سیام تیر
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
سیام تیر با نخستین نمونهی تاریخی از تخریب عمدی آثار تاریخی مصادف است.
در چنین روزی به سال ۳۵۶ پیش از میلاد، معبد آناهیتای شهر اِفسوس[1] واقع در استان ایونیهی هخامنشی که یکی از عجایب هفتگانهی جهان باستان بود و یونانیان آن را به یکی از ایزدبانوان همتای ناهید در فرهنگ خویش (آرتمیس یا دیانا) منسوب میکردند، به دست مردی یونانی به نام هِروستراتوس[2] در آتش سوخت. انگیزهی این آتشافروز آن بود که نامی از خود در تاریخ به جا بگذارد. اهالی افسوس بعد از اعدام او، قرار گذاشتند هیچکس نامش را بر زبان نیاورد. ولی تئوپومپوس[3] و بعد از او استرابو[4] نامش را آوردند و ما هم اینجا میآوریم، با این قصد که ناسزایی نثارش کنیم که همانا او پدر جد همهی بیفرهنگهایی است که آثار تاریخی را خراب میکنند و بر رویش یادگاری میکَنند!
در دوران معاصرمان این روز با خیزش مردمی و تظاهرات گستردهی مردم ایران در هواداری از نهضت ملی شدن صنعت نفت مصادف است. در سال ۱۳۲۹، ۵۰ هزار نفر از مردم مشهد، با این انگیزه راهپیمایی کردند و درست یک سال بعد در ۱۳۳۰، وقتی مصدق از قدرت کنار زده شد و قوام جانشینش شد، مردم تهران در مقیاسی بزرگتر چنین کردند و در نتیجه قوام سرنگون و بار دیگر مصدق در مقام صدارت استوار شد.
جالب آن که درست یک سال بعد، جبههی مخالفان مصدق انسجامی یافت و در ۱۳۳۱ سرلشکر فضلالله زاهدی که نخست از هواداران مصدق بود پس از پایان تحصنش در مجلس به رهبری مخالفانش رسید.
حوادث تاریخی جهان
رخدادهای دیگر این روز در مقیاس جهانی پراکنده، اما جالب توجه بودهاند.
در ۱۲۴۴ دو هفتتیرکش در بازار اسپرینگفیلد[5] میسوری با هم دوئل کردند و یکی دیگری را کشت. این اولین نمونهی ثبت شده از دوئل با هفتتیر کلاسیک آمریکایی است. این رسم هفتتیرکشی به سرعت با راهزنی هم پیوند خورد و در نتیجه هشت سال بعد در همین روز (۱۲۵۲) جس جیمز[6] و دستهی راهزنان همراهش در آدِیر[7] در ایالت آیوا اولین دستبرد به قطار را انجام دادند.
دو واقعهی دیگر مهم در این روز عبارتاند از آن که در ۱۳۴۹ سد اَسوان پس از یازده سال در مصر ساخته شد.
زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتاند از ابن انباری فقیه و محدث نامدار ایرانی که روز سه شنبه (۴۹۸) زاده شد و همچنین ارنست همینگوی[8] داستاننویس آمریکایی (۱۲۷۸) و کَت استیوِنس[9] خواننده که به اسلام گروید و نام خود را یوسف اسلام (۱۳۲۷) گذارد.
روز پنجشنبه سی تیر سال ۳۴۲ هجری خورشیدی هم علی بن اسحاق بن خلف زاهی شاعر پرآوازهی تازیگوی ایرانی درگذشت که احتمالاً از اهالی روستای زَه درحوالی نیشابور بوده و به خاطر مدحهایش از امامان شیعه شهرت دارد. در همین روز به سال ۱۳۲۳ کلاوس فون اشتفنبرگ[10] قهرمان جنگی آلمانها به جرم کوشش برای ترور هیتلر اعدام شد.
[1] Ephesus
[2] Herostratus
[3] Theopompus
[4] Strabo
[5] Springfield
[6] Jesse James
[7] Adair
[8] Ernest Hemingway
[9] Cat Stevens
[10] Claus von Stauffenberg
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: