به جنگ صلیبیها شتافت و در نبرد حریم که در اَرطاه در نزدیکی انطاکیه درگرفت، بر ارتش ۳۰ هزار نفرهی مسیحیان که انطاکیه و طرابلس را در دست داشتند -و با قوای بیزانس پشتیبانی میشدند- غلبه کرد و تقریباً همهی سرداران صلیبی را به اسارت گرفت.
در ۱۱۴۴ شاه عالم دوم فرمانروای گورکانی و رابرت کلایو[4] که نمایندهی کمپانی هند شرقی بود عهدنامهی اللهآباد را امضا کردند و این آغازگاه حکومت رسمی انگلیسیها در هند بود. بر اساس این عهدنامه که ده ماه پس از نبرد خونین بخار به هندیان تحمیل شد، شاه عالم پذیرفت که کمپانی هند شرقی به اسم شاه انگلستان از قلمرو بهار و اوریسا و بنگال که تسخیر کرده بود مالیات بگیرد و در این نواحی، حقوق دیوانی داشته باشد؛ یعنی به تعبیری، دولت گورکانی هند حضور دولت انگلیس در هند را به رسمیت شمرد.
حوادث تاریخی جهان
در سال ۱۲۹۷ هم محاكمه اعضاء كميته مجازات آغاز شد.
در بیست و یکم امرداد سال ۸۷۸ هجری خورشیدی، نخستین درگیریهای میان ناوگان عثمانی و ونیز در دریای اژه آغاز شد و به پیروزی کمال رئیس دریاسالار عثمانی در نبرد زونچیو[5] انجامید.
در ۱۰۰۳ هم لویی سیزدهم، به دنبال کشمکشی درباری رئیس شورای سلطنتیاش را برکنار کرد و نقش مشاوره و مدیریت امور دیوانیاش را به کاردینال ریشیلیو[6] سپرد.
در سال ۱۳۳۱ در «شب شاعران مقتول[7]» سیزده نویسنده و شاعر یهودی که از سه سال پیش بی دلیل در زندان لوبیانکای[8] مسکو محبوس بودند و تحت شکنجههای وحشیانه قرار داشتند، به دستور استالین[9] اعدام شدند.
در ۱۳۵۵ بیش از دو هزار شهروند فلسطینی در کشتار تل الزعتر[10] در شمال بیروت کشته شدند. این جنایت در جریان جنگ داخلی لبنان در اردوگاه فلسطینیان زعتر رخ داد که پنجاه تا شصت هزار فلسطینی راندهشده از سرزمینشان را در خود جای داده بود. عاملان این کشتار گروههای شبهنظامی التنظیم، مارونیهای خوری، حزب کتائب و ارتش ببر بودند.
در ۱۳۴۳ هم آفریقای جنوبی به خاطر قوانین نژادپرستانهاش از شرکت در بازیهای المپیک محروم شد.
مهمترین نوآوریهای فنی این روز یکی در ۱۲۳۰ رخ داد و این زمانی بود که ایزاک سینگر[11] چرخ خیاطیاش را اختراع کرد و کمی بعد شرکت سینگر را بنیان نهاد. دیگری در ۱۳۳۹ که اولین ماهوارهی مخابراتی ناسا به نام اِکو 1 آ[12] به مدار زمین پرتاب شد، و سومی در ۱۳۶۰ که اولین نمونه از رایانهی شخصی آیبیام[13] به بازار عرضه شد.
در ۱۲۹۷ هم شرکت «کارخانهی موتور بایر[14]» (BMW) در آلمان تأسیس شد.
این روز از نظر جانورشناسان هم اهمیتی دارد؛ چون در سال ۱۲۶۲ آخرین نمونه از کواگا (Equus quagga quagga)، که نژادی از گورخرهای بومی آفریقای جنوبی بود، در باغوحش آمستردام مُرد و این زیرگونه منقرض شد.
در صد و هفتمین سالروز این واقعه (در ۱۳۶۹) بقایای اسکلت سو[15] – مشهورترین و کاملترین نمونه از تیرانوسوروس[16]- در داکوتای آمریکا کشف شد.
زادگان و رفتگان
از میان زادگان نامدار این روز جرج چهارم[17] شاه انگلستان (۱۱۴۱)، ، اروین شرودینگر[18] فیزیکدان و ریاضیدان (۱۲۶۶)، محمد ضیاءالحق سیاستمدار پاکستانی (۱۳۰۳) و فیدل کاسترو[19] رهبر انقلاب کوبا (۱۳۰۵) به شمارند.
در همین روز به سال ۳۰ پیش از میلاد کلئوپاترا[20] آخرین ملکهی مقدونی مصر پس از شکست از اوکتاویانوس[21] اولین امپراتور روم خودکشی کرد. در ۸۰۳ هجری خورشیدی یونگلِه[22] امپراتور چین درگذشت، و در ۹۸۱ ابوالفضل بن مبارک (تصویر زیر) وزیر دانشمند اکبرشاه گورکانی و نویسندهی اکبرنامه جان سپرد. در 1289 فلورانس نایتینگل[23] و در ۱۳۴۳ هم یان فلمینگ[24] نویسنده و خالق جیمز باند[25] فوت کرد.
[1] Godfrey of Bouillon
[2] Battle of Ascalon
[3] Battle of Didgori
[4] Robert Clive
[5] Battle of Zonchio
[6] Cardinal Richelieu
[7] Night of the Murdered Poets
[8] Lubyanka Prison
[9] Joseph Stalin
[10] Tel al-Zaatar massacre
[11] Isaac Singer
[12] Echo 1A
[13] IBM
[14] Bayerische Motoren Werke
[15] Sue
[16] Tyrannosaurus
[17] George IV
[18] Erwin Schrödinger
[19] Fidel Castro
[20] Cleopatra
[21] Octavian
[22] Yongle
[23] Florence Nightingale
[24] Ian Fleming
[25] James Bond
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: