نهم خرداد

— رام: روزشمار ایرانی معنادار

در نهم خردادماه چند رخداد همگرا و انبوهی از روندهای واگرا تجربه شده‌اند.

یک همگرایی جالب به تدوین متون دینی شیعه مربوط می‌شود. #در_چنین_روزی در شنبه سال ۳۸۰ خورشیدی، حسین (پسر احمد حجاج) شاعر معروف شیعی در جایی بین بغداد و کوفه درگذشت. او معروف به ابن حجّاج بود، ادیبی فاضل و ماهر از معاصران سید مرتضی و سید رضی بود. مهم‌ترین اثر او، دیوان اشعارش است که به ده جلد بالغ می‌شود و بخش مهمی از اشعار و مراثی مربوط به اهل بیت در سنت شیعه در آن آمده است.

درست دویست و پنجاه سال پس از درگذشت او، در همین روز به سال ۶۳۰، ابن ابی الحدید شروع به نوشتن شرح نهج‌البلاغه کرد که باز، متنی مهم در منظومه‌ی ادبیات شیعی محسوب می‌شود.

در تاریخ معاصر ایران‌زمین نهم خرداد بیشتر با درگیری‌ها و کشمکش‌های سیاسی درآمیخته است.

در ۱۲۵۵ سلطان عبدالعزیز عثمانی خلع شد و مراد پنجم به جایش نشست.

در روزهای شنبه و یکشنبه هشتم و نهم خرداد ۱۲۸۸ پنج هزار تن از قوای روس از کشمکش‌های میان مشروطه‌خواهان و استبدادیون سود جستند و تبریز را اشغال نظامی کردند. از آن سو هم عثمانی‌ها پیشروی کردند و با پشتیبانی عشایر کرد سنی، به مشروطه‌خواهان یاری رساندند.

ورود غیرقانونی قوای نظامی این دو امپراتوری وسیع به ایران، در حالی رخ داد که ظرف کمتر از ده سال، هر دوی این کشورها فرو می‌پاشیدند و به کشورهایی به کلی متفاوت دگردیسی می‌یافتند.

این روند اندکی بعد از این قضایا آغاز شد، چون باز در سوم خرداد (۱۲۹۱) بود که فرمانفرما و اردوی دولتی ایران به کرمانشاه رفت و این منطقه را از اشرار و قوای بیگانه پاکسازی کرد.

نُه سال بعد در همین روز (۱۳۰۰) قوام‌السلطنه به صدارت رسید و همراه با فرمانفرما و سردار سپه و عین‌الدوله در قصر فرح‌آباد با شاه دیدار کردند. در تاریخ سال‌های اخیر هم این روز با زلزله‌ی سال ۱۳۷۷ منطقه‌ی تخار در افغانستان مصادف است که بیش از چهار هزار کشته به جا گذاشت.

مناسبت‌های جهانی و برخی حوادث

در اروپا نهم خرداد با شورش‌های مردمی و سرکوب‌های خونین مصادف بوده است.

در ۶۱۰ ژاندارک به دست کارگزاران دولت انگلیس بر تیرکی در روئن زنده زنده سوزانده شد.

در ۱۲۱۳ وزیر دادگستری پرتغال -یوآخیم آنتونیو دِ آگویار[1]- دستور داد تا همه‌ی املاک کلیسای کاتولیک مصادره شود.

در ۱۲۹۲ به دنبال شورش مردم «ایرونی» طی معاهده‌ی لندن این قوم از عثمانی استقلال یافتند و کشور امروزین آلبانی را تشکیل دادند.

در ۱۳۱۴ هم زلزله‌ی کوتا[2] در پاکستان به مرگ ۴۰ هزار نفر انجامید.

این روز در ضمن با خشونت‌هایی هم قرین بوده است.

در ۱۲۰۵ اندرو جکسون[3]، که بعدتر رئیس‌جمهور آمریکا می‌شد، در دوئل مردی به اسم چارلز دیکینسون[4] را به قتل رساند.

در ۱۳۲۱ هزار بمب‌‌افکن انگلیسی کولونی در آلمان را بمباران کردند و کل شهر را با خاک یکسان کردند.

در سال‌های اخیر در همین روز، کودتا در برمه را داشته‌ایم.

در ۱۳۸۲ بیش از هفتاد نفر از اعضای لیگ ملی دموکراسی در برمه به دست ارتشی‌ها کشته شدند، و رهبرشان آنگ سان سوچی[5] گریخت اما دستگیر شد.

این روز در ضمن با رخدادهای کشور فرانسه هم پیوندی برقرار می‌کند.

نمونه‌ی قدیمی‌اش آن که در ۱۰۱۰ نخستین شماره از گزت دو فرانس[6] که اولین روزنامه‌ی فرانسوی بود، چاپ شد.

مثال جدیدش هم به سال ۱۳۴۷ مربوط می‌شود، زمانی که شارل دوگل[7] از بادن بادن بازگشت و بر صحنه پدیدار شد و در رادیو سخنرانی کرد. دو میلیون هوادارش در شانزه‌لیزه راهپیمایی کردند و به این ترتیب شورش ۱۹۶۸ م. فرانسه در هم شکست و پایان یافت.

دو رخداد دیگر هم طی سال‌های اخیر در این روز واقع شده‌اند. یکی در نهم خرداد ۱۳۶۸ که معترضان در میدان تیان آن‌من[8] پکن از تندیس یازده متری الهه‌ی دموکراسی پرده‌برداری کردند، دیگری در همین روز به سال ۱۳۹۲ که در آن نیجریه قانونی گذراند و ازدواج همجنس‌گرایان را ممنوع کرد!

در ۱۲۸۹ هم اتحادیه‌ی آفریقای جنوبی تا حدودی با حمایت از بومی‌گرایی آفریقایی تأسیس شد، اما در ۱۳۴۰ به جمهوری آفریقای جنوبی تبدیل شد که دولتی نژادپرست بود.

روز جهانی ام اس (چند گانه یا مولتیپل اسکلروزیس)

که در 30 ماه مه برگزار می شود، دعوت به گفتگو در مورد این بیماری است. مولتیپل اسکلروزیس (MS) یک بیماری عود کننده و با پیشرفت بسیار آهسته است. ام اس به نام آنسفالومیلیت منتشر نیز شناخته می شود و علائم آن شامل ضعف عضلانی، دوبینی و مشکلات ذهنی/جسمی است. به دلیل عدم انجام مطالعات تحقیقاتی در مورد این بیماری، علل دقیق آن به طور کلی ناشناخته است. بسیاری از دانشمندان بر این باورند که ممکن است بین شروع بیماری و ژن ها و/یا اختلال عملکرد سلول عصبی ارتباطی وجود داشته باشد. علاوه بر این، هنوز هیچ درمان دائمی وجود ندارد. علائم را می توان با استفاده از مجموعه ای مناسب از درمان ها و داروها کاهش داد.

تاریخچه روز جهانی مولتیپل اسکلروزیس

اولین روز جهانی مولتیپل اسکلروزیس (تصلب چند گانه بافت: ام.اس) در سال 2009 توسط فدراسیون بین المللی مولتیپل اسکلروزیس (MSIF) جشن گرفته شد. MSIF به طور رسمی در سال 1967 به عنوان یک نهاد بین المللی که با سازمان های ملی ام اس متعلق به بسیاری از کشورها مانند ترکیه، اسلواکی، هند و ایالات متحده هماهنگ می شود، تأسیس شد.

هدف این فدراسیون روشن کردن بیماری ام اس و تحقیقات علمی مرتبط با آن است. موضوع روز جهانی مولتیپل اسکلروزیس امسال "اتصال" است. این موضوع که از سال 2020 تا 2022 ادامه دارد، بر گرد هم آوردن جهان از طریق ایجاد ارتباط با یکدیگر و همچنین خود به خاطر مراقبت بهتر تمرکز دارد. MSIF تمام ماه مه و اوایل ژوئن را صرف گسترش آگاهی و امید در مورد ام اس از طریق کمپین های موضوعی خود می کند.

سالانه حدود 2.8 میلیون نفر از ام اس رنج می برند. این بیماری مربوط به غلاف های آسیب دیده میلین است که سیستم عصبی را در نخاع و مغز می پوشاند. غلاف‌های آسیب‌دیده میلین با ضایعات یا پلاک‌ها پوشانده می‌شوند و این همان جایی است که بیماری نام خود را می‌گیرد - «مولتیپل اسکلروزیس» به معنای «اسکارهای متعدد». علل دقیق ام اس ناشناخته باقی مانده است، اما برخی از دانشمندان ژنتیک، عوامل عفونی و اختلال عملکرد سلولی را به علل این بیماری نسبت می دهند. علائم شامل اسپاسم عضلانی، مشکلات گفتاری و بلع، مشکلات هماهنگی و تعادل، افسردگی، نوسانات خلقی و غیره است. در حالی که هیچ درمان دائمی برای ام اس وجود ندارد، تحقیقات در حال انجام به درمان علائم با داروها و استراتژی های محافظت عصبی مربوط می شود.

زادگان

زادگان نامدار این روز عبارت‌اند از میخائیل باکونین[9] انقلابی نامدار و رهبر آنارشیست‌ها (۱۱۹۳)، والت ویتمن[10] شاعر آمریکایی (۱۱۹۸)، جیووانی جنتیله[11] فیلسوف ایتالیایی (۱۲۵۴) و اسوالد اشپنگلر[12] نویسنده و اندیشمند اجتماعی آلمانی (۱۲۵۹).

رفتگان

درگذشتگان فهرست طولانی‌تری را شامل می‌شوند: کریستوفر مارلو[13] نمایشنامه‌نویس انگلیسی (۹۷۲) ولتر[14] نویسنده‌ی فرانسوی (1158)، بهاءالله (۱۲۷۱)، ویلبر رایت[15] مخترع هواپیما (۱۲۹۱).

✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیت‌طلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کرده‌است].

رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدوده‌ی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالی‌ای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در درباره‌ی طرح رام:

۱) تمام تاریخ‌هایی که شناسه‌ی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شده‌اند.

۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل می‌شود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.

۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود:

@SherwinVakili

[1] Joaquim António de Aguiar

[2] Quetta

[3] Andrew Jackson

[4] Charles Dickinson

[5] Aung San Suu Kyi

[6] Gazette de France

[7] Charles de Gaulle

[8] Tiananmen

[9] Mikhail Bakunin

[10] Walt Whitman

[11] Giovanni Gentile

[12] Oswald Spengler

[13] Christopher Marlowe

[14] Voltaire

[15] Wilbur Wright