چهاردهم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
روز پنجشنبه چهاردهم امرداد سال ۱۲۳۱ سه تن از پیروان باب ناصرالدینشاه را ترور کردند و این نقطهی چرخش سیاستهای او دربارهی بابیها شد.
با این همه مهمترین رخداد چهاردهم امردادماه آن است که مظفرالدینشاه قاجار در سال ۱۲۸۵ هجری خورشیدی فرمان مشروطه را در آن امضا کرد و به این ترتیب تجدد سیاسی در ایران به کرسی نشست.
دوازده سال بعد، نشریههای مشروطهخواهان چندان رونق گرفته بود که وقتی روزنامهی نوبهار را توقیف کردند، در همین روز به سال ۱۲۹۷، ملکالشعرای بهار با همان شکل و قطع روزنامهی زبان آزاد را چاپ کرد که امتیازش به یکی از دوستانش تعلق داشت. بهار، شعر «بثالشکوی» را در شرح توقیف روزنامهاش سرود و در همین جا چاپ کرد:
تا بر زبر ری است جولانم آزرده و مستمند و نالانم...
#در_چنین_روزی به سال ۱۳۳۴، پنجاهمین جشن سالگرد مشروطهی ایران با شکوه زیاد برگزار شد که به مناسبتش تمبر هم چاپ کردند.
حوادث تاریخی جهان
در سیاست جهان این روز با چندین تحول نظامی و نهادی مصادف بودهاست.
در سال ۲۵ میلادی گوانگوو[1] سلسلهی هان را پس از عصر فترتی که دودمان شین[2] پدید آورده بود، احیا کرد.
در ۱۳۵ میلادی سپاهیان رومی دژ بِتار[3] را در مرکز فلسطین فتح کردند و بعد از کشتار سهمناک مردم منطقه پس از چهار سال بر شورش شمعون بارکوخبا[4] غلبه کردند.
در ۲۸۹ هجری خورشیدی، آخرین موج تاخت و تاز دانمارکیها در انگلستان پس از شکست مهاجمان از قوای ادوارد مهتر[5] و اتلرد در نبرد تاتنهال[6] پایان یافت و در ۳۱۸ قوای زامورا[7] به رهبری عبدالرحمن سوم اموی بر سپاهیان لئون[8] به فرماندهی رامیروی دوم[9] در نبرد آلاندیک[10] غلبه کردند و راه پیشروی مسیحیان در قلمرو مسلمانان را بستند.
در سال ۱۲۰۳، کنستانتین کاناریس[11] رهبر نیروهای استقلالطلب یونان، در نبرد ساموس[12] بر ناوگان متحد مصر و عثمانی غلبه کرد.
در ۱۲۹۳، در پی ترور آرشیدوک اتریش در صربستان و در آغازگاه جنگ جهانی اول، صربستان به آلمان و اتریش به روسیه اعلان جنگ داد و این دو روز پس از اعلان جنگ انگلستان به آلمان بود.
در ۱۳۱۹ اتحاد جماهیر شوروی لاتویا را اشغال کرد و به قلمرو خود افزود.
در ۱۳۲۰ آلمانیها در نبرد اسمولنسک[13] روسها را شکست دادند و سیصد هزار سرباز ارتش سرخ را اسیر گرفتند!
در سال ۱۳۳۹ بورکینا فاسو از فرانسه مستقل شد.
در ۱۳۴۴ با عبور سربازان پاکستانی از خطّ مرزی، جنگ بین هند و پاکستان آغاز شد
و در ۱۳۵۸ مائوئیستهای افغانستان که سازمان رهایی افغانستان را با رهبری فیض احمد تأسیس کرده بودند، با همکاری مجاهدین اسلامگرا کوشیدند تا قدرت را با شورش نظامی به دست بگیرند، ولی موفق نشدند.
این روز در ضمن با زندانیان و شورششان هم نسبتی داشته است.
در ۱۳۲۳ و اواخر جنگ جهانی دوم ۱۱۰۴ زندانی جنگی ژاپنی در اقدامی هماهنگ از اردوگاهی در استرالیا گریختند و ۵۴۵ نفرشان موفق به فرار شدند. هرچند همهشان در نهایت کشته شدند یا خودکشی کردند و یا دوباره دستگیر شدند.
دقیقاً در همین روز، شورشیان لهستانی، اردوگاه کار اجباری گسیووسکا[14] در نزدیکی ورشو را گرفتند و همهی ۳۴۸ زندانیان یهودیاش را آزاد کردند. این اردوگاه کمتر از یک سال بعد، به زندان و شکنجهگاه ن ک و د (پلیس سیاسی شوروی) و بعدتر به اردوگاه کار اجباری رژیم کمونیستی لهستان تبدیل شد.
باز در همین روز، بنا به روایتهای متفقین، نازیها از این روز به مدت یک هفته بین ۴۰ تا ۵۰ هزار شهروند و زندانی جنگی و سیاسی را در محلهی وولا[15] در ورشوی لهستان کشتار کردند. بنا به این روایت، کل این انبوه اجساد، سوزانده شده و خاکسترش در سوراخی در زمین دفن شد؛ در نتیجه جسدهای این قربانیان هرگز کشف نشد و پذیرفتن این روایت به امری ایمانی و اعتقادی سیاسی وابستگی پیدا کرد!
در ضمن نلسون ماندلا[16] هم در چنین روزی به سال ۱۳۴۱ در آفریقای جنوبی زندانی شد و سی و هشت سال بعد را در زندان ماند.
رخدادهای پراکندهی دیگری هم در این روز رخ دادهاند.
در ۹۱۷ گونزالو خیمِنِز دِ کوئسادا[17] در کلمبیای امروزین شهر بوگوتا را بنیان نهاد که در آغاز اردوگاه ماجراجویان و غارتگران اسپانیایی بود.
در ۹۶۱ هجری خورشیدی «سر همفری گیلبرت»[18] اولین مهاجرنشینی انگلیسی در آمریکا را در نیوفاندلند[19] و لابرادور[20] تأسیس کرد.
در ۱۲۴۰ ارتش آمریکا رسم تازیانه زدن به سربازان را لغو کرد.
در ۱۳۰۵ در نیویورک سیستم ویتافون[21] که توسط برادران وارنر[22] برای صداگذاری بر فیلم به کار گرفته شده بود، برای نخستین بار برای گذاشتن صدا بر فیلم «دونژوان[23]» مورد استفاده قرار گرفت.
در ۱۳۶۰ هم رونالد ریگان[24] به کارمندان خطوط کنترل هوایی که اعتصاب کرده بودند فرمان داد به سر کار خود برگردند و چون ایشان اطاعت نکردند، هر ۱۱۳۵۹ نفرشان را از کارشان اخراج کرد!
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از گی دو موپاسان[25] نویسندهی فرانسوی (۱۲۲۹)، طاهر سیفالدین رهبر مذهبی فرقهی شیعهی داوودی در هند (۱۲۶۷)، آرتم ایوانویچ میکویان[26] سیاستمدار روس (۱۲۸۴)، و نیل آرمسترانگ[27] فضانورد آمریکایی (۱۳۰۹).
عبیدالله بن یحیی بن خاقان مروزی وزیر خلیفه متوکل عباسی (۲۵۶)، قمرالملوک وزیری اولین خوانندهی زن ایرانی که صدایش ضبط شد (۱۳۳۸) و سویچیرو هوندا[28] بنیانگذار شرکت هوندا (۱۳۷۰) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] Guangwu
[2] Xin
[3] Betar
[4] Simon bar Kokhba
[5] Edward the Elder
[6] Battle of Tettenhall
[7] Zamora
[8] León
[9] Ramiro II
[10] Battle of Alhandic
[11] Constantine Kanaris
[12] Battle of Samos
[13] Battle of Smolensk
[14] Gęsiówka concentration camp
[15] Wola
[16] Nelson Mandela
[17] Gonzalo Jiménez de Quesada
[18] Sir Humphrey Gilbert
[19] Newfoundland
[20] Labrador
[21] Vitaphone
[22] Warner Bros.
[23] Don Juan
[24] Ronald Reagan
[25] Guy de Maupassant
[26] Artem Ivanovich Mikoyan
[27] Neil Armstrong
[28] Soichiro Honda
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: