بیست و ششم خرداد
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
مهم‌ترین مناسبت بیست و ششم خردادماه در جهان باستان آن بوده که حمله‌ی بزرگ رومیان به ایران در چنین روزی شکست خورد و امپراتورشان کشته شد. در این روز به سال ۳۶۳ میلادی امپراتور یولیانوس[1] در کرانه‌ی دجله نیروهای مهاجم رومی‌اش را پیاده کرد و برای حمله به تیسفون آماده شد. او برای این‌که راه را بر فرار و عقب‌نشینی سربازانش ببندد ناوگانش را به آتش کشید، اما همین به قیمت تلفات وحشتناک سربازانش تمام شد. تا چند روز بعد پارسیان او را کشتند و نیروهایش را با کشته‌ی بسیار به عقب‌نشینی وا داشتند.
این رخداد در جهان باستان چندان مهم بود که چندین روایت و تصویر درباره‌اش پرداخته شده است. دقیق‌ترین گزارش تاریخی را شاهنشاه ساسانی به دست داده که کشته شدن امپراتور در میدان نبرد را شرح می‌دهد.
مورخان رومی در مرگ او مسیحیان را مقصر دانستند و بعدتر که ترسایان به قدرت رسیدند، در نگاره‌هایشان (مثلاً در این تصویر کلیسایی قبطی) کشته شدن یولیانوس را ناشی از مرتد بودنش دانستند و سنت مرکوریوس[2] را قاتلش دانستند! تصویر برگی از کتاب سقوط شاهزادگان[3] اثر جیووانی بوکاچیو[4] را هم آورده‌ام که در آن به اشتباه می‌گوید، ایرانیان پوست از تن یولیانوس کندند و آن پوست را بر دیوار تیسفون آویختند تا عاقبت مهاجمان به ایران مایه‌ی عبرت دیگران شود. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که یولیانوس با مراسم مختصری به خاک سپرده شده و این برداشت نادرست بوده‌است.
با همه‌‌ی شکوهی که ساسانیان داشتند و اقتداری که در دفاع از خاک ایران نشان می‌دادند، در نهایت زمانه‌شان گذشت و باز در چنین روزی به سال یازدهم هجری خورشیدی بود که یزدگرد سوم (واپسین شاهنشاه ساسانی)، بر تخت نشست و در نهایت، در سازماندهی مجدد قلمرو بزرگش ناکام ماند و زیر فشار موج حمله‌های اعراب در هم شکست.
حوادث تاریخ جهان
در دوران معاصر این روز با زنجیره‌ای از رخدادهای سیاسی و به ویژه بیانیه‌های سیاسی مصادف بوده است.
در ۱۲۳۷ لینکلن[5] سخنرانی مشهور «خانه‌ی تقسیم‌شده[6]» را در ایلینویز اجرا کرد.
در ۱۲۶۷ ویلهلم دوم[7] به امپراتوری آلمان برکشیده شد.
در ۱۲۹۸ لنین دومین اعلامیه‌اش را صادر کرد و در آن وعده‌هایی مانند لغو معاهده‌های استعماری و تأسیس راه‌آهن را به کشورهایی که از روسیه‌ی تزاری صدمه دیده بودند –از جمله ایرانیان- وعده کرد.
در ۱۳۱۹ مارشال پتن[8] که قهرمان محبوب جنگ جهانی اول در جنگ با آلمان‌ها بود، به ریاست جمهوری ویشی رسید و بیانیه‌ای صادر کرد و همکاری با نازی‌ها را آغاز کرد.
در همین روز در لیتوانی دولتی کمونیستی روی کار آمد که دست‌نشانده‌ی شوروی بود و کمابیش همان روابط عصر استعماری را در قالبی نو و بسیار مهیب‌تر در این کشور بازتولید می‌کرد.
در چنین روزی به سال ۷۶۸ ارتش عثمانی بر نیروهای متحد بوسنی و صرب در کوسوو غلبه کرد و امپراتوری عثمانی را در اروپا پیش راند.
این روز در ضمن با وقایعی سیاسی هم که سویه‌های حقوقی دارد پیوند خورده است.
یکی آن که در ۱۳۲۳ یک نوجوان چهارده‌ساله‌ی سیاهپوست به نام جورج یونیوس استینی[9] به جرم قتل دو دختربچه‌ی سفیدپوست طی محاکمه‌ای که تنها ده دقیقه طول کشید در کارولینا به ناروا محکوم شد و با صندلی الکتریکی اعدام شد. بعد از پیگیری فراخوان خانواده‌اش، در سال ۱۳۹۳ دستگاه قضایی ایالات متحده اعلام کرد که روند دادرسی و اعدام او عادلانه نبوده است و احتمالاً این کودک که هفتاد سال پیش با طی مراحل رسمی و اداری اعدام شده، بی‌گناه بوده است.
در ۱۰۲۷ مارگارت جونز[10] در ماساچوست به جرم جادوگری به دار آویخته شد و بعد از او موجی از کشتار جادوگران در آمریکا آغاز شد که احتمالاً همه‌شان بر اساس اتهام‌هایی تخیلی پیش می‌رفته است.
در ۱۲۷۵ تسونامی مهیبی در ژاپن بیست و دو هزار کشته بر جای گذاشت.
در ۱۳۶۰ رونالد ریگان[11] به سفیر سابق کانادا در ایران (کن تیلور[12]) که در فرار شش عضو سفارتخانه‌ی آمریکا از ایران نقش مهمی ایفا کرده بود، مدال زرین کنگره را اهدا کرد. این نخستین بار بود که آمریکایی‌ها چنین مدالی را به یک خارجی می‌دادند.
بیست و ششم خرداد در ضمن با چندین رخداد فرهنگی و اجتماعی نیز مقارن است.
در ۱۱۳۱ بنجامین فرانکلین[13] اثبات کرد که آذرخش از جنس برق است.
در سال ۱۲۵۰ بر اساس قانونی که در انگلستان تصویب شد، آزمون عقیدتی مربوط به عقاید مذهبی و دیندار بودن دانشجویان از کنکور دانشگاه‌های آکسفورد، کمبریج و دورهام حذف شد! تا پیش از آن چنین «مصاحبه‌ی عقیدتی»ای وجود داشت و از ورود دانشجویان غیرمتعهد و غیرمخلص به آیین مسیحیت پروتستان به دانشگاه‌ها پیشگیری می‌کرد.
در ۱۳۱۸، یعنی در اواخر دوران رضاشاه، قاتلی به نام اوژن ویدمان[14]، آخرین محکومی شد که در فرانسه با گیوتین اعدامش کردند.
در ۱۲۸۳ جیمز جویس[15] (نویسنده‌ی ایرلندی) رابطه‌ی عاشقانه‌اش با نورا بارناکل[16] را آغاز کرد و بر این مبنا این روز را آغازگاه نوشته شدن رمان مشهور اولیس قرار داد.
در ۱۳۸۹ هم بوتان نخستین کشوری شد که مصرف تنباکو را کاملاً ممنوع ساخت.
این روز با تأسیس شرکت‌های بزرگ و سفرهای فضایی هم پیوندی دارد. در ۱۳۵۶ هم شرکت طراحی نرم‌افزار اوراکل[17] در کالیفرنیا آغاز به کار کرد.
مناسبت‌های جهانی
روز جهانی دوباره پرکردن
این روز با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره پیامد استفاده از پلاستیک و جلوگیری از آلودگی محیط زیست با پلاستیک نام‌گذاری شده است. گسترش استفاده از ظروف غیر پلاستیکی نیز از اهداف این روز است
روز جهانی بوییدن
بوها درکی از آنچه نمی‌بینیم به ما می‌دهند. بوی غذا و شیرینی، بوی گل و طبیعت، بوی هشدار مثل سوختن غذا یا حتی بوهای ناخوشایند. این روز برای شناخت بیشتر از بوهایی است که در اطراف و جهان ما وجود دارند.
روز جهانی آبشار
روز جهانی کودک آفریقایی
روز جهانی لاک‌پشت دریایی
روز جهانی سبزیجات
روز سبزیجات تازه در 16 ژوئن برای یادآوری ارزش غذایی سبزیجات تازه و اهمیت آنها برای سلامتی انسان برگزار می شود. سبزیجات تازه بهترین منابع ریز مغذیها هستند که برای متابولیسم، رشد، توسعه و پیشگیری از بیماری ها حیاتی هستند. محتوای فیبر طبیعی موجود در سبزیجات از یبوست، هموروئید و سرطان روده بزرگ جلوگیری می کند. به گفته مجله Food & Wine، چیزی به نام سبزی بد وجود ندارد. برخی ممکن است برای برداشتن پوسته بیرونی یا پوست کنده شدن نیاز به کار اضافی داشته باشند و برخی در هنگام پختن بهتر عمل می کنند. با این حال، دلیلی وجود ندارد که هر روز سبزیجات تازه نخورید.
زادگان
زادگان مشهور این روز عبارت‌ا‌ند از محمدحسین غروی نائینی (۱۲۳۹)، آدام اسمیت[18] فیلسوف اسکاتلندی (۱۱۰۲)، و جرونیمو[19] رئیس سرخ‌پوستان آپاچی (۱۲۰۸).
زادروز مجیدرضا رهنورد نیز در ۲۶ خرداد است. شهروندی ورزشکار و ایران‌دوست که در قیام ژینا یا مهسا، با مقاومت شجاعانه‌اش در مقابل نیروی سرکوب حکومت اسلامی، و سخنانی شعوری و تابوشکنانه علیه سنت اسلامی، در مصاحبه پیش از اعدام خود، تاریخ‌ساز شد. او در ۲۳ سالگی، بدست قوه اعدامیه حکومت داعشی و با حکم دادگاهی فرمایشی و بدون برخوردار بودن از حداقلی از حقوق قانونی متهم، از جمله حق داشتن وکیل انتخابی، با وجود آثار مشهود شکنجه بر بدنش، به قتل رسید.
رفتگان
ورنر فون براون[20] فیزیکدان آلمانی و سازنده‌ی اولین موشک‌ها و سفینه‌های فضایی هم در ۱۳۵۶ درگذشت. در ضمن حسینقلی‌خان ایلخانی رئیس ایل بختیاری را هم در همین روز در ۱۲۶۱ به دستور ناصرالدین‌شاه به قتل رساندند. ظل‌السلطان پسر ناصرالدین شاه برای او که در اصفهان مهمانش شده بود قهوه‌ی قجری برد!
[1] Julianus
[2] St Mercurius
[3] The Fall of Princes
[4] Giovanni Boccaccio
[5] Abraham Lincoln
[6] The House Divided Speech
[7] Wilhelm II
[8] Philippe Pétain
[9] George Junius Stinney
[10] Margaret Jones
[11] Ronald Reagan
[12] Kenneth D. Taylor
[13] Benjamin Franklin
[14] Eugen Weidmann
[15] James Joyce
[16] Nora Barnacle
[17] Oracle
[18] Adam Smith
[19] Geronimo
[20] Wernher von Braun
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیت‌طلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کرده‌است].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدوده‌ی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالی‌ای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در درباره‌ی طرح رام:
۱) تمام تاریخ‌هایی که شناسه‌ی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شده‌اند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل می‌شود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود: