Naqdagin
کانال نقدآگین[۱]. در مورد «ماه» نگاه کنید به: مهرانگیز صمدی، ماه در ایران، ۱۳۶۷، ص ۱۲ و ۱۳ و…
[۲]. تقیزاده، گاهشماری در ایران قدیم، به کوشش ایرج افشار، ۱۳۵۷، ص ۳ به بعد
[۳]. همو، «نوروز» مقالات تقیزاده، جلد نهم به کوشش ایرج افشار، ۱۳۵۶، ص ۵.
[۴]. M. Boyce.Zoroastrians, London, 1979, p.70.
[۵]. سفالینههایی که از دوره اشکانی کشف شده است گواه این مطلب است.
[۶]. گاهشماری، ص ۴۴.
[۷]. همانجا.
[۸]. منظور نمونه اولیه آفریدههایی است که از آنها نمونههای بعد بهوجود میآیند. پیشنمونهها در حقیقت نمونههای آرمانی موجودات هستند.
[۹]. کریستین سن، نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمه احمد تفضلی، ژاله آموزگار، جلد اول، ۱۳۶۴، ص ۲۸ و ۲۹.
[۱۰]. منظور مفهوم اصطلاح اوستایی این گاهنبارهاست.
[۱۱]. کلمه «سال» از کلمه «سرد» مشتق شده است.
[۱۲]. کریستین سن، نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، احمد تفضلی، جلد دوم، ۱۳۶۸، ص ۴۷۸.
[۱۳]. همانجا.
[۱۴]. هیلنز، شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار- احمد تفضلی، ص ۴۵-۴۶.
[۱۵]. بهرام فرهوش، جهان فروری، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۵۵، ص ۴۹ و ۵۰.
[۱۶]. مدت توقف این فروهرها نخست یک روز بوده است و بعد شامل پنج روزه بیزک (خمسه مسترقه) گردیده و جشن «فروردیدگان» را شامل شده است. سپس که نوروز در آغاز اعتدال بهاری قرار گرفته است، پنج روز دیگر به آن اضافه شده است و جشن «فروردیگان» ده روز شده است. در کتاب مینوی خرد، از «فروردیدگان» پنج روزه (فصل ۵۶ بند ۱۳)
[۱۷]. این آتشافروزی بعد از آمدن اسلام نیز در میان ایرانیان معمول بده است و در روایات آمده است که در دوران عباسیان که به آداب و سنن ایرانی توجه خاصی میشد، این آتشافروزی نیز مرسوم بود و چون مراسم بهطور رسمی نخستین بار در شب چهارشنبه انجام شد، این رسم آتشافروزی شب چهارشنبه پای برجا ماند. ن.ک. به فرهاد آبادانی، چهارشنبه سوری و جشن نزول فروهرها، جشن نوروز و چهارشنبه سوری و سیزدهبهدر، تهران، ۱۳۵۶، ص ۵.
[۱۸]. نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، جلد دوم، ص ۴۱۴. (به نقل از بیرونی).
[۱۹]. همانجا. (به نقل از بیرونی).
[۲۰]. همان اثر.
[۲۱]. همان اثر.
[۲۲]. همان اثر.
[۲۳]همان اثر، ص ۴۱۶ (به نقل از بیرونی).
[۲۴]. همان اثر، ص ۴۱۶ (به نقل از بیرونی).
[۲۵]. همان اثر، ص ۴۱۶ (به نقل از بیرونی).
[۲۶]. همانجا.
[۲۷]. همان اثر، ص ۴۹۱.
[۲۸]. همان اثر، ص ۴۷۱ به بعد.
[۲۹]. همان اثر، ص ۴۷۵ به بعد.
[۳۰]. محمد بدیع، نوروز در دورههای اسلام، جشن نوروز و چهارشنبه سوری و سیزدهبهدر، تهران، ۱۳۵۶، ص ۲۳
[۳۱]. شناخت اساطیر ایران، ص ۱۵۸.
[۳۲]. جهان فروری، ص ۴۷.
[۳۳]. شناخت اساطیر ایران، ص ۱۵۹.
[۳۴]. اینوسترانتسف، مطالعاتی درباره ساسانیان، ترجمه کاظم کاظمزاده، ۱۳۴۸، ص ۹۷.
[۳۵]. مطالعاتی درباره ساسانیان، ص ۱۱۲.
[۳۶]. این مدت بنا بر آب و هوای محل تغییرپذیر بوده است.
[۳۷]. به نشانه دوازده برج سال.
[۳۸]. نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، جلد دوم، ص ۴۱۵
[۳۹]. مقایسه کنید با نان روغنیهایی که در بیشتر شهرهای ایران برای عید نوروز میپزند. مثلاً در خوی (آذربایجان)، پختن نان روغنی به نام نزیه (نازک) یا چوچه (احتمالاً کلوچه) از مهمترین تدارکات نوروزی است.
[۴۰]. نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، جلد دوم، ص ۴۸۳ (به نقل از بیرونی).
[۴۱]. همانجا.
[۴۲]. همانجا.
[۴۳]. در بعضی روایتها: «از پیش دو نیکبخت» که منظور دو امشاسپند، بانو، «خرداد» و «مرداد» است، ن.ک. به: مطالعاتی درباره ساسانیان، ص ۹۶.
[۴۴]. مقایسه کنید با رسم متداول در بیشتر خانوادههای ایرانی که پس از تحویل سال شخص خوشقدمی از اهل خانه بیرون میرود و سبزه و سکه در دست میگیرد و به خانه وارد میشود. اهل خانه میپرسند: «چه آوردی؟» و او پاسخ میدهد: «سلامتی، خوشبختی، ثروت و…».
[۴۵]. نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، جلد دوم، ص ۴۸۳.
[۴۶]. به کوشش مرتضی مدرسی جهاردهی، تهران، ۱۳۴۴، فصل ششم، ص ۴۸.
[۴۷]. نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار، جلد دوم، ص ۴۸۹.
[۴۸]. مطالعاتی درباره ساسانیان، ص ۹۸ و ۱۱۶.
[۴۹]. محمدعلی امام شوشتری، نوروزی در ادبیات عرب، نوروز و چهارشنبه سوری و سیزدهبهدر، ص ۱۳.
[۵۰]. «سینی» معرب «چینی» است که در قدیم به طبقهای بزرگی که از چین آورده بودند، گفته میشد.
[۵۱]. در اسطورههای ایران باستان، آسمان و زمین همچون تخممرغی توصیف شدهاند که زمین همسان زرده در میان آسمان که همسان سفیده میباشد، قرار دارد.
[۵۲]. ماه اسفند برابر با برج «حوت» است که به معنی «ماهی» است.
[۵۳]. صادق همایونی، مراسم چهارشنبه سوری، نوروز و سیزده در شیراز و سروستان، جشن نوروز و چهارشنبه سوری و سیزدهبهدر، ص ۱۴۷.
[۵۴]. گاهشماری، ص ۳، و نوروز، ص ۵.