بیست و سوم تیر
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
این روز با رخدادهایی در گرداگرد حوزهی تمدن ایرانی پیوند خورده که دامنهاش به فعالیت ایرانیتباران خارج از قلمرو جغرافیایی تمدنشان هم کشیده میشود.
در ۱۳۵ هجری خورشیدی سپهسالار چینی آن لوشان[1]، که مردی ایرانیتبار و سغدی بود، در چین سر به شورش برداشت و در این روز با محاصرهی پایتختِ دودمان تانگ[2] امپراتور شوانزونگ[3] را به گریز وادار کرد. نام خانوادگی «آن» و «کونگ» (اسم پدر آن لوشان) در چینی شناسهی مردم سغد است. آن لوشان خُتَن را در اختیار داشت و دولتی به نام یان[4] را بنیان نهاد که به زودی پس از کشته شدنش فروپاشید.
کشورتراشیهای اروپاییان از قلمرو ایران و عثمانی تجزیهشده، به زنجیرهای از خشونتها و جنگها تا قرن بعد دامن زد. یک نمونه از این ناآرامیها که در همین روز رخ داد، کودتای عبدالکریم قاسم در سال ۱۳۳۷ بود. او انقلابی را رهبری کرد و شاه عراق را از قدرت برکنار کرد و خود به قدرت رسید و این روندی بود که در نهایت به حکومت هولناک صدام حسین منتهی شد.
با این همه، در جهان عرب گاهی اخبار خوبی هم به گوش میرسید. مثلاً در بیست و سوم تیر سال ۱۳۴۶ راویه عطیه اولین زن در دنیای عرب شد که به نمایندگی مجلس رسید.
در ۱۳۸۷ هم در جنگ وَنات که در نورستان افغانستان رخ داد، نزدیک دویست تن از اعضای القاعده و طالبان به حدود هفتاد تن در پایگاه آمریکاییها حمله کردند و چهل تن از ایشان را کشته و زخمی کردند.
در داخل خاک ایران کنونی، این روز بیشتر با رخدادهای سیاسی و ناآرامیهای اجتماعی کمدامنه مصادف بوده است. در ۱۳۱۵ علی اصغر حکمت در کرمانشاه با مصطفی فاتح دیدار کرد و به او پیشنهاد کرد برای تصفیهخانهی نفت کلمهی «پالایشگاه» به کار گرفته شود و چنین هم شد. در ۱۳۹۴ هم گروه ۵+۱ و ایران بر سر کشمکش هستهای به نتیجه رسیدند و برجام شکل گرفت.
در همین روز به سال ۱۳۳۰ هریمن[5] رئیسجمهور آمریکا به همراه پنج نفر دیگر به تهران سفر کرد. حزب توده به بهانهی برگزاری مراسم سالگرد اعتصاب کارگران در سال ۱۳۲۵ که در همین روز رخ داده بود، تظاهراتی ده هزار نفره در تهران ترتیب داد که با تظاهرات مشابه حزب سومکا و زحمتکشان برخورد کرد. در نتیجه هواداران دو طرف با هم درگیر شدند و ارتش هم که برای سرکوب تودهایها دنبال فرصت میگشت وارد میدان شد. تلفات درگیریهای این روز را هجده تا پنجاه کشته و دویست تا دویست و هشتاد زخمی برآورد کردهاند.
حوادث تاریخی جهان
ناآرامیهایی از این دست خارج از قلمرو ایرانزمین نیز در این روز پیشینه داشته است. در همین بیست و سوم تیرماه به سال ۱۱۷۸ بود که مردم پاریس زندان باستیل[6] را ویران کردند و زندانیان در بند را آزاد نمودند.
در ۱۲۶۰ هم بیلی دِکید[7] راهزن و هفتتیرکش مشهور آمریکایی به دست کلانتر پَت گَرِت[8] کشته شد.
در ضمن در همین روز به سال ۱۳۱۲ نازیها در آلمان همهی احزاب جز حرب خودشان را غیرقانونی دانستند. قانون بهنژادی نازیها تصویب شد و منع زادآوری و عقیمسازی شهروندان عقبمانده و مبتلا به نقص ژنتیکی را اعمال کرد.
در بیست و سوم تیرماه سال ۱۱۷۲ هجری خورشیدی ژان پل مارا[9] خبرنگار و انقلابی نامدار فرانسوی به دست شارلوت کوردی[10] از حزب رقیب در حمام کشته شد.
در ۱۳۰۱ حزب کمونیست ژاپن تأسیس شد.
ناآرامی عجیب دیگر این روز آن بود که در ۱۳۴۸ پس از شکست هندوراس از السالوادور در بازی فوتبال، مردم هندوراس شورش کردند و کارگران السالوادوری کشورشان را مورد حمله قرار دادند. این واقعه مقدمهی جنگ بین دو کشور شد!
چند رخداد فرهنگی و علمی هم در این روز واقع شده که بیشترش به آمریکا مربوط میشود.
در ۱۲۳۲ «نمایشگاه صنایع همهی ملتها[11]» در نیویورک گشایش یافت که اولین جشنوارهی بینالمللی آمریکا بود.
در ۱۲۵۳ حریق شیکاگو به سوختن ۸۱۲ ساختمان و مرگ بیست نفر انجامید و صنعت بیمهی آتشسوزی در آمریکا را دگرگون ساخت.
در ۱۲۸۹ امیل کریپلین[12] در کتاب روانپزشکی بالینی برای نخستین بار بیماری آلزایمر را توصیف کرد و نام همکارش الوئیس آلزایمر[13] را بر آن نهاد.
در ۱۳۳۹ جانورشناسی نامدار جین گودآل[14] به کرانهی گومبه[15] رسید و پژوهش مشهور خود بر شامپانزهها را آغاز کرد (تصویر زیر).
در ۱۳۴۴ هم مارینر ۴[16] از کنار بهرام گذشت و نخستین عکسهای نزدیک را از سیارهای دیگر گرفت.
نورتروپ فرای گوبینو مازارن
زادگان
زادگان نامدار بیست و سوم تیر عبارتاند از کاردینال مازارن[17] دولتمرد بانفوذ فرانسوی (۹۸۱)، فردیناند سوم[18] امپراتور روم مقدس (۹۸۷)، آرتور دو گوبینو[19] نویسنده و مورخ فرانسوی (۱۱۹۵)، نورتروپ فرای[20] ادیب کانادایی (۱۲۹۱) و ژاک دریدا فیلسوف فرانسوی (۱۳۰۹).
رفتگان
مریم میرزاخانی، ریاضیدان ایرانی و نخستین زن برندهی مدال فیلدز هم در این روز (۱۳۹۶) در بیمارستانی در کالیفرنیا بر اثر سرطان درگذشت.
[1] An Lushan
[2] Tang
[3] Xuanzong
[4] Yan
[5] William Averell Harriman
[6] Bastille
[7] Billy the Kid
[8] Sheriff Pat Garrett
[9] Jean-Paul Marat
[10] Charlotte Corday
[11] Exhibition of the Industry of All Nations
[12] Emil Kraepelin
[13] Alois Alzheimer
[14] Jane Goodall
[15] Gombe
[16] Mariner ۴
[17] Cardinal Mazarin
[18] Ferdinand III
[19] Arthur de Gobineau
[20] Northrop Frye
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: