📅 هشتم خرداد ماه
کانال نقدآگین— رام: روزشمار ایرانی معنادار
هشتم خردادماه با درگیریهای کلان حوزهی تمدن ایرانی و تمدنهای همسایه تقارنی دارد.
در این روز به سال ۲۶۳ میلادی، ارتش یولیانوس در نزدیکی تلون بر سربازان ساسانی غلبه کرد، اما نتوانست به پایتخت دستاندازی کند و کمی بعد، در جریان همین لشکرکشی کشتهشد. نمودی از پانکی دیرگاه به تهاجم رومیان به شرق، یک و نیم هزاره بعد به آنجا کشید که در ۴۸۷ خورشیدی، سپاهیان مرابطون با رهبری تمیم بن یوسف بر قوای لئون و کاستیل با رهبری سانچو الفونسز غلبه کردند. کمی بعد، باز هجومی به شرق از اروپا آغاز شد که جنگهای صلیبی را رقم زد. باز پانکی در دو سه قرن بعدی آغاز شد که در ۸۳۲ به فرجام رسید و در چنین روزی قطنتنیه سقوط کرد و عثمانیها شهر را گرفتند. در نتیجه، روم شرقی پس از چند قرن مقاومت در برابر پیشروی نیروهای شرقی، در نهایت از میان رفت. عثمانیها خلافتی برپا کردند که تا پنج قرن بعد، از رمق افتادهبود.
هشتم خرداد در ضمن، روز فرخندهای برای صدارتهای نامنتظره هم هست.
در ۱۳۰۰ شهابالدوله، رئيس تشریفات سلطنتی، به دستور احمدشاه به ملاقات قوامالسلطنه به زندان عشرتآباد رفت و به وی اطلاع داد شاه او را برای ریاست وزرائی در نظر گرفتهاست. به این ترتیب، قوام از زندان خارج شد درحالیکه صدراعظم کشور شدهبود.
در ۱۳۰۶ هم رضاشاه عدهای از نمایندگان را به قصر خود دعوت نمود و برای انتخاب نخستوزیر، با آنها رایزنی کرد و توافق نامنتظرهای که رخ داد بر سر مهدی قلی هدایت مخبرالسلطنه بود که زمام امور را در دست گرفت.
📅 برخی حوادث جهانی
این روز در باقی جاهای دنیا هم با به قدرت رسیدن سیاستمداران و بر تخت نشستن شاهان قرین بودهاست.
در ۷۰۷ فیلیپ ششم شاه فرانسه شد، در ۹۷۹ چارلز دوم در جریان بازگشت سلطنت، به پادشاهی بریتانیا رسید، در ۱۱۰۶ پیتر دوم تزار روسیه شد.
در دوران ما هم به سال ۱۳۶۹ پارلمان روسیه بوریس یلتسین را به ریاست جمهوری این کشور برگزید. این رخداد اخیر، پیامد فروپاشی کمونیسم در روسیه بود که یک نمودش آن بود که در هشتم خرداد سال ۱۳۶۷، به دنبال سیاست گلاسنوست روسها، ریگان برای دیدار با گورباچف به مسکو سفر کرد و نخستین رئیسجمهور آمریکا شد که چنین کرد.
در ۱۳۸۳ هم عیاد علوی نخست وزیر عراق شد و این نخستین دولت پس از سقوط صدام حسین بود.
در ۱۳۲۲ بورف منگله، ریاست بخشی پزشکی آشویتس را برعهده گرفت و بیش از دو سال در این مقام باقی بود. او به خاطر آزمایشهای غیرانسانیای که بر زندانیان انجام میداد، در تبلیغات ضد آلمانی انگلیسیها، موقعیتی مرکزی پیدا کرد. هر چند دورانی که این جنایتها را مرتکب میشد، بهنسبت کوتاه بودهاست.
هشتم خرداد در ضمن با تنشهای نژادپرستانه در اروپا هم مصادف بودهاست.
در ۱۱۱۲ کاناداییها در کیک قانونی گذراندند که بر مبنای آن میتوانستند بومیان این سرزمین را به بردگی بگیرند.
در ۱۱۷۷ حدود پانصد عضو اتحادیۀ مردم ایرلند که خواهان جدایی کشورشان از بریتانیا بودند، به دست ارتش انگلیس در کیلدار کشتهشدند. با این همه، در نهایت، دادگری چیره شد و در ۱۳۵۲، نخستین شهردار سیاهپوست لسآنجلس (تام برادلی) به مقام خود دست یافت.
در این روز چندین رخداد فرهنگی و اجتماعی هم قرار گرفته است.
در ۱۲۲۰ اتاق بازرگانی هنگ کنگ آغاز به کار کرد.
در ۱۲۶۵ جان پمبرتون برای اولین بار تبلیغ کوکاکولا را در مجلهی آتلانتا جورنال به چاپ رساند.
در ۱۲۹۲ اولین اجرای اپرای «آیین بهار» استراوینسکی در پاریس به شورش تماشاچیان منتهی شد.
در ۱۳۲۲ ادموند هیلاری و شربا تنزیک نورگای اولین کسانی شدند که قلۀ اورست را فتح کردند.
در ۱۳۰۵ صدیقه دولت آبادی در دهمین کنگرۀ اتحادیۀ بین المللی برای حق رای زنان شرکت کرد.
📅 مناسبتهای جهانی
🗓 ۲۸ می روز جهانی اقدام برای سلامتی زنان است. هدف این روز افزایش آگاهی از سلامتی زنان است. این روز بر بهداشت، حق اختیار بر بدن خود، برابری، عدم تبعیض و منع خشونت تاکید دارد.
🗓 روز جهانی سرطان خون؛ روزی برای حمایت از مبتلایان به سرطان خون و تشویق مردم به اهدای سلولهای بنیادی است. غیر از این ماه مه ماه آگاهی از سرطان خون نیز نامیده میشود.
🗓 روز جهانی خودارضایی؛ این روز برخلاف باورهای مذهبی و عرفی، برای پشتیبانی از حق طبیعی افراد برای انجام خودارضایی و با هدف حمایت از جنبش آزادی جنسی، نامگذاری شده است. خودارضایی، لذت بردن از خود، با لمسِ قسمتهایی از بدن برای کسب لذت جنسی است. در تاریخی طولانی بعنوان عملی شیطانی و مرتبط با مشکلات روانی دانسته میشد. فیلسوف قرن هجدهم، ژان ژاک روسو، خودارضایی را برابر با «تجاوز ذهنی» میدانست و زیگموند فروید بهطور گسترده دربارۀ «بیماری خودارضایی» نوشتهاست.
جالب اینجاست که اولینبار، ۷ می برای قدردانی از جراح عمومی «جویسلین الدرز» انتخاب شد. او یک پزشک کودک و مدیر بهداشت عمومی اهل آمریکا است. او در گروههای کمیسیونی خدمات بهداشت عمومی آمریکا، ردهٔ دریابانی را داشته و نخستین سیاهپوست است که توانسته به سمت جراح کل ایالات متحده آمریکا دست یابد. او به دلیل پیشنهاد علنی مبنی بر اینکه خودارضایی باید بخشی از برنامۀ درسی آموزش جنسی باشد، در سال ۱۹۹۴ از کار برکنار شد. وی اکنون استاد مطالعات پزشکی کودکان در دانشگاه علوم پزشکی آرکانزاس است. هدف IMD (روز جهانی خودرارضایی) افزایش آگاهی در مورد حق خودارضایی، کشف بدن و تمایلات جنسی است.
🗓 روز جهانی گرسنگی؛ روزی با هدف از بین بردن گرسنگی در سراسر جهان و دسترسی آسان غذا برای همه. این روز امسال به تغذیه مادران توجه ویژه دارد با این شعار: مادران شکوفا، جهانی پر رونق.
🗓 روز جهانی بهداشت قاعدگی؛ این روز بر «تبدیل قاعدگی به یک واقعیت عادی زندگی تا سال ۲۰۳۰» تمرکز دارد و هدف اصلی آن ساختن جهانی است که عادت ماهانه برای هیچ زنی مانعی نباشد.
🗓 روز عفو بینالملل؛ عفو بینالملل، سازمانی غیر دولتی است که سال ۱۹۶۱ و پس از انتشار مقاله «زندانیان فراموش شده» با هدف جلوگیری از نقض حقوقبشر و اجرای عدالت برای قربانیان نقض حقوقبشر در لندن تاسیس شد.
📅 زادگان و رفتگان
زادگان نامدار این روز عبارتند از ایساک آلبنیز موسیقی دان اسپشیایی (۱۳۳۹) جان اف کندی سی و پنجمین رییس جمهور آمریکا (۱۳۹۶)، پیتر میگر فیزیکدان انگلیسی (۱۳۰۸) پاول اولیش زیست شناسی آمریکایی (١٣۱١) دنی الفمن موسیقیدان آمریکایی (۱۳۴۴) و محسن مخملباف (۱۳۳۶).
مرگ و میرهای مشهور این روز هم عبارت اند از جورج هوستر جامعهشناس آمریکایی (۱۳۴۸) و گنورگی پلخانوف بنیانگذار مارکسیسم روسی (۱۹۹۷)
پرسرو صداتر از این دو آن که در ۱۲۸۲، الکساندر اول و دراگا شاه و ملکۀ صربستان، در جریان کودتای گروه دست سیاه کشته شدند و این آغازگاه رخدادهایی بود که به جنگ جهانی اول منتهی شد.
✍️ پژوهش و نگارش: شروین وکیلی | بازخوانی و ویرایش: بهنوش عافیتطلب [نقدآگین برخی تواریخ ارزشمند را افزوده و بعضن تصحیح یا حذف کردهاست].
رام (روزشمار ایرانیِ معنادار) کوششی است برای بازسازی تقویم روزشماری معنادار برای ایرانیان، به شکلی که مناسبتها و سالگردهای منسوب به روزها عینیتی علمی داشته باشد و زمان روزمره و معنازدودهی امروزینی که روزهایمان را پوچ و پوک ساخته را به توالیای معنادار از سالگردِ رخدادهای معنادار تبدیل کند. سه گوشزد در دربارهی طرح رام:
۱) تمام تاریخهایی که شناسهی میلادی (.م) یا پیشامیلادی (پ.م) ندارند به هجری خورشیدی محاسبه شدهاند.
۲) محتوای روزشمار رام نهایی نیست و تا پایان سال ۱۳۹۶ تکمیل میشود. هنگام نقل آن به طرح ارجاع دهید و این نکته را در نظر داشته باشید.
۳) اگر مناسبتی سراغ دارید که نادیده مانده، آن را همراه با نشانی مرجعش در تلگرام برایم بفرستید که در این طرح گنجانده شود.