پانزدهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
#در_چنین_روزی به سال ۱۲۸۸، سید حسن تقیزاده از رهبران مهم مشروطهخواهان آذربایجان، از راه تبریز رسید و با استقبال پرشور مردم وارد تهران شد. عدهی زیادی از مردم تا کرج به استقبال وی رفته بودند و ورودش به تهران با نواختن موزیک و رژهی مجاهدین همراه بود.
در ۱۲۹۸ اماناللهخان افغان در نبرد بر انگلیسیها غلبه کرد و سال بعدش (۱۲۹۸) به دستور وثوقالدوله که تازه به صدارت رسیده بود، ادارهی نظميه موظف شد تا كليهی اعضاي «كميتهی مجازات» را كه در چند سال اخير مرتكب چندين فقره قتل شده بودند، دستگير كند.
یک سال بعد در شب جمعه پانزدهم امرداد سال ۱۲۹۹ در بازار رشت آتشسوزیای آغاز شد که سربازان روس به دلایل امنیتی موهومی، مانع فرو نشاندن آن میشدند. در نتیجه، هشت کاروانسرا و یک کلیسا و ۳۸۰ حجره بازار در آتش سوخت و شواهدی هست که نشان میدهد، روسهای بلشویک در این هنگامه، کالاهای مردم را از بازار ربوده و به روسیه حمل میکردهاند.
۱۵ مرداد ۱۳۷۰ در ضمن سالگرد دومین ترور شاپور بختیار (۴ تیر ۱۲۹۳ – ۱۵ مرداد ۱۳۷۰)سیاستمدار ایرانی بود که از ۱۵ دی تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ بهعنوان چهلمین نخستوزیر ایران فعالیت کرد. او دبیرکل سابق حزب ایران،عضو اخراجشده جبهه ملی ایران، و بنیانگذار نهضت مقاومت ملی ایران بود.
وی از منتقدین محمدرضا پهلوی بود و پس از سقوط محمد مصدق، به همراه مهدی بازرگان و سید رضا زنجانی، نهضت مقاومت ملی را تشکیل داد. پس از آن نیز چندین بار به زندان افتاد. بختیار در ۱۵ دی ۱۳۵۷ با محمدرضا پهلوی بر سر نخستوزیری به توافق رسید. پس از پذیرش نخستوزیری، در جلسه شورای مرکزی جبهه ملی ایران، اخراج بختیار به دلیل عدم رعایت انضباط سازمانی، زیرپا گذاشتن مصوبات قبلی شورای مرکزی (مبنی بر غیرقانونیبودن سلطنت پهلوی) و عدم کسب اجازه از شورای مرکزی جبهه ملی برای ریاست دولت، به رأی گذاشته شد و با رأی اکثریت قاطع اعضا، بختیار از جبهه ملی اخراج شد. حکومت بختیار نخستین دولت مخالف نحوهٔ حکومت شاه پس از کودتای ۲۸ مرداد بود. او در زمان نخستوزیری، در میان مردم از حمایت بسیار کمی برخوردار بود.
پس از پذیرش نخستوزیری از سوی بختیار، عباس امیرانتظام به عنوان واسطه بین وی و انقلابیون به نمایندگی از مهدی بازرگان قرار بود با روحالله خمینی دیداری کند و از وی تاییدیهای مبنی بر ادامه نخستوزیری دریافت کند اما این امر با وجود تأیید اولیه خمینی و نگارش تفاهم شده اولیه با مخالفت روحانیونی مانند حسینعلی منتظری و صادق خلخالی ناکام ماند. او فرودگاه را برای ورود خمینی باز کرد و خمینی در همان روز در بهشت زهرا گفت که «توی دهن این دولت [بختیار] میزنم.» با این حال، بختیار شروع به مذاکره با آنها کرد. سپس در ۲۰ بهمن اعلام کرد تغییر رژیم به جمهوری ممکن است و امرای ارتش در جلسه صبح ۲۲ بهمن اعلام کردند در بین دو جمهوری بیطرف باقی میمانند و دولت او سقوط کرد. بختیار شش ماه در ایران مخفیانه زندگی کرد و در تیر ۱۳۵۸ به فرانسه رفت.
بختیار در فرانسه در قالب نهضت مقاومت ملی ایران (که نامش تأثیر پذیرفته بود از سازمان نهضت مقاومت ملی که پس از کودتای ۲۸ مرداد تشکیل شد و بختیار در آن حضور داشت) به فعالیت علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخت. او هدف یک ترور ناموفق در تابستان ۱۳۵۹ توسط گروهی به رهبری انیس نقاش قرار گرفت. دومین ترور در ۱۵ مرداد ۱۳۷۰ منجر به قتل وی در پاریس شد. طبق اظهارات انیس نقاش، هر دو سوءقصد به دستور مقامات جمهوری اسلامی ایران و با استخدام تروریستهایی حرفهای طرحریزی شده بودند. این عملیات بلافاصله پس از ترور عبدالرحمن برومند انجام شد.
در ۱۱۸۵ فرانسیس دوم[1] کنارهگیری کرد و به این ترتیب امپراتوری مقدس روم منحل شد و امپراتوری اتریش جای آن را گرفت.
ر ۱۱۹۸ سیمون بولیوار[2] در نبرد بویاچا[3] در ونزوئلا بر قوای اسپانیایی غلبه کرد و آزادیخواهان را بر این سرزمین چیره ساخت، در ۱۲۰۴ بولیوی از اسپانیا استقلال یافت و در ۱۲۴۰ انگلستان لاگوس در نیجریه را تسخیر کرد و به خاک خود منضم ساخت.
در ۱۳۲۴ یک بمبافکن آمریکایی، اولین بمب اتمی موسوم به «پسر کوچولو[4]» را بر شهر هیروشیما انداخت. در نتیجه هفتاد هزار نفر در جا کشته شدند و چند ده هزار نفر در اثر مسمومیت رادیوآکتیو طی چند سال بعد جان باختند.
در ۱۳۳۹ انقلابیون کوبا اموال شرکتهای خارجی از جمله آمریکاییها را در اختیار دولت گذاشتند و آنها را ملی اعلام کردند.
در ۱۳۴۱ جامائیکا از انگلستان استقلال یافت.
در ۱۳۶۹ انگلستان به دنبال حملهی عراق به کویت این کشور را در خلیج فارس محاصرهی اقتصادی کرد.
چندین رخداد پراکندهی مهم دیگر هم در این روز رخ دادهاند که برخی نوآورانه و برخی غمانگیز هستند.
در ۱۲۶۹ در زندان آوبورن[5] در نیویورک برای نخستین بار، یک محکوم به اعدام، با صندلی الکتریکی کشته شد. او قصابی بیسواد بود به نام ویلیام کِملِر[6] که با تبر، زنش را به قتل رسانده بود!
شامگاه پانزدهم امرداد سال ۱۳۰۹، آخرین لینچ سنتی سیاهپوستان در ایندیانای آمریکا انجام پذیرفت. در جریان این حادثه تودهی مردم دو سیاهپوست (گویا بیگناه) را که به دزدی و قتل متهم بودند از زندان بیرون کشیدند و کتک زدند و به قتل رساندند. جالب آن که ۲۹ سال بعد (در ۱۳۳۸)، همان مردم، نقش لینکلن[7] را در مقام قهرمان مبارزه با نژادپرستی روی سکههای پنی جای دادند که هنوز هم همانجاست.
در ۱۳۳۴ مهندسان ارتباطات توکیو -که شرکت نیای سونی محسوب میشود- اولین رادیو ترانزیستوریاش را در ژاپن فروخت.
در ۱۳۷۰ تیم برنرز لی[8] مقالاتی را منتشر کرد و در آن ایدهی شبکهی جهانی اینترنت (world wide web) را پیشنهاد کرد.
در همین روز تاکاکو دوئی[9] اولین زنی بود که در ژاپن سخنگوی نمایندگان مجلس شد.
رخداد غمانگیز هم آن بود که در ۱۳۸۰ یک آتشسوزی در منطقهی اِروادی[10] در تامیلنادوی[11] هند به مرگ فجیع ۲۸ بیمار روانی انجامید. این بیماران، در یک مؤسسهی خیریهی مذهبی بستری بودند که به یک شیخ سعودی اهل مدینه به اسم قطبالسلطان سید ابراهیم شهید ولیالله، تعلق داشت. در این مؤسسه، بیماران را برای بیرون راندن ارواح خبیث از بدنشان کتک میزدند و شبها با زنجیر به تختهایشان میبستند. به همین خاطر، در جریان آتشسوزی که شب رخ داد، بیماران گرفتار ماندند و در آتش سوختند. این مؤسسه پس از این فاجعه، مورد حمله قرار گرفت و تعطیل شد.
زادگان و رفتگان
برخی از زادگان نامدار این روز را میتوان چنین برشمرد: نیکولاس مالبرانش[12] فیلسوف فرانسوی (۱۰۱۷)، لرد آلفرد تنیسون[13] شاعر انگلیسی (۱۱۸۵) (۱۱۸۸)، الکساندر فلمینگ[14] کاشف انگلیسی آنتیبیوتیک (۱۲۶۰) و اندی وارهول[15] نقاش و هنرفروش مدرن آمریکایی (۱۳۰۷).
در پانزدهم امرداد سال ۱۲۹ هجری خورشیدی مروان دوم خلیفهی اموی پس از شکستهای پیاپی سردارانش از ابومسلم خراسانی در جنگ زاب از سفاح عباسی شکست خورد و به مصر گریخت و در آنجا کشته شد.
در سال ۶۰۰ دومینیک قدیس[16] اسپانیایی بنیانگذار فرقهی دومینیکن درگذشت. او نیای فکری تفتیش عقاید قرون وسطا بود.
باقی درگذشتگان نامدار این روز عبارتاند از تئودور آدورنو[17] فیلسوف آلمانی (۱۳۴۸)، پاپ پل ششم[18] (۱۳۵۷) و شاپور بختیار آخرین نخستوزیر دوران پهلوی که بدست حکومت ولایت فقیه ترور شد (۱۳۷۰).
[1] Francis II
[2] Simón Bolívar
[3] Battle of Boyacá
[4] Little Boy
[5] Auburn
[6] William Kemmler
[7] Abraham Lincoln
[8] Tim Berners-Lee
[9] Takako Doi
[10] Erwadi
[11] Tamil Nadu
[12] Nicolas Malebranche
[13] Alfred Tennyson
[14] Alexander Fleming
[15] Andy Warhol
[16] Saint Dominic
[17] Theodor W. Adorno
[18] Pope Paul VI
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: