دوم امرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
با مرور کتاب خاطرات رجال ایران معاصر، میتوان رخدادهایی کوچک و پراکنده را یافت که در دوم امرداد رخ دادهاند و تا حدودی حال و هوای این عصر را نمایش میدهند.
در دوم امرداد ۱۲۸۸ روزنامهی ايران نو به مديريت سيد محمود شبستري آذربايجاني ملقب به ابوالضياء در تهران انتشار يافت. اين روزنامه ارگان حزب نوپای دموكرات بود. در دوم امرداد سال ۱۳۱۵ علیاصغر حکمت وزیر فرهنگ رضاشاه که برای سرکشی به برنامهی مدرسهسازی در کشور سفر میکرد از دیدن این که آزمایشگاههای زیستشناسی مدارس قزوین به میکروسکوپ مجهز شدهاند ابراز شادمانی کرد.
در سال ۱۳۴۲ آیتالله میلانی که به سرکوب قیام پانزده خرداد معترض بود بیانیهای تند بر ضد شاه صادر کرد و به سمت تهران حرکت کرد. اما به فرمان دولت هواپیمایش از میانهی راه بازگشت و اجازه ندادند به تهران بیاید. او بعد از آن، طی روزهای بعد سوار به خودرو به تهران آمد.
در همین روز به سال ۱۳۵۱ هم خانم ویدا حاجبی که از چریکهای کمونیست آموزشدیده در کوبا بود، توسط ساواک دستگیر شد.
دوم امرداد در ضمن با دستاندازیهای کشورهای غربی در قلمرو ایرانزمین و مداخلههای استعماری مصادف بوده است.
یک واقعهی مشابه که به پیش از دوران استعمار باز میگردد آن که در چنین روزی به سال ۵۲۷ خورشیدی لویی هفتم و سربازان صلیبی همراهش دمشق را محاصره کردند (عکس بالا)، اما کاری از پیش نبردند و کمی بعد شکست خوردند.
در ۱۱۶۲ شاه گرجستان و تزار روس عهدنامهی جورجیِفسک[1] را امضا کردند که در آن نشانههای تجزیهطلبی شاه گرجی از ایران نمایان بود.
در سال ۵۱۸ هجری خورشیدی، سپاهیان زیر فرمان آلفونسو هنریک[2] در اسپانیا موفق شدند در نبرد اوریک[3] بر نیروهای مرابطون[4] به رهبری علی بن یوسف غلبه کنند. این پیروزی به قدری برای مسیحیان مهم بود که بعدها این افسانه پدید آمد که سنت جیمز[5] در میدان جنگ پدیدار شده و ایشان را یاری رسانده است. طبق همین افسانهها آلفونسو پس از این نبرد خود را شاه قلمرو فتحشده اعلام کرد و به این ترتیب پادشاهی پرتغال زاده شد. در واقع اما این جنگ رخدادی در حاشیهی دولت بزرگ مرابطون محسوب میشد و آلفونسو هم در اسناد تاریخی معاصر و تا قرنها بعد پرنس آلفانته نامیده میشد و نه چیزی بیشتر.
این روز در سطح جهانی هم با رخدادهای سیاسی و نظامی متنوعی گره خورده است.
در ۱۳۵۶ هم جنگ چهار روزهی لیبی و مصر پایان یافت. در ۱۳۹۵ دو بمب در جریان راهپیمایی شیعیان کابل منفجر شد و هشتاد تن از حاضران که بیشترشان هزارهای بودند کشته و ۲۶۰ تن زخمی شدند.
در ۱۳۶۲ شورش ضدتامیلی موسوم به تیرماه سیاه[6] در سریلانکا آغاز شد و به کشته شدن چند هزار تامیلی انجامید. این آغازگاه جنگ داخلی سریلانکا بود. این درگیریها باعث شد تا در سالگرد تیرماه سیاه در ۱۳۸۰ چهار تکاور از گروه ببرهای تامیل[7] به یک پایگاه هوایی باندارانایکی[8] در سریلانکا حمله کردند و پیش از آن که کشته شوند ۱۱ هواپیما را منهدم و ۱۵ هواپیمای دیگر را تخریب کردند. این حمله به رکود اقتصادی در سریلانکا انجامید.
این روز در ضمن با سخنرانیهای تاریخساز هم پیوندی دارد. در ۱۳۴۶ ژنرال دوگل[9] در دیدار رسمیاش از کانادا در برابر صد هزار تن از مردم کِبِک شعار «زندهباد کبکِ آزاد» را داد که مایهی خشم دولت کانادا شد و در ۱۳۷۰ مانموهان سینگ[10] اقتصاددان در کنگرهی هند سخنرانیای دربارهی اقتصاد کرد که باعث شد نظام اقتصادی این کشور از حالت شبهسوسیالیستیاش به وضعیتی لیبرال دگردیسی یابد.
جالب اینجاست که دوم امردادماه با شهر و شهرسازی و ویرانی شهرها ارتباطی تنگاتنگ دارد. در ۱۰۸۰ آنتوان دو لا موته کادیلاک[11] یک ایستگاه تجاری را در برهوتی در آمریکا ساخت و این همان است که امروز به شهر دیترویت تبدیل شده است. در ۱۲۲۶ بریگام یانگ[12] و ۱۴۸ پیرو مورمونش پس از هفده ماه سفر به منطقهی سالتلیک[13] رسیدند و شهر مهمی را آنجا تأسیس کردند.
در سال ۹۴۶ فاتح اسپانیایی دون دیگو دِلوسادا[14] شهر کاراکاس را در نزدیکی مرکز استقرار قدیمی سرخپوستان که ویران کرده بود بنیان نهاد.
در ۱۳۲۲ شورای عالی حزب فاشیست ایتالیا موسولینی[15] را از قدرت برکنار کرد.
خداد بیربط ولی جالب دیگر هم در این روز واقع شده که اشاره بدان خالی از لطف نیست.
یکی آن که در دوم امرداد سال ۱۲۸۰ او هنری[16]، ادیب مشهور، که به جرم اختلاس از بانک زندانی شده بود، پس از سه سال از بند آزاد شد!
دیگری آن که در همین روز به سال ۱۳۴۸ سفینهی آپولو ۱۱[17] پس از بازگشت از ماه در اقیانوس آرام فرود آمد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از سیمون بولیوار[18] انقلابی آمریکای لاتین (۱۱۶۲)، الکساندر دوما[19] نویسندهی فرانسوی (۱۱۸۱)، نیکلای چرنیشفسکی[20] ادیب و منتقد روسی (۱۲۰۷)، هایله سلاسی[21] آخرین امپراتور اتیوپی (۱۲۷۱)، آملیا ارهارت[22] بانوی خلبان و ماجراجو (۱۲۷۶) و جنیفر لوپز[23] خوانندهی آمریکایی (۱34۸). محمد اخشید حاکم مصر (۳۲۵)، امیر نوح بن منصور سامانی (۳۷۶) و احمد شاملو (۱۳۷۹) هم در این روز درگذشتهاند.
[1] Treaty of Georgievsk
[2] Afonso Henriques
[3] Battle of Ourique
[4] Almoravid
[5] Saint James
[6] Black July
[7] Tigers of Tamil
[8] Bandaranaike
[9] Charles de Gaulle
[10] Manmohan Singh
[11] Antoine de la Mothe Cadillac
[12] Brigham Young
[13] Salt Lake Valley
[14] Don Diego de Losada
[15] Benito Mussolini
[16] O. Henry
[17] Apollo 11
[18] Simón Bolívar
[19] Alexandre Dumas
[20] Nikolay Chernyshevsky
[21] Haile Selassie
[22] Amelia Earhart
[23] Jennifer Lopez
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: