ششم امرداد

 — رام: روزشمار ایرانی معنادار

صبحگاه ششم امرداد سال ۱۲۸۸، به دنبال بر تخت نشستن احمدشاه خردسال و قطعی شدن چیرگی مشروطه‌خواهان بر سیاست ایران و برقراری آرامش در کشور، قیمت گوشت در قصابی‌ها از چارکی ۲۲ شاهی به چارکی ۱۸ شاهی کاهش یافت!

با این همه، آشفتگی و انقلاب در سرزمین‌های ایرانی غصب‌شده توسط تزارها همچنان جاری بود و کمی بعد در پیوند با شورش روس‌ها به انقلاب روسیه انجامید. در این راستا بود که یازده سال بعد در همین روز (۱۲۹۷) بلشویک‌ها[1] در انتخابات شورای باکو شکست خوردند و مخالفانشان تقریباً کل آرای مردم را به دست آوردند و این واکنشی بود به کشتار مردم باکو که بلشویک‌ها و پان‌ترک‌ها در آن نقش اصلی را ایفا کرده بودند. چپ‌های غیربلشویک باکو (منشویک‌ها[2]، داشناک‌ها[3] و حزب انقلابی) کوشیدند با شکستن کاسه و کوزه‌ی گناهِ کشتار مردم بر سر شاهومیان[4]، خویشتن را تطهیر کنند. به این ترتیب منشویک‌ها و داشناک‌ها هم‌زمان با پیروزی در انتخابات شورای باکو، بر ضد شاهومیان کودتا کردند و کوشیدند با دستگیری و محاکمه‌ی وی، از مردم شهر دلجویی کنند و گناه کشتار اهالی را از گردن خود بردارند.

در همان ساعت‌هایی که این وقایع در باکو رخ می‌داد، وثوق‌الدوله رسماً كار خود را در مقام صدراعظم ایران آغاز كرد و از ورود نخست‌وزیر پیشین (صمصام‌السلطنه) و وزيران وي به ساختمان صدارت جلوگيري کرد.

واقعه‌ی دیگری که در همین هنگام رخ داد آن بود که قواي انگليس با چند زره‌پوش به رشت حمله كردند و پس از زد و خوردی شديد، جنگلي‌ها را وادار به خروج از شهر کردند و ایشان به جنگل پناه بردند.

سی و یک سال بعد در همین روز (۱۳۲۸) در واپسین روز کاری مجلس پانزدهم نمایندگان ملی‌گرا که مهم‌ترین سخنگویشان حسین مکی بود، با انجام سخنرانی‌های طولانی، وقت مجلس را طوری تلف کردند که وقتی برای مطرح شدن قرارداد شبه‌استعماری گس-گلشائیان باقی نماند و به این ترتیب جلوی قانونی شدن این قرارداد را گرفتند.

در ۱۲۵۹ هم نیروهای افغان به رهبری ایوب‌خان در نبرد میوَند بر سپاهیان مهاجم انگلیسی به رهبری جرج باروز[5] چیره شدند و حدود هزار تن از دو هزار و پانصد انگلیسی مهاجم را کشتار کردند. یکی از مجروحان انگلیسی این جنگ، پزشکی بود به نام الکساندر فرانسیس پرستون[6] که از دوستان آرتور کنان دویل[7] نویسنده و خالق شخصیت شرلوک هُلمز بود. کنان دویل بر مبنای خاطراتی که او تعریف می‌کرد، سیمای دکتر واتسون را در داستان‌های خود آفرید. لنگ بودن پای واتسون در داستان‌های شرلوک هلمز، بدان خاطر است که در جنگ میوَند زخمی شده‌است!

حوادث تاریخی جهان

در سطح جهانی این روز با اعدام چند سیاستمدار نامدار اما بدنام گره خورده است.

در ششم امرداد ۹۱۹ هجری خورشیدی هنری هشتم شاه انگلستان صدراعظم خود توماس کرامول[8] را اعدام کرد و در ۱۱۷۳ روبسپیر[9] و سن ژوست[10] با گیوتین اعدام شدند.

دو رخداد سیاسی دیگر این روز هم به حقوق مربوط می‌شود. در ۱۲۰۰ خوزه دو سان مارتین[11] استقلال پرو از اسپانیا را اعلام کرد.

سرنوشت شهرها در این روز نوسانی چشمگیر داشته‌است.

در ۱۳۵۵ زلزله‌ی تانگ‌شان[12] این منطقه را با خاک یکسان کرد و به کشته شدن ۲۴۲ هزار تن و زخمی شدن ۱۶۴ هزار نفر انجامید.

یک رخداد شهری جالب دیگر هم این که در ۱۳۵۲ نزدیک به ششصد هزار تن در جشنواره‌ی موزیک راک واتکینز گلن[13] در نیویورک گرد آمدند و این نخستین رخداد از این جنس قلمداد می‌شود.

در ۱۱۶۸ هم وزارت امور خارجه‌ی آمریکا تأسیس شد.

مناسبت‌های جهانی

روز جهانی هپاتیت: منشا این بیماری التهاب كبد است و هپاتیت‌های ویروسی نوع BوC از چالش‌‌‌های سلامت انسان‌ به شمار می‌آیند. امسال بر اهمیت کبد تاکید دارد با این شعار: یک زندگی، یک کبد.

روز جهانی هپاتیت یک تعطیلات بهداشت عمومی است که هر ساله برای افزایش آگاهی در مورد هپاتیت، گروهی از بیماری‌های عفونی که به کبد حمله می‌کنند و مردم را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهند، برگزار می‌شود. این روز همچنین آزمایش و پیشگیری را برای هر پنج نوع بیماری ترویج می‌کند: A، B، C، D و E. اتحاد جهانی هپاتیت این روز را در سال 2008 تأسیس کرد، اما آیا می‌دانستید که در ابتدا در 19 می برگزار می‌شد؟ این تاریخ به 28 ژوئیه در سال 2010 منتقل شد، پس از آن که مجمع جهانی بهداشت تصمیم گرفت تولد باروخ ساموئل بلومبرگ، پزشک آمریکایی را که در دهه شصت هپاتیت B را کشف کرد و در نهایت جایزه نوبل را برای کار خود در مورد ویروس و واکسن آن دریافت کرد، گرامی بدارد.

روز جهانی حفاظت از طبیعت: یک رویداد سالانه است که در 28 جولای برگزار می شود. این روز بر لزوم حفظ محیط زیست سالم و منابع طبیعی برای حفظ یک جامعه باثبات و سالم تاکید می کند. نجات گیاهان و حیواناتی که در معرض خطر انقراض قرار دارند یکی از اهداف اولیه روز جهانی حفاظت از طبیعت است. همچنین در این جشن ها بر حفظ اجزای مختلف طبیعت مانند گیاهان، جانوران، منابع انرژی، خاک، آب و هوا تاکید شده است. علاوه بر این، روز جهانی حفاظت از طبیعت بر ضرورت حفظ محیط زیست برای نسل های آینده تاکید می کند. بنابراین وظیفه ما این است که یک سیاره سالم را برای کسانی که بعد از ما می آیند ترک کنیم تا از آن لذت ببرند.

زادگان و رفتگان

زادگان نامدار این روز عبارت‌اند از سلطان مراد چهارم عثمانی (۹۹۱)، لودویگ فوئرباخ[14] اندیشمند آلمانی (۱۱۸۳)، ارنست کاسیرر[15] فیلسوف آلمانی (۱۲۵۳)، مارسل دوشان[16] نقاش فرانسوی (۱۲۶۶)، و آن بوردا[17] ناشر و صاحب مجله‌ی مشهور مد بوردا (‍۱۲۸۸). در قلمرو ایران‌زمین هم سه چهره‌ی نامدار در این روز به دنیا آمده‌اند که تفاوت‌های چشمگیری با هم دارند. یکی‌شان حسین‌خان نخجوانی[18] (نخجوانسکی!). او تنها آجودان ژنرال مسلمان ارتش تزاری روسیه بود (۱۲۴۲). دیگری شهیار قنبری خواننده (۱۳۲۹) است و سومی ابوبکر بغدادی خلیفه‌ی خودخوانده‌ی داعش (۱۳۵۰)! رفتگان نامدار این روز هم عبارت‌اند از آنتونیو ویوالدی[19] آهنگساز ایتالیایی (۱۱۲۰)، یوهان سباستیان باخ[20] موسیقی‌دان آلمانی (۱۱۲۹)، سلطان سلیم سوم عثمانی (۱۱۸۷) و صدیقه دولت‌آبادی، روزنامه‌نگار و فعال اجتماعی (۱۳۴۰).

[1] Bolsheviks

[2] Mensheviks

[3] Dashnaks

[4] Stepan Shaumian

[5] George Burrows

[6] Alexander Francis Preston

[7] Arthur Conan Doyle

[8] Thomas Cromwell

[9] Maximilien Robespierre

[10] Louis Antoine de Saint-Just

[11] José de San Martín

[12] Tangshan

[13] Watkins Glen

[14] Ludwig Feuerbach

[15] Ernst Cassirer

[16] Marcel Duchamp

[17] Aenne Burda

[18] Huseyn Khan Nakhchivanski

[19] Antonio Vivaldi

[20] Johann Sebastian Bach

✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیت‌طلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کرده‌است].

رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدوده‌ی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالی‌ای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در درباره‌ی طرح رام:

۱) تمام تاریخ‌هایی که شناسه‌ی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شده‌اند.

۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل می‌شود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.

۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود:

@SherwinVakili