نوزدهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
روز نوزدهم امرداد سال ۱۲۸۸ مشروطهخواهان پیروزمند میرهاشم دوهچی از مستبدین بدنام را که قاتل چندین آزادیخواه بود در میدان توپخانه اعدام کردند.
این روز برای دولت عثمانی هم بداَختر بود؛ چون به سال ۱۲۹۲، دومین جنگ بالکان[1] با امضای عهدنامهی بخارست[2] توسط یونان، رومانی، مونتهنگرو، بلغارستان و صربستان خاتمه یافت و جدایی این کشورها از قلمرو امپراتوری عثمانی قطعیت یافت. هفت سال بعدش هم (در ۱۲۹۹) قوای متفقین که در جنگ جهانی اول پیروز شده بودند، ابتدا در معاهدهی پاریس و بعد در بندهای توافقنامهی سِور[3] که در این روز امضا شد، استقلال دولت ارمنستان را نیز گنجاندند. سلطان محمد ششم هم به ناچار عهدنامهی سِور را امضا کرد و به این ترتیب قلمرو عثمانی میان متفقین جنگ جهانی اول تقسیم شد.
حوادث تاریخی جهان
در ۱۲۹۷ در جریان جنگ جهانی اول، نبرد آمیَن[4] در این روز پایان یافت. این نبرد که چهار روز به درازا کشید، سپاهیان متحد انگلیسی و آمریکایی و فرانسوی در برابر قوای آلمانی که زیر فرمان مارشال لودندورف[5] میجنگیدند صف آراستند و در همین زمان اندک آلمانیها ۲۵ هزار نفر و متفقین ۴۴ هزار نفر تلفات دادند، اما متفقین پیروز شدند و پنجاه هزار سرباز آلمانی را اسیر گرفتند. با این نبرد مرحلهی ایستای خندقی جنگ پایان یافت و با ورود خودروهای زرهی جنگ اول جهانی بار دیگر پویایی خود را به دست آورد.
در دوران معاصر ما این روز با یکی از صورتهای تازه و مهیب دستاندازی ابرقدرتهای غربی در شرق پیوند دارد.
در نوزدهم امرداد سال ۱۳۴۰ ارتش آمریکا در جنگ ویتنام استفاده از «عامل نارنجی[6]» را آغاز کرد. این مادهی سمی برای سمپاشی گلخانهها مورد استفاده قرار میگرفت و به مدت ده سال (تا ۱۳۵۰) توسط نیروی هوایی آمریکا بر خاک ویتنام پاشیده میشد. این ماده در انسان نیز فرسایش مادهی ژنتیکی را به دنبال دارد و به زایمان کودکان ناقص و سقط جنین میانجامد. در جریان این عملیات 17/8 % سطح این کشور سمپاشی شد و چهار میلیون نفر از مردم ویتنام توسط این ماده مسموم شدند که یک میلیون نفرشان هنوز زنده هستند. علاوه بر این ۱/۳ میلیون هکتار جنگل در کشور ویتنام به همراه جانوران مقیم آن به خاطر این کار از میان رفت و تنوع جانوری در بخشهایی از سرزمین ویتنام به شدت افت کرد. پیشتر انگلستان در جریان سرکوب شورش مالاییها (۱۳۲۷-۱۳۳۹) از همین سم شیمیایی برای نابود کردن جنگلهای مالزی و از بین بردن مقاومت مردم مالای استفاده کرده بود.
در عوض در سال ۱۳۶۷ ریگان[7] قانونی گذاشت که طی آن به بازماندهی شهروندان ژاپنیتبار آمریکا که نیم قرن پیش در جریان جنگ جهانی دوم به اردوگاههای کار اجباری فرستاده شده یا تبعید شده بودند، بیست هزار دلار غرامت پرداخت شود!
این روز در ضمن با تأسیس چند نهاد فرهنگی خوشنام پیوند دارد. در ۱۰۵۴ کلنگ ساخت رصدخانه سلطنتی گرینویچ[8] به زمین زده شد.
چپ: رصدخانه گرینویچ
و در ۱۲۲۵ کنگرهی آمریکا بنیاد اسمیتسونین[9] را تأسیس کرد و این به دنبال آن بود که جیمز اسمیتسون[10] نیم میلیون دلار برای این هدف وقف کرد.
در ۱۲۷۱ توماس ادیسون[11] حق اختراع تلگراف دوطرفه را ثبت کرد.
از جمله حوادث دیگر این روز آن که در ۱۳۶۹ کاوشگر فضایی ماژلان[12] به سیارهی ناهید رسید.
در ۱۳۸۲ قطار مونوریل اوکیناوا[13] گشایش یافت.
در ۱۳۹۳ در جریان سقوط هواپیمایی در فرودگاه مهرآباد ۳۹ تن کشته شدند.
زادگان و رفتگان
هنری نستله[14] بنیانگذار شرکت غذایی نستله هم در چنین روزی به سال ۱۱۹۳ زاده شد. خلیفه واثق (الواثق بامرالله) و تِکودار ایلخان مغول در چنین روزی (به ترتیب در سالهای ۲۲۶ و ۶۶۳ هجری خورشیدی) درگذشتند.
از زادگان این روز میتوان از آمادئو آووگادرو[15] شیمیدان ایتالیایی (۱۱۵۵)، ژان پیاژه[16] روانشناس بلژیکی (۱۲۷۵) و پرویز مشرف رییسجمهور پاکستان (1322) نام برد. آندرو کارنگی[17] صاحب صنایع فولاد و بنیانگذار کارنگی هال[18] (۱۲۹۸) و محمود درویش سیاستمدار و شاعر فلسطینی نیز در این روز به سال ۱۳۸۷ درگذشت.
[1] Second Balkan War
[2] Treaty of Bucharest
[3] Treaty of Sèvres
[4] Battle of Amiens
[5] Erich Ludendorff
[6] Agent Orange
[7] Ronald Reagan
[8] Royal Observatory Greenwich
[9] Smithsonian Institution
[10] James Smithson
[11] Thomas Alva Edison
[12] Magellan space probe
[13] Okinawa
[14] Henri Nestlé
[15] Amedeo Avogadro
[16] Jean Piaget
[17] Andrew Carnegie
[18] Carnegie Hall
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: